Ο καπιταλισμός, όχι μόνο ως οικονομικό σύστημα, αλλά προπάντων και ως λειτουργική δομή της παγκόσμιας πολιτικής κοινωνίας, προσδιορίζει από το ένα άκρο ώς το άλλο την «ανθρώπινη συνθήκη». Θα έλεγε κανείς πως όποιες μεταρρυθμίσεις σχεδιάζονται και όποιες εξελίξεις συντελούνται δεν υπερβαίνουν τον ορίζοντα του καπιταλιστικού τρόπου ζωής.
Δεν πρόκειται να κάνω αναλυτικές παρατηρήσεις επί του προκειμένου ζητήματος. Ούτε θα φτιάξω έναν πίνακα περιπτωσιολογίας για το πώς οι ιστορικές εξελίξεις από τη μία και ο καπιταλιστικός τρόπος ζωής από την άλλη συνδέονται (διαμεσολαβούνται) στο εσωτερικό επίπεδο. Θα εξετάσουμε μόνο πώς σχεδιάζονται οι δύο «μεταβάσεις», δηλ. η ψηφιακή και η πράσινη στη σύγχρονη εποχή και πώς αυτές οι μεταρρυθμίσεις υπακούουν στη λογική του καπιταλισμού. Οποιος διαθέτει τον «κοινό νου» διαπιστώνει ότι αυτές οι δύο «μεταβάσεις» αντιμετωπίζονται με εντελώς διαφορετικό τρόπο. Και αυτό συμβαίνει και στο επίπεδο της παγκόσμιας διακυβέρνησης, αλλά και στο επίπεδο της κοινωνικής συνείδησης. Επισημαίνω μόνο δύο τομείς στους οποίους συναντάμε τη διαφορετική αντιμετώπιση των δύο «μεταβάσεων». Ο ένας τομέας είναι το πεδίο των πολιτικών αποφάσεων και ο άλλος το πεδίο της πολιτικής δημοσιότητας.
Οι φορείς της παγκόσμιας διακυβέρνησης με επικεφαλής τον Donald Trump αντιμετωπίζουν την πράσινη μετάβαση ως εμπόδιο στα οικονομικά συμφέροντά τους. Γι’ αυτό έχουν επιδοθεί σ’ ένα όργιο προπαγάνδας ότι δεν υπάρχει κανένας λόγος να αγωνιζόμαστε για μια άλλου τύπου σχέση του ανθρώπου με τη φύση. Το μοντέλο του εικοστού αιώνα για την κυριαρχία του ανθρώπου πάνω στη φύση μπορεί να διαιωνίζεται, αφού αυτό το μοντέλο είναι η πηγή των κερδών τους. Οσοι αγωνιζόμαστε για τη συμφιλίωση ανθρώπου και φύσης καταδικαζόμαστε σε θάνατο από τις παγκόσμιες οικονομικώς ισχυρές κοινωνικές ομάδες.
Οσο λοιπόν η παγκόσμια διακυβέρνηση απαξιώνει την «κλιματική κρίση», άλλο τόσο πριμοδοτεί την ψηφιακή μετεξέλιξη της κοινωνίας μας. Η ψηφιακή τεχνολογία είναι αστείρευτη πηγή πλούτου για τις οικονομικώς ισχυρές κοινωνικές ομάδες. Αυτός είναι ο λόγος που η ψηφιακή μετάβαση γνωρίζει «δόξες λαμπρές» στην οργάνωση του κοινωνικού βιόκοσμου.
Κοντολογίς ισχυρίζομαι ότι οι διαφορετικοί τρόποι αντιμετώπισης των δύο «μεταβάσεων» που συντελούνται στην εποχή μας έχουν ως κριτήριό τους τη λογική του καπιταλιστικού κέρδους. Κατόπιν τούτων ας σκεφτούμε ως ανθρωπότητα εάν επιθυμούμε (έχουμε τη βούληση) να σωθούμε από την αυτοκαταστροφή μας. Το ζήτημα των κοινωνικών μεταρρυθμίσεων στο πλαίσιο της λογικής του καπιταλισμού είναι ένα ανοιχτό ζήτημα. Θα το βρίσκουμε μπροστά μας σε κάθε βήμα της ανθρώπινης ιστορίας κατά τον εικοστό πρώτο αιώνα.
* Καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας
