Το ενημερωτικό σημείωμα της Mονάδας Υποστήριξης της Οικονομικής Διακυβέρνησης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την οικονομική συνδρομή (sic) -αναφέρεται στις μνημονιακές συμβάσεις προς τα κράτη-μέλη της Ε.Ε.- και την τρέχουσα κατάσταση, όπως αυτή αποτυπώνεται στην πορεία των εργασιών (State of play, Φεβρ. 2016), καταγράφει το σύνολο των ανεξόφλητων δανείων της χώρας στο ύψος των 221,42 δισ. ευρώ.
Από αυτό το χρέος συνολικά από το 2010 μέχρι σήμερα τα 205,2 δισ. ευρώ αφορούν δανεισμό από τα κράτη-μέλη της Ε.Ε., από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (ΕΤΧΣ) και τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Σταθερότητας (ΕΜΣ). Επιπλέον χρέος ύψους 16,2 δισ. ευρώ αφορά τον δανεισμό από το ΔΝΤ.
Πιο αναλυτικά και από τα τρία προγράμματα/μνημόνια μαζί το σύνολο δανεισμού (ποσά που έχουν ήδη δοθεί στη χώρα) είναι 248,42 δισ. από τα 308 δισ. που έχουν συμφωνηθεί και στα 3 μνημόνια (216,12 δισ. ευρώ έχουν δοθεί από τα κράτη-μέλη της Ε.Ε., τον ΕΤΧΣ και τον EΜΣ και 32,3 δισ. ευρώ από το ΔΝΤ).
Να υπενθυμίσουμε ότι από το πρώτο Μνημόνιο ο δανεισμός από τα κράτη-μέλη ήταν 52,9 δισ. και από το ΔΝΤ 20,7 δισ. ευρώ. Από το δεύτερο Μνημόνιο (συμπεριλαμβανομένου του PSI) ο δανεισμός ήταν 141,8 δισ. ευρώ από τον ΕΤΧΣ και 11,6 δισ. από το ΔΝΤ. Από το τρίτο Μνημόνιο ο δανεισμός από τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Σταθερότητας μέχρι τώρα είναι 21,4 δισ. ευρώ.
Από την εικόνα που δίνει η Deutsche Bank για την αποπληρωμή του ελληνικού χρέους, όπως καταγράφεται για το 2015, η κυβέρνηση πλήρωσε 3,2 δισ. για επιτόκια ενώ για το κεφάλαιο πληρώθηκαν 15,2 δισ. Πιο αναλυτικά, πληρώθηκαν επιτόκια για την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ύψους 1,378 δισ. και 6,680 δισ. για το κεφάλαιο και 709 εκατ. και 8,567 δισ. αντιστοίχως για το ΔΝΤ.
Να υπενθυμίσουμε ότι με την επιμήκυνση σε μέρος του χρέους που δόθηκε στη χώρα για τον δανεισμό από τον ΕΤΧΣ μέχρι το 2022 δεν αποπληρώνονται ούτε κεφάλαιο ούτε τόκοι. Θα πρέπει να σημειώσουμε ότι σε αντίστοιχο σημείωμα του Ιουλίου 2015, από την ίδια υπηρεσία, ο δανεισμός της χώρας μόλις δέκα μήνες πριν καταγραφόταν στα 216,1 δισ. ευρώ.
Ποια εικόνα κυρίαρχου κράτους μπορεί να συγκροτούν τα παραπάνω στοιχεία; Η εικόνα του δανεισμού και του χρέους μιας ευρωπαϊκής χώρας είναι η εικόνα του ίδιου του νομικού και θεσμικού πλαισίου της ίδιας της Ευρωπαϊκής Ενωσης και αποκτά επιπλέον σοβαρά χαρακτηριστικά στον βαθμό που συνδέεται με την παραβίαση θεμελιωδών δικαιωμάτων.
Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο(1) αποφάνθηκε ότι με τη δημιουργία του EΜΣ εκτός του ενωσιακού δικαίου η ίδια η Ε.Ε. χάνει την αξία της δικαστικής προστασίας έναντι του EΜΣ όπως και κάθε πολίτης της Ε.Ε. χάνει τη δικαστική προστασία με βάση τη γενική αρχή της αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας και του δικαιώματος αποτελεσματικής ένδικης προσφυγής δυνάμει του άρθρου 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ενωσης καθώς και τη γενική αρχή της ασφαλείας δικαίου, αφού, όπως επισημαίνει η απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου, «οι διατάξεις του εν λόγω Χάρτη απευθύνονται στα κράτη-μέλη μόνον όταν αυτά εφαρμόζουν το δίκαιο της Ενωσης που όμως στην περίπτωση του EΜΣ τα κράτη-μέλη δεν εφαρμόζουν το δίκαιο της Ενωσης, κατά την έννοια του άρθρου 51, παράγραφος 1, του Χάρτη, στην περίπτωση που ιδρύουν μηχανισμό σταθερότητας όπως ο ΕΜΣ, για τη θέσπιση του οποίου, όπως προκύπτει από […] της παρούσας αποφάσεως, οι Συνθήκες Ε.Ε. και Λειτουργίας της Ευρωπαϊκής Ενωσης δεν αναθέτουν ειδική αρμοδιότητα στην Ενωση».
Ας προσθέσουμε δε ότι, σύμφωνα με την ανακοίνωση της Κομισιόν στις 20 Αυγούστου 2015, με βάση τους όρους του τρίτου Μνημονίου σε ό,τι αφορά το ΔΝΤ ο ΕΜΣ έφερε μαζί του ως ευρωπαϊκή θέση τα ακόλουθα:
Το ΔΝΤ έχει διττό ρόλο σε σχέση με την Ελλάδα: Πρώτον, είναι εταίρος στο πλαίσιο του προγράμματος ΕΜΣ σύμφωνα με τις ειδικές διατάξεις που προβλέπει η Συνθήκη ΕΜΣ. Υπό την ιδιότητα αυτή, το ΔΝΤ έχει επιβεβαιώσει -τόσο κατά τη διάρκεια των εργασιών στην Αθήνα όσο και σε δηλώσεις που εξέδωσε πρόσφατα- ότι βοήθησε κατά την προετοιμασία του προγράμματος και συνεχίζει να στηρίζει τη διαδικασία.
Το ΔΝΤ θα συμμετάσχει επίσης στις τακτικές αποστολές αξιολόγησης κατά τις οποίες παρακολουθείται η υλοποίηση του προγράμματος. Δεύτερον, σε ό,τι αφορά τη συμμετοχή του σε ξεχωριστό πρόγραμμα για την Ελλάδα που θα συνεπάγεται ίδια χρηματοδότηση, η διοίκηση του ΔΝΤ υπογράμμισε την πρόθεσή της να συστήσει στο Εκτελεστικό Συμβούλιο του ΔΝΤ να εξετάσει το ενδεχόμενο περαιτέρω χρηματοδοτικής στήριξης για την Ελλάδα εφόσον πληρούνται δύο προϋποθέσεις:
πρώτον, πρέπει να ολοκληρωθεί η πλήρης εξειδίκευση των φορολογικών, διαρθρωτικών και χρηματοπιστωτικών μεταρρυθμίσεων·
δεύτερον, πρέπει να εξεταστεί η ανάγκη πρόσθετων μέτρων και να επιτευχθεί συμφωνία σχετικά με πιθανή ελάφρυνση του χρέους προκειμένου να διασφαλιστεί η βιωσιμότητα του χρέους.
Βάσει αυτών πρέπει να παραδεχτούμε ότι αυτή η Ε.Ε., οι αποφάσεις της και το ΔΝΤ είναι εχθροί της αξιοπρέπειας και της κυριαρχίας των κρατών και των λαών τους. Ενα τεράστιο πολιτικό έργο είναι μπροστά μας. Κρίσιμο όσο ποτέ άλλοτε στη νεότερη Iστορία μας.
(1) Στο πλαίσιο της δίκης Thomas Pringle εναντίον κυβέρνησης της Ιρλανδίας.
* πολιτικής επιστήμονoς, δρος Επιστήμης της Πληροφορίας
