Σε κάθε εποχή διεξάγονται πόλεμοι, άλλοτε μικρότερης και άλλοτε μεγαλύτερης κλίμακας. Σε κάθε εποχή οι πόλεμοι έχουν τα δικά τους ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Εάν ανατρέξουμε στην Ευρωπαϊκή Ιστορία θα εντοπίσουμε τέτοιους πολέμους. Στην προνεωτερική παραδοσιακή κοινωνία, στις αρχές του δεκάτου εβδόμου αιώνα, διεξήχθη ο Τριακονταετής Πόλεμος (1618-1648). Ο πόλεμος αυτός επεκτάθηκε από τη μιαν άκρη στην άλλη της ευρωπαϊκής ηπείρου και ήταν πόλεμος στο έδαφος. Το ίδιο συνέβη και με τους ναπολεόντειους πολέμους, οι οποίοι αναπτύχθηκαν ως χερσαίες επιχειρήσεις στις αρχές του δεκάτου ενάτου αιώνα. Στη συνέχεια οι δύο μεγάλοι Παγκόσμιοι Πόλεμοι της νεωτερικής – βιομηχανικής εποχής: ο Πρώτος Παγκόσμιος (1914-1918) και ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος (1939-1945) οργανώθηκαν ως επιχειρήσεις στο έδαφος, στον αέρα και τη θάλασσα, στη λογική του βιομηχανικού πνεύματος.
Ο πόλεμος που διεξάγεται στις μέρες μας ανάμεσα σε ΗΠΑ – Ισραήλ, από τη μία, και Ιράν από την άλλη έχει τα δικά του ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Διαφέρει ριζικά σε σχέση με τους πολέμους περασμένων εποχών. Οι διαφορές εντοπίζονται σε πολλούς τομείς, όπως π.χ. είναι το επιχειρησιακό πεδίο, η ειδησεογραφική κάλυψη και διαχείριση του πολέμου, οι επιπτώσεις του στην οικονομία. Εξαρχής όμως χρειάζεται να διευκρινιστεί ότι η θεμελιώδης διαφορά έχει να κάνει με το πραγματολογικό πλαίσιο διεξαγωγής του πολέμου, δηλαδή με τις συνθήκες που έχουν διαμορφωθεί στην πλανητική εποχή μας. Το θεμελιώδες δομικό χαρακτηριστικό της εποχής μας είναι η «πρωτοκαθεδρία» της οικονομίας έναντι της πολιτικής. Η συνθήκη αυτή δεν είναι καινούργια. Υπήρχε και στην εποχή του νεοφιλελευθερισμού και της παγκοσμιοποίησης.
Ομως στην πλανητική εποχή, η «πρώτη θέση» της οικονομίας έναντι των άλλων κοινωνικών συστημάτων έχει αποκτήσει ρυθμιστικό, αλλά κυρίως στρατηγικό χαρακτήρα. Η οικονομία, με όλους τους μετασχηματισμούς που έχει υποστεί ως κοινωνικό σύστημα, καθορίζει τους τρόπους διεξαγωγής του πολέμου. Η ψηφιακή τεχνολογία βοηθάει τις πολεμικές επιχειρήσεις, τόσο στο πεδίο διεξαγωγής τους όσο και στο ειδησεογραφικό επίπεδο, αλλά δεν είναι ο καθοριστικός παράγοντας. Σε «πρώτη αρχή» οργάνωσης και διεξαγωγής του πολέμου της πλανητικής εποχής έχει αναγορευτεί η οικονομία. Γι’ αυτόν τον λόγο ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή μπορεί να χαρακτηριστεί ως πολεμική σύγκρουση της γεωοικονομίας. Δεν πρόκειται για γεωπολιτική σύγκρουση. Αυτό θα συνέβαινε εάν το «πρώτο χέρι» στην ιστορική εξέλιξη εξακολουθούσε να έχει η πολιτική.
Οπως συμβαίνει με κάθε πόλεμο, έτσι και από την έκβαση του πολέμου της πλανητικής εποχής θα προκύψει μια νέα αναδιανομή των γεωπολιτικών ζωνών. Αλλά εκείνο τελικά που θα κρίνει τη «νίκη» ή την «ήττα» στον πόλεμο αυτόν εξαρτάται από την έκβαση δύο γεωοικονομικών προγραμμάτων: το ένα αναφέρεται στην ιδιοκτησία των πλουτοπαραγωγικών πηγών και το άλλο στην αναδιανομή του παγκόσμιου πλούτου. Ειδικοί επιστήμονες και πολιτικοί αναλυτές τονίζουν κατά κόρον αυτές τις όψεις του πολέμου στην παγκόσμια δημόσια σφαίρα. Από την άλλη, είναι εξαιρετικά δύσκολο να γίνει οποιαδήποτε πρόγνωση για το τέλος αυτού του πολέμου, επειδή ακριβώς το «επίδικο αντικείμενό» του είναι η διαμάχη για το ποιος θα αναλάβει τη διαχείριση των δύο αυτών γεωοικονομικών προγραμμάτων. Μ’ αυτήν την έννοια δεν έχουμε να κάνουμε με μια πολεμική σύγκρουση ανάμεσα στις δύο αντιμαχόμενες πλευρές, αλλά με μια διαπάλη στην οποία εμπλέκονται και άλλα πολιτικά υποκείμενα ως γεω-οικονομικώς δρώντες στην παγκόσμια σκηνή όπως είναι η Ευρώπη, η Κίνα, η Ρωσία κ.ά.
*Καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας
