Η γοητεία της κάλυψης των μαλλιών

Σ’ όλα τα μήκη και πλάτη ετούτου του κόσμου, κι όλες τις εποχές, υπάρχει κάποια περίεργη γοητεία που συνδέεται με τα μαλλιά της κεφαλής, ειδικά της γυναίκας. Καλλωπισμένα, βαμμένα, ξυρισμένα, μακριά ή κοντύτερα, καλυμμένα ή ελεύθερα, τα μαλλιά ως σύμβολο σεξουαλικότητας, αποστέλλουν κοινωνικό μήνυμα και αποπνέουν μια συγκεκριμένη ταυτότητα.

Πολλοί μελετητές σημείωσαν και τόνισαν την ερωτική φύση των γυναικείων μαλλιών ως σύμβολο της πρόκλησης της γυναίκας και της δύναμής της πάνω στους άνδρες, ανεξαρτήτως κοινωνικής θέσεως. Αντλώντας ιδέες από θεολογικά και νομικά κείμενα, οι άντρες κατάφεραν να δικαιολογήσουν την ανάγκη να αποκρύψουν τα μαλλιά των γυναικών και να διαδώσουν τα καλύμματα της κεφαλής και το πέπλο.

Κεντρικό ρόλο σε αυτό υπήρξε η ανάγκη για τον έλεγχο της γυναικείας σεξουαλικής συμπεριφοράς και κατά συνέπεια του ανδρικού βλέμματος, μετατοπίζοντας έτσι τεχνηέντως την ευθύνη αποκλειστικά στον κόσμο των γυναικών.

Οι διάφορες κοινωνίες διαμόρφωσαν μια σειρά από πέπλα και καλύμματα κεφαλής, ως συμβολικό έλεγχο της γυναικείας σεξουαλικότητας. Κατά περίεργο και ειρωνικό τρόπο, όμως, αργότερα αποδείχτηκε περίτρανα ότι αποκρύπτοντας εν μέρει τα μαλλιά, το γυναικείο κεφάλι ανάλογα με το χρώμα και το στυλ, μπορεί να ομορφύνει ακόμη περισσότερο μια γυναίκα και να ενισχύσει την έλξη της από το αντίθετο φύλλο!

Η αγάπη της για την ποίηση και η ηλικία της, μας …επέτρεψαν να τη φωτογραφίσουμε στο μαυσωλείο του ποιητή Σααντί, στην πόλη Σιράζ του Ιράν.

Το πέπλο έχει μακρά ιστορία στα διάφορα μέρη του κόσμου. Ωστόσο, η έννοια της εφαρμογής ενός πέπλου στο γυναικείο πληθυσμό, παρουσίασε διακυμάνσεις από τη μια κοινωνία στην άλλη, αναλόγως του πολιτιστικού και πολιτικού πλαισίου στο οποίο αναφερόμαστε.

Πολλοί άνθρωποι συνδέουν το πέπλο με το Ισλάμ και με την αραβική κουλτούρα, ωστόσο όμως η έρευνα δείχνει ότι δεν είναι το Ισλάμ εκείνο που επινόησε αρχικά το πέπλο.

Η πρώτη γνωστή αναφορά σ’ αυτό ανάγεται σε κάποιο Ασσυριακό νομικό κείμενο του δέκατου τρίτου αιώνα π. Χ. Στους Ασσύριους, τους Βυζαντινούς, τους Πέρσες και στην αυτοκρατορία των Σασσανιδών, το πέπλο ήταν δείκτης γοήτρου και σύμβολο του καθεστώτος.

Στις αστικές και ανώτερες τάξεις των γυναικών, όπου ο πλούτος τους παρείχε την πολυτέλεια να μην εργάζονται, τις οδήγησε σε μια απομονωμένη ζωή και στο εξωτερικό περιβάλλον φορούσαν ένα πέπλο που χρησίμευσε ως είδος επαρκούς και ικανοποιητικής ασπίδας για την προστασία τους από το πονηρό βλέμμα των απλών ανθρώπων, με άλλα λόγια το πέπλο σηματοδοτούσε την ταξική διαφορά.

Ο νόμος των Ασσυρίων απαγόρευε στις αγρότισσες, τις δούλες και τις πόρνες να φοράνε πέπλο, και όσες παράβαιναν το νόμο τιμωρούνταν αναντίρρητα. Η τιμωρία έτσι δρούσε ως αποτρεπτικός παράγοντας για τις γυναίκες να επιλέξουν μια ταυτότητα διαφορετική από εκείνη που τους είχε ανατεθεί από τις αρχές και την εξουσία.

Αλλά και οι εβραίες, όπως και οι χριστιανές γυναίκες συνήθιζαν επίσης να φοράνε το πέπλο. Η μορφή και το σχήμα του πέπλου ή του καλύμματος της κεφαλής ποίκιλε, αλλά ο κύριος και αντικειμενικός στόχος ήταν να κρυφτούν τα γυναικεία μαλλιά.

Οι διάφορες κουλτούρες, τα πολυποίκιλα πολιτισμικά και θρησκευτικά κείμενα, παρείχαν ή υπαινίσσονταν διαφορετικές κοινωνικές σημασίες με την απόκρυψη των γυναικείων μαλλιών. Το πέπλο και η κάλυψη της κεφαλής συμβόλιζε τη σεμνότητα, υπό την έννοια της απόκρυψης της ερωτικής γοητείας των γυναικείων μαλλιών.

Είναι ενδιαφέρον πάντως ότι, ακόμα και στις πρώτες χριστιανικές κοινότητες, ενώ οι γυναίκες έπρεπε να καλύπτουν τα μαλλιά τους όταν πήγαιναν στην εκκλησία, οι άνδρες έπρεπε να αφαιρέσουν τα καπέλα τους, αποκαλύπτοντας έτσι τα μαλλιά τους.

Αντίθετα τώρα με την κοινή πεποίθηση, το πέπλο δεν ήταν κάτι το σύνηθες στις αραβικές κοινότητες πριν από την έλευση του Ισλάμ. Κατά τη στιγμή εκείνη, στον έβδομο αιώνα, η συνήθεια του πέπλου ήταν ήδη παρούσα και συνήθης τακτική στον ελληνορωμαϊκό, ιουδαϊκό, περσικό, βυζαντινό και ακόμα στους πολιτισμούς των Βαλκανίων.

Και βέβαια οι πρώτοι μουσουλμάνοι κατά πάσα πιθανότητα υιοθέτησαν το κάλυμμα και το πέπλο ως φυσιολογικό και αναμενόμενο αποτέλεσμα της έκθεσής τους στον πολιτισμό των κοινωνιών που κατέκτησαν.

Οι ισλαμιστές μελετητές συζητούν εδώ και καιρό την πηγή του σκεπτικού για το κάλυμμα της κεφαλής στο Κοράνιο.

Δύο αποσπάσματα από το Κοράνιο είναι καθοριστικά σε αυτή τη συζήτηση και εγείρουν ερωτήματα ως προς το εάν πράγματι η αναφορά είναι στο πέπλο ή απλώς στην ενδεδειγμένη σεμνότητα στα ρούχα.

Η πρώτη αναφορά είναι από τη Σούρα 33:59, και απευθύνεται στον προφήτη Μωάμεθ και την οικογένειά του: «Ω! Εσύ ο Προφήτης! Να πεις στις συζύγους, στις θυγατέρες σου και στις γυναίκες των πιστών, ότι πρέπει να ρίχνουν πάνω τους (όταν κυκλοφορούν) τις γκαλαμπίες (εξωτερικά ρούχα που καλύπτουν από το κεφάλι μέχρι τα πόδια), τούτο είναι πιο κατάλληλο για να αναγνωρίζονται (ως αγνές πιστές), όσο και να μην ενοχλούνται. Ο Αλλάχ είναι πολυεύσπλαχνος, πανοικτίρμονας».

Καλύπτοντας έτσι τους εαυτούς τους με ένα εξωτερικό ένδυμα (jilbab), οι γυναίκες προστατεύονταν από τις ανεπιθύμητες σεξουαλικές προτάσεις των ανδρών που ήταν αρκετά διαδεδομένες στην προ-ισλαμική εποχή μέσα στην αραβική κοινωνία.

Η Σούρα πάλι 24:31 αναφέρεται σε ένα γενικό κανόνα της ταπεινοφροσύνης: «Και να πεις στις γυναίκες που πιστεύουν να κατεβάζουν τα βλέμματά τους από τις αμαρτίες και να προφυλάσσουν την αγνότητά τους και να μην εκθέτουν τα στολίδια τους (τις ομορφιές τους) εκτός από αυτά που φαίνονται εξωτερικά. Και να σύρουν το πέπλο πάνω από τα στήθη τους και να μην εκθέτουν τα κοσμήματά τους (τις ομορφιές τους) εκτός στον άνδρα τους, ή στον πατέρα τους, ή στον πατέρα του ανδρός τους, ή στα παιδιά τους ή στα παιδιά του ανδρός τους, ή στα αδέλφια τους, ή στα παιδιά των αδελφών τους, ή στα παιδιά των αδελφάδων τους, ή στις εμπιστευόμενες γυναίκες τους, ή στις σκλάβες τους, που το δεξί τους χέρι εξουσιάζει, ή στους άρρενες υπηρέτες που είναι ελεύθεροι από φυσικές ανάγκες (είναι ανίκανοι, χωρίς σεξουαλικές επιθυμίες), ή στα μικρά παιδιά που δεν διακρίνουν σεξουαλική ηδονή. (Και όταν περπατούν) να μη κτυπούν τα πόδια τους για να σύρουν την προσοχή στα κρυμμένα κοσμήματά τους. Ω! Εσείς οι Πιστοί! Μετανοήστε κι επιστρέψτε όλοι σας στον Αλλάχ για να επιτύχετε».

Όλες αυτές οι αναφορές τονίζουν τη σεμνότητα και την κάλυψη του στήθους και του λαιμού, ενώ δεν υπάρχει καμία αναφορά στην κάλυψη των γυναικείων μαλλιών ή της κεφαλής.

Παρ’ όλα αυτά, με την πάροδο του χρόνου, η κάλυψη των μαλλιών της κεφαλής των γυναικών, έγινε σταδιακά αναπόσπαστο μέρος της ισλαμικής παράδοσης.

Το πέπλο το οποίο άρχισε να φοριέται από την οικογένεια του προφήτη Μωάμεθ και τις αριστοκρατικές μουσουλμανικές κοινότητες, σταδιακά εξελίχτηκε σε μουσουλμανικό έθιμο και υιοθετήθηκε και από άλλες κοινωνικές τάξεις.

Η πρακτική του πέπλου ήταν εν πολλοίς αστικό φαινόμενο και το σχήμα του διέφερε ανάλογα με το τοπικό στυλ ένδυσης των γυναικών.

Η ισλαμική έννοια του πέπλου διέφερε από την αντίστοιχη του πέπλου στην προ-ισλαμική εποχή, και δεν αποτελούσε χαρακτηριστικό στοιχείο ούτε της κοινωνικής θέσης, ούτε της οικογενειακής κατάστασης.

Το ισλαμικό πέπλο σήμαινε σεμνότητα και απαιτήθηκε για όλες τις γυναίκες, κι εδώ πρέπει να υπενθυμίσουμε ότι τόσο η Εβραϊκή όσο και η χριστιανική παράδοση συμμερίστηκαν αυτήν την έννοια της μετριοφροσύνης των μουσουλμάνων!