Ακούγοντας ακόμη μια φορά για την ανάγκη εκσυγχρονισμού του ασφαλιστικού μας συστήματος, το συνέκρινα αυτόματα με εμπορικά προϊόντα ηλεκτρονικής τεχνολογίας που θεωρούνται ήδη πεπαλαιωμένα πριν καν κυκλοφορήσουν στο εμπόριο: η διαρκώς εντεινόμενη οικονομική κρίση παλαιώνει τάχιστα και αχρηστεύει κάθε προηγούμενη νομοθετική ρύθμιση.
Η απαισιοδοξία, όσον αφορά την προσφορότητα και την αποτελεσματικότητα των προτεινόμενων μέτρων, μοιάζει διάχυτη στην ελληνική κοινωνία. Ποιος πιστεύει πως οι επικείμενες νομοθετικές ρυθμίσεις είναι ικανές, πράγματι, να λύσουν το πρόβλημα του ασφαλιστικού ζητήματος; Μήτε οι κυβερνώντες μήτε οι κυβερνώμενοι.
Κατά βάθος όλοι γνωρίζουν πως η υπογεννητικότητα και η γήρανση του πληθυσμού, το εφιαλτικό ποσοστό της ανεργίας και οι απαιτήσεις των δανειστών συνιστούν μια βόμβα στα θεμέλια του ασφαλιστικού και συνταξιοδοτικού συστήματος.
Αποτελεί κοινή πεποίθηση ότι οι συνταξιοδοτικές παροχές θα μειώνονται εφεξής συνεχώς, παρά τις αυξήσεις στις ασφαλιστικές εισφορές, παρά τις αυξήσεις στα όρια συνταξιοδότησης και ότι η οικονομική κρίση θα διαρκέσει για πολλά ακόμη χρόνια.
Απέναντι σ’ αυτήν την οδυνηρή πραγματικότητα κανείς από τους νυν ασφαλισμένους δεν φαίνεται να είναι διατεθειμένος να ανεχτεί περαιτέρω αύξηση των εισφορών του, όσο δραματικά και αν είναι τα οικονομικά δεδομένα των ασφαλιστικών ταμείων, ενώ κανένας από όσους κατά τη διάρκεια του εργασιακού τους βίου κατέβαλαν σημαντικά ποσά, ως εισφορές στα ασφαλιστικά τους ταμεία, για να έχουν αξιοπρεπείς συντάξεις, δεν πείθεται ότι είναι λογικό και δίκαιο να υποστεί περικοπές στις κύριες ή τις επικουρικές του συντάξεις, εν ονόματι της οικονομικής κρίσης και εν ονόματι της κοινωνικής αλληλεγγύης, καθώς αυτές προστίθενται σε άλλες ήδη επιβληθείσες και σε σημαντικό, μάλιστα, βαθμό:
Την αφετηρία της μακράς σειράς των διαδοχικών μειώσεων στο ύψος των συνταξιοδοτικών παροχών αποτέλεσε η θέσπιση της Εισφοράς Αλληλεγγύης Συνταξιούχων (νόμοι 3863/2010, 3865/2010, 3986/ 2011), η οποία εντέλει καθορίστηκε σε ποσοστό 3% για κύριες συντάξεις από 1.400 μέχρι 1.700 ευρώ, 6% για όμοιες από 1.700 έως 2.000 ευρώ και βαίνει αυξανόμενη μέχρι του ποσοστού 14% για συντάξεις άνω των 3.500 ευρώ μηνιαίως.
Με τον Ν. 4051/2012 επιβλήθηκε μείωση ποσοστού 12% επί του εναπομείναντος ύστερα από τις προηγηθείσες περικοπές ποσού της μηνιαίας σύνταξης που υπερβαίνει τα 1.300 ευρώ, ενώ με τον Ν. 4093/2012 προβλέφθηκαν μειώσεις για συντάξεις από οποιαδήποτε πηγή από 5% έως 20%, ανάλογα με το συγκεκριμένο ύψος της κάθε περίπτωσης.
Η νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας με την υπ’ αριθμ. 668/2012 απόφαση της Ολομέλειας φάνηκε διστακτική αρχικά ως προς τη διάγνωση οποιασδήποτε αντισυνταγματικότητας, δεν παρέλειψε, όμως, ήδη από εκείνη τη χρονική στιγμή να διαγράψει τα «όρια της ανοχής» της.
Πράγματι, με την πλέον πρόσφατη υπ’ αριθμ. 2287/2015 απόφαση του ίδιου δικαστηρίου, ο δικαστικός έλεγχος των συνταξιοδοτικών περικοπών επικεντρώνεται σε δύο σημεία: πρώτον, στην τυχόν αθροιστική επιβάρυνση που προκαλεί το κρινόμενο μέτρο, εξαιτίας προγενέστερων και, δεύτερον, στον έλεγχο τεκμηρίωσης εκ μέρους του νομοθέτη των ληφθέντων μέτρων, με βάση επιστημονικές μελέτες, όπως π.χ. οι αναλογιστικές.
Εάν οι προσφάτως ψηφισθείσες ρυθμίσεις αποτύχουν να διέλθουν επιτυχώς την ερμηνευτική στενωπό που χαράζουν τα δύο ως άνω κριτήρια, τότε και αυτή η μεταρρύθμιση θα πέσει στο κενό.
Σε κάθε, όμως, περίπτωση και ανεξάρτητα από οποιαδήποτε δικαστική κρίση, βάσει νομικών κριτηρίων και ενόψει της ως άνω περιγραφείσης κοινωνικής πραγματικότητας, η βιωσιμότητα και η αποτελεσματικότητα των νέων μέτρων θα εξαρτηθούν και από μία πρόσθετη, πολιτικής φύσεως, προϋπόθεση, αυτή των σχέσεων αξιοπιστίας μεταξύ κυβερνώντων και κυβερνωμένων.
Ας το έχουμε πάντα κατά νου: κοινωνική ασφάλιση χωρίς κοινωνική δικαιοσύνη δεν νοείται. Οποιαδήποτε μεταρρυθμιστική προσπάθεια δεν θα καταστεί κοινωνικά έστω ανεκτή (αν όχι αποδεκτή), εάν δεν ισοκατανέμει, μεταξύ των κοινωνικών τάξεων, το βάρος της οικονομικής κρίσης και εάν σωρευτικά εξακολουθεί να επιβαρύνει υπέρμετρα τις ίδιες κατηγορίες του πληθυσμού.
Το μεταρρυθμιστικό κυβερνητικό εγχείρημα θα κριθεί sub specie temporis ως προς τους νομικο-πολιτικούς όρους της βιώσιμης εφαρμογής του…
* δικηγόρος, ΜΔΕ Δημοσίου Δικαίου και Πολιτικής Επιστήμης
