Με ιδιαίτερη ανησυχία διαβάζω ότι με βάση μια πρόσφατη δημοσκόπηση, το 80% των ερωτηθέντων δήλωσε ότι στην Ελλάδα υπάρχει κρίση θεσμών. Και λέγοντας κρίση θεσμών φαντάζομαι ότι εννοούν έλλειψη εμπιστοσύνης στους θεσμούς. Δηλαδή, οκτώ στους δέκα πολίτες δεν εμπιστεύονται την κυβέρνηση και τα κόμματα, τη Βουλή, τη Δικαιοσύνη, τις Ανεξάρτητες Αρχές και οτιδήποτε άλλο θεωρούμε ως θεσμό. Στην ουσία αμφισβητούν όλο το σύστημα διακυβέρνησης της χώρας, που δεν είναι άλλο από αυτό της κοινοβουλευτικής φιλελεύθερης δημοκρατίας. Αν έτσι έχουν τα πράγματα, το μέλλον διαγράφεται ζοφερό.
Την ίδια στιγμή, το κυβερνών κόμμα της Νέας Δημοκρατίας καταγράφει ποσοστό μόλις 23%. Για δε τον αρχηγό του κόμματος και πρωθυπουργό, τον οποίον αποδοκιμάζει το 77% των πολιτών, σε μια άλλη δημοσκόπηση το 42% δηλώνει ότι προτιμά το χάος από αυτόν. Να γελάς και την ίδια στιγμή να κλαις. Πέρα από το βλακώδες του ερωτήματος «προτιμάτε Μητσοτάκη ή χάος», λες και μόνον αυτές οι δύο επιλογές υπάρχουν, η απάντηση του κόσμου φανερώνει αποστροφή, απόλυτη αποστροφή στο πρόσωπο όχι μόνο του πρωθυπουργού, αλλά του συνόλου του πολιτικού κόσμου. Και αυτή είναι ακόμα μία αφορμή να βλέπουμε το μέλλον ζοφερό.
Κατά συνέπεια όταν πλέον μας κυβερνά το 23% του εκλογικού σώματος, οτιδήποτε ψηφίζεται εδώ και πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα, οποιοσδήποτε νόμος, τροπολογία, ακόμα και υπουργική απόφαση, βρίσκεται πλέον εκτός του πλαισίου του νόμιμου. Είναι ανομιμοποίητες αποφάσεις και ευθέως και εκ πλαγίου. Και το επιχείρημα των υποστηρικτών της κυβέρνησης ότι δεν υπάρχει κανένας καλύτερος να κυβερνά, άρα ας βολευτούμε με αυτόν που έχουμε, δεν αρμόζει σε δημοκρατικούς πολίτες. Η Δημοκρατία δεν είναι πρόσωπα, πολύ δε περισσότερο πρόσωπα που δεν σέβονται τη Δημοκρατία. Η Δημοκρατία είναι υπεράνω προσώπων και πραγματώνεται ποιοτικά στη θεσμική λειτουργία της, η οποία έχει ως βάση τον σεβασμό της ανθρώπινης προσωπικότητας.
Ο σεβασμός της ανθρώπινης προσωπικότητας υπερισχύει των πάντων, ακόμα και των θεσμών. Και όταν μιλάμε για ανθρώπινη προσωπικότητα, μιλάμε αποκλειστικά για την έννοια πολίτης. Και πηγαίνοντας πιο πέρα, λέγοντας πολίτης δεν νοείται ο πολίτης ενός συγκεκριμένου κράτους αλλά κάθε οντότητα που εντάσσεται στην ανθρώπινη κοινότητα. Σε μια ιδανική πολιτεία ο πολίτης δεν οφείλει να «υπακούει» στους θεσμούς· οφείλει να υπακούει στην ελεύθερα διαμορφωμένη πολιτική του συνείδηση. Ο πολίτης είναι, ή θα έπρεπε να είναι, ο θεσμός από τον οποίο πηγάζουν οι θεσμοί. Ο πολίτης είναι, ή θα έπρεπε να είναι, άρχων και αρχόμενος, δικαστής και δικαζόμενος, βουλευτής και βουλευόμενος.
Ατυχώς για τη Δημοκρατία ο σεβασμός στην ανθρώπινη προσωπικότητα στην πατρίδα μας πνέει τα λοίσθια. Πενθούντες γονείς που αγωνίζονται να μάθουν για ποιο λόγο έχασαν τα παιδιά τους λοιδορούνται, αγρότες χάνουν τις περιουσίες τους και εμπαίζονται, δημόσια αγαθά γίνονται εμπορεύματα, δικαστικές αποφάσεις αθωώνουν τον θύτη και περιφρονούν το θύμα, μισαλλόδοξοι αρχιερείς με παράξενα και με προκλητικό τρόπο στολισμένα φορέματα προσβάλλουν αναίσχυντα κριτικάροντας την εμφάνισή του έναν απολύτως φυσιολογικά ντυμένο δάσκαλο την ώρα που μιλάει στους μαθητές του για την αξία της ελευθερίας του ανθρώπου. Και την ίδια στιγμή, κάποιοι θησαυρίζουν κλέβοντας επιδοτήσεις, κάποιοι αποδεκατίζουν δημόσιους οργανισμούς, κάποιοι μέσω καρτέλ και τριγωνικών συναλλαγών απομυζούν, με την ανοχή της κυβέρνησης, το γλίσχρο εισόδημα της πλειονότητας των Ελλήνων.
Από τη στιγμή λοιπόν που υποβαθμιστεί ο πολίτης, είτε μέσα είτε έξω από το δημοκρατικό πλαίσιο, υποβαθμίζονται και οι θεσμοί. Μέσα από αυτό το πρίσμα, όταν μιλάμε για κρίση θεσμών, παραβλέπουμε το γεγονός ότι για να υπάρξει κρίση θεσμών προηγουμένως έχει υπάρξει κρίση πολιτών. Και αυτό το γεγονός αποδεικνύεται από την προτίμησή τους στο χάος το οποίο θεωρούν καλύτερο από τον πρωθυπουργό τους, τον οποίο κάποτε δις ανέδειξαν ως ικανό να παραδώσουν τις τύχες τους στα χέρια του. Ομως εδώ τίθεται το ερώτημα: Ποιος είναι ο λόγος που υπάρχει κρίση πολιτών, τι συνετέλεσε ώστε ο πολίτης να είναι αδιάφορος, απογοητευμένος και καχύποπτος απέναντι σε όλο το σύστημα και κατ’ επέκταση στο ίδιο το πολίτευμα;
Η απάντηση βρίσκεται στη διαπίστωση ότι η Δημοκρατία έγινε εργαλείο στα χέρια αυτών στους οποίους με τον έναν ή με τον άλλο τρόπο οι πολίτες την παρέδωσαν. Γι’ αυτό και η μία απογοήτευση διαδέχεται την άλλη. Ενας ανώριμος πολιτικά λαός που εδώ και 200 χρόνια έχει παρατήσει τη μοίρα του στον ξένο παράγοντα και στους εγχώριους υπηρέτες του, ένας λαός που η Δημοκρατία γι’ αυτόν δεν υπήρξε ποτέ αξία αναπαλλοτρίωτη -πλην μερικών σπάνιων μεγάλων στιγμών όπως αυτή της Εθνικής Αντίστασης- αλλά στην ουσία της ήταν και είναι μια, είτε εξαγορασμένη είτε φοβική, ψήφος.
