Η πλήρης υποβάθμιση της καλλιτεχνικής εκπαίδευσης

Η κυβέρνηση προσπαθεί με κάθε τρόπο να ολοκληρώσει τα σχέδιά της για την εκπαίδευση, απορρυθμίζοντας και γραφειοκρατικοποιώντας όλους τους εναπομείναντες δημόσιους θεσμούς. Σειρά στις μέρες μας έχει η καλλιτεχνική εκπαίδευση.

Δημιουργία Τμημάτων με ανύπαρκτο περιεχόμενο

Μέσα από ένα σύνολο αλλοπρόσαλλων διατάξεων το νομοσχέδιο που δημοσιοποιήθηκε εγκαινιάζει και μία παγκόσμια πρωτοτυπία ως προς την ίδρυση των νέων ακαδημαϊκών μονάδων. Στο υπό ίδρυση νέο Πανεπιστήμιο, την Ανωτάτη Σχολή Παραστατικών Τεχνών, αναφέρεται πως θα «αποτελείται από τα Τμήματα Δραματικής Τέχνης και Σκηνοθεσίας με την ονομασία “Δραματική Τέχνη Εθνικού Θεάτρου”, Ορχηστικής Τέχνης με την ονομασία “Ορχηστική Τέχνη Εθνικής Λυρικής Σκηνής”, Ορχηστικής Τέχνης με την ονομασία “Ορχηστική Τέχνη Κρατικής Σχολής Ορχηστικής Τέχνης”, Δραματικής Τέχνης με την ονομασία “Δραματική Τέχνη Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος” και Μουσικής με την ονομασία “Μουσική Τέχνη Κρατικού Ωδείου Θεσσαλονίκης”».

Το «αποτελείται» νομικά δεν σημαίνει τίποτα απολύτως. Δημιουργούνται ή όχι (νέα) Τμήματα όπως γίνεται σε όλα τα υπό ίδρυση νέα ΑΕΙ; Και τι ακριβώς σημαίνει η παγκόσμια πρωτοτυπία το πανεπιστήμιο αυτό να έχει δύο Τμήματα με το ίδιο γνωστικό αντικείμενο (Δραματικής Τέχνης) σε διαφορετικές πόλεις και δύο με το ίδιο γνωστικό αντικείμενο (Χορού) στην ίδια πόλη; Οι τίτλοι των Τμημάτων σε όλα τα μέρη του κόσμου ονομάζονται και εκφράζουν ένα συγκεκριμένο γνωστικό πεδίο το οποίο είναι απολύτως αποδεκτό και από τη διεθνή κοινότητα όσων έχουν εμπλοκή με πρακτικό ή θεωρητικό τρόπο με το συγκεκριμένο γνωστικό πεδίο. Ποιο ακριβώς γνωστικό πεδίο καλλιεργούν Τμήματα με ονομασία π.χ. «Ορχηστική Τέχνη Εθνικής Λυρικής Σκηνής» ή «Δραματική Τέχνη Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος»;

Σε απλά ελληνικά, όλα αυτά σημαίνουν πως οι σημερινές δημόσιες Ανώτερες Σχολές, χωρίς καμία απολύτως κρίση και αξιολόγηση, μετατρέπονται σε Ανώτατες. Θα είναι χωροταξικά διάσπαρτες καθώς θα παραμείνουν στις παρούσες κτιριακές εγκαταστάσεις. Ετσι δημιουργείται ένα νέο πανεπιστήμιο χωρίς δυνατότητα επικοινωνίας ανάμεσα στους φοιτητές και τους διδάσκοντες διαφορετικών Τμημάτων, που θα εξασφάλιζε μια στοιχειώδη διεπιστημονικότητα.

Στο νέο ΑΕΙ δημιουργείται επίσης Καλλιτεχνικό Συμβούλιο (επιπλέον του Συμβουλίου Ιδρύματος) και το οποίο, όπως γράφεται, θα διατυπώνει γνώμη για τις εκλογές καθηγητών και για το πρόγραμμα σπουδών. Είναι ένα όργανο που δεν υπάρχει σε κανένα άλλο ΑΕΙ και το οποίο καταλύει την αυτονομία των Τμημάτων ως προς τις εκπαιδευτικές και ερευνητικές προοπτικές τους, μιας και το Καλλιτεχνικό Συμβούλιο θα μπορεί να παρεμβαίνει και γνωμοδοτώντας ουσιαστικά να «αναγκάζει» τα Τμήματα να συμμορφωθούν με τις δικές του επιλογές. Με δεδομένη την εμπειρία από άλλα νέα ΑΕΙ τα οποία απέκτησαν αυτονομία μετά από 12-15 χρόνια από την ίδρυσή τους και με δεδομένο ότι όλα τα μέλη και των δύο Συμβουλίων θα ορίζονται από τον υπουργό, ελάχιστες θα είναι οι δυνατότητες που θα έχουν τα Τμήματα ως προς τη χάραξη μακροπρόθεσμης πολιτικής.

Καθηγητές Πανεπιστημίου με μόνον το απολυτήριο Λυκείου;

Τα παραπάνω επιδεινώνονται και με το εξής: Υπάρχει η πρόβλεψη πως σε θέσεις μελών ΔΕΠ (δηλαδή καθηγητών Πανεπιστημίου) μπορούν να προσληφθούν άτομα με αποκλειστικό κριτήριο την πορεία τους στον καλλιτεχνικό χώρο, χωρίς τις τυπικές προϋποθέσεις που απαιτούνται για διορισμό σε άλλα Πανεπιστημιακά Τμήματα. Για, δε, την εκλογή σε θέση καθηγητή τα 4 πρώτα χρόνια δεν θα απαιτείται ούτε καν πτυχίο ΑΕΙ αλλά μόνον Ανώτερων Σχολών, ενδεχομένως, δε, να μπορούν να διοριστούν με μόνον το απολυτήριο Λυκείου. Πόσο άδικο είναι να σκεφτούμε πως όλο αυτό γίνεται για να «διευκολυνθούν» κάποιοι ημέτεροι; Ακόμη και σε Σχολές όπου δεν είναι υποχρεωτικό το διδακτορικό για εκλογή σε θέση καθηγητή, απαιτείται στοιχειωδώς ένα πτυχίο Πανεπιστημίου για να γίνει κανείς καθηγητής. Και τι ακριβώς σημαίνει ότι αυτό θα ισχύσει τα 4 πρώτα χρόνια;

Η δυνατότητα για τη συμμετοχή στον διδακτικό φορέα με βάση την πορεία στον καλλιτεχνικό χώρο είναι σημαντική, αν, όμως, δεν καθοριστούν από την αρχή με σαφήνεια τα κριτήρια, οι υποχρεώσεις και τα δικαιώματα όσων θα προσληφθούν με αυτόν τον τρόπο, θα δημιουργηθούν αξεπέραστα προβλήματα στα εκλεκτορικά σώματα για την εκλογή του προσωπικού και τεράστιες εντάσεις ανάμεσα στα μέλη των Τμημάτων. Και, βέβαια, τίθεται ένα ιδιαίτερα σοβαρό θέμα ως προς τη στελέχωση και την προοπτική έρευνας των ακαδημαϊκών Τμημάτων και ποιοι τελικά θα διδάσκουν στα μεταπτυχιακά προγράμματα σπουδών και ποιοι θα επιβλέπουν τα διδακτορικά.

Ισοτίμηση πτυχίων

Μη διαχειρίσιμα θα είναι και τα προβλήματα ισοτίμησης με πτυχία πανεπιστημιακού επιπέδου όσων έχουν λάβει τα πτυχία τους μετά από ολοκλήρωση σπουδών από τις υπάρχουσες δημόσιες και ιδιωτικές Ανώτερες Σχολές. Οι γραφειοκρατικές αγκυλώσεις του νομοσχεδίου έχουν σχεδιαστεί με έναν τέτοιο τρόπο ώστε ελάχιστοι θα μπορέσουν να «συνεχίσουν» για να ισοτιμηθούν τα πτυχία τους.

Και οι υπόλοιποι; Εδώ είναι και το colpo grosso της κυβερνητικής πολιτικής. Ολο το εγχείρημα είναι σχεδιασμένο με έναν τέτοιο τρόπο ώστε να οδηγηθεί ένας τεράστιος αριθμός πτυχιούχων στην ισοτίμηση των πτυχίων τους από τα ιδιωτικά Πανεπιστήμια, τα οποία ανάλογα με τις σπουδές του κάθε υποψηφίου θα προσφέρουν διαφορετικά πακέτα.

Η ουσιαστική αναβάθμιση των Παραστατικών Τεχνών θα μπορούσε να είχε υλοποιηθεί μέσα από μία διαδικασία πολύ πιο αποτελεσματική και πολύ πιο έγκυρη: ίδρυση νέων Σχολών Παραστατικών Τεχνών με πέντε Τμήματα η κάθε μία στα Πανεπιστήμια Αθηνών και Θεσσαλονίκης. Στον ιδρυτικό νόμο θα μπορούσε να υπάρχει η κατοχύρωση πως τα Τμήματα θα είναι αποκλειστικά προσανατολισμένα στην πρακτική διάσταση των τεχνών κτλ. Οι υποδομές και το διδακτικό προσωπικό των υπαρχουσών κρατικών σχολών που τόσα πολλά έχουν προσφέρει θα ήταν δυνατόν να αξιοποιηθούν στο έπακρο από τα νέα πανεπιστημιακά τμήματα. Κάτι τέτοιο, όμως, θα αποδυνάμωνε με δραματικό τρόπο την κυβερνητική πολιτική υπονόμευσης του δημόσιου και ενίσχυσης του ιδιωτικού.

Αντ’ αυτού διαγράφεται ένα εντελώς διαφορετικό πεδίο:

● Καταργούνται μετά το 2029 οι κρατικές και δωρεάν Ανώτερες Σχολές, ενώ ρυθμίζονται οι διαδικασίες ίδρυσης και λειτουργίας των ιδιωτικών Ανώτερων Σχολών, προφανώς με δίδακτρα, χωρίς καμία αναφορά για το ενδεχόμενο ίδρυσης δημόσιων Ανώτερων Σχολών.

● Ευνοούνται σκανδαλωδώς τα ιδιωτικά Πανεπιστήμια τα οποία τώρα πια μπορούν να ισοτιμούν τα πτυχία των Ανώτερων Σχολών με Πανεπιστημιακά με πληρωμή διδάκτρων.

● Δομείται ένα νέο Πανεπιστήμιο με όργανα διοίκησης μέσα από εντελώς εξωτικές διατάξεις οι οποίες δεν έχουν καμία αντιστοιχία με όσα γίνονται στην Ελλάδα αλλά και στην Ευρώπη.

● Οι ονομασίες των υπό ίδρυση Τμημάτων δεν υπακούν σε καμία επιστημολογική αρχή ως προς το γνωστικό τους πεδίο.

Θα μπορούσαμε να πούμε και άλλα πολλά. Δεν μπορούμε, όμως, να μη σκεφτόμαστε ότι ακόμη και η ίδρυση ενός νέου Πανεπιστημίου ακολουθεί τις αρχές που με τόση συνέπεια εφαρμόζει η κυβέρνηση τα τελευταία χρόνια: βόλεμα των δικών μας, υποβάθμιση των δημόσιων θεσμών, ενίσχυση των ιδιωτικών.

* Μέλος του Επιστημονικού Συμβουλίου του Ινστιτούτου Αλέξη Τσίπρα, και πρώην υπουργός Παιδείας