Στις σύγχρονες ευρωπαϊκές δημοκρατίες, όπως και στην Ελλάδα, ανεξάρτητες αρχές, όπως η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα και η Αρχή Διασφάλισης Απορρήτου των Επικοινωνιών, έχουν ταχθεί να ρυθμίζουν νέα ευαίσθητα πεδία –στα οποία κράτη και μεγάλες ιδιωτικές επιχειρήσεις παρεμβαίνουν αντιστοίχως εξουσιαστικά και κερδοσκοπικά– καθώς και να υπερασπίζονται τις αντίστοιχες ατομικές ελευθερίες. Είναι ανησυχητικό, από πολλές πλευρές, ότι τέτοιες αρχές έχουν βρεθεί στο επίκεντρο του κομματικού ανταγωνισμού και έχουν υποστεί πολλές πιέσεις.
Το ίδιο ισχύει και για τον Συνήγορο του Πολίτη, με τη διαφορά ότι αυτός δεν υπερασπίζεται μόνο δικαιώματα, όπως π.χ. γυναικών που υφίστανται άνιση μεταχείριση στον χώρο εργασίας ή κρατουμένων σε σωφρονιστικά καταστήματα. Ο Συνήγορος, από την ίδρυσή του, στοχεύει στην καταπολέμηση της κακοδιοίκησης. Είναι ένας δίαυλος επικοινωνίας και αλληλεπίδρασης μεταξύ δημόσιας διοίκησης και πολιτών. Αναγκάζεται όμως αυτός ο θεσμός να προσαρμόζεται στις τάσεις ζήτησης των υπηρεσιών του.
Εδώ και χρόνια, η συγκριτικά μεγαλύτερη μερίδα (36%) των αναφορών που επεξεργάζεται ο Συνήγορος αφορά θέματα συνταξιοδοτικά ή πολεοδομικά και οικιστικά ή ασύλου. Συγκριτικά ελάχιστη είναι η ζήτηση για παρέμβαση του Συνηγόρου σε θέματα κοινωνικής φροντίδας, τοπικής αυτοδιοίκησης, πολιτικών δικαιωμάτων, προστασίας του φυσικού περιβάλλοντος. Χωρίς δική του ευθύνη, ο Συνήγορος δεν υπερασπίζεται, όσο θα μπορούσε, πολιτικά και κυρίως κοινωνικά δικαιώματα έναντι του κεντρικού και τοπικού κράτους. Θα ήταν σκόπιμο ο Συνήγορος, στο μέλλον, να δείξει μεγαλύτερη πρωτοβουλία σε τομείς στους οποίους η ελληνική δημόσια διοίκηση δεν παίζει επαρκώς τον κοινωνικό της ρόλο. Δηλαδή σε τομείς, συχνά υποστελεχωμένους ή άνισα χρηματοδοτούμενους, στους οποίους η δημόσια διοίκηση στην Ελλάδα σήμερα δεν κάμπτει ή δεν προσπαθεί καν να κάμψει τις κοινωνικές ανισότητες, όπως οι διακρίσεις λόγω φύλου ή εθνοτικής καταγωγής και οι εισοδηματικές ανισότητες που δημιουργεί η αγορά.
Σήμερα ο Συνήγορος δεν είναι εντελώς ξένος προς αυτήν την προοπτική. Ο Συνήγορος πραγματοποίησε το 2023 και το 2024, καθώς και στο τρέχον έτος, δράσεις ευαισθητοποίησης του κοινού για τις υπηρεσίες τις οποίες μπορούν οι υπηρεσίες του να προσφέρουν. Προχώρησε σε δράσεις υποστήριξης προς ευάλωτες κοινωνικές ομάδες. Το ζητούμενο όμως είναι πώς ο Συνήγορος θα προκαλέσει μεγαλύτερη ζήτηση των υπηρεσιών του από τέτοιες ομάδες και –μέχρι να συμβεί αυτό– πώς θα στραφεί πρώτος ο Συνήγορος προς επιλεγμένες, τυχόν προβληματικές, δημόσιες υπηρεσίες του κράτους πρόνοιας, καθώς και προς πολύ προβληματικές υπηρεσίες δήμων. Οχι για να καταγγείλει τους δημόσιους υπαλλήλους, αλλά για να τους συνδράμει, καθώς έχει την εμπειρία και το προσωπικό. Ενδεικτικά, τα δύο τρίτα των επιστημόνων – στελεχών του Συνηγόρου είναι νομικοί και σχεδόν το ένα τρίτο του συνόλου του προσωπικού (περίπου 190 υπάλληλοι) του Συνηγόρου είναι διδάκτορες.
Είναι δύσκολο όμως όλα αυτά να γίνουν από την Αθήνα όπου βρίσκονται τα γραφεία του Συνηγόρου. Παρά την ύπαρξη ολιγομελούς γραφείου του Συνηγόρου στη Θεσσαλονίκη, ουσιαστικά πρόκειται για αθηνοκεντρικό θεσμό. Σίγουρα, χάρη στις τηλεφωνικές υπηρεσίες του Συνηγόρου, όπου στελέχη του απαντούν σε τηλεφωνήματα σε καθημερινή βάση, και χάρη στις ψηφιακές δυνατότητες αναφορών, πολίτες – κάτοικοι άλλων περιοχών μπορούν να αποταθούν στον Συνήγορο. Δεδομένης όμως της συγκριτικά μικρής διείσδυσης και χρήσης υπηρεσιών ίντερνετ από τις ηλικιακά μεγαλύτερες ομάδες του πληθυσμού, τα όρια τέτοιων, μη «φυσικών», διαύλων επικοινωνίας πολιτών – Συνηγόρου, είναι προφανή. Η «φυσική» παρουσία υπηρεσιών του Συνηγόρου στην περιφέρεια, με νέες υποδομές και πρόσθετο προσωπικό, όχι με αυτό που υπηρετεί στην Αθήνα, θα ήταν μια προοδευτική κίνηση συμπερίληψης πολιτών που διαφορετικά δεν έχουν εύκολη πρόσβαση στον Συνήγορο, παρότι κλιμάκια υπαλλήλων του θεσμού επισκέπτονται επαρχιακές πόλεις.
Για όλα αυτά, βέβαια, χρειάζονται πόροι. Ο Συνήγορος, σε σχέση με άλλους δημόσιους οργανισμούς, είναι ο λεγόμενος «φτωχός συγγενής». Ο ετήσιος προϋπολογισμός του είναι περίπου 7 με 7,5 εκατομμύρια ευρώ, ενώ οι μισθοί, ακόμα και των επιστημόνων του Συνηγόρου, δεν είναι υψηλοί. Με δυο λόγια, η περαιτέρω ανάπτυξη του Συνηγόρου προς μια ακόμα πιο προοδευτική κατεύθυνση, με σκοπό να παίξει τον κοινωνικό του ρόλο και να πλησιάσει την περιφέρεια της χώρας, είναι εφικτή με περισσότερους πόρους και χωρίς παρεμβάσεις από τρίτους, προς όφελος των πολιτών και εντέλει της δημοκρατίας.
*Καθηγητής πολιτικής επιστήμης στο ΕΚΠΑ και υποψήφιος Συνήγορος του Πολίτη.
.jpg)
