Αυτοκρατορία: η δουλεία και η πείνα

Η τεράστια Ολλανδική Αυτοκρατορία βασιζόταν, και αυτή, στη δουλεία. Η Ολλανδική Εταιρεία Ανατολικών Ινδιών έπαιρνε δεκάδες χιλιάδες σκλάβων από την Ανατολική Αφρική, τη Μαδαγασκάρη, τη Νέα Γουινέα, τις Φιλιππίνες, τη Μαλαισία και την Ινδονησία. Κατά το 1700, ο πληθυσμός στην Μπατάβια, την πρωτεύουσα του VOC, αποτελούνταν κατά 52% από σκλάβους. Στο Κεϊπτάουν ήταν 42%, στο Κολόμπο 53% και στο Μακαστάρ 66%. Μία παγκόσμια αυτοκρατορία, χτισμένη από δούλους. Μετά το 1713, η νέα Αυτοκρατορία με βάση το Λονδίνο θα έδειχνε πόσο ερασιτέχνες ήταν οι πρωτοστάτες.

Το 70% όλων των δούλων από την Αφρική μεταξύ του 1700 ώς το 1800 αποτελούσε και το κορύφωμα του παγκόσμιου συστήματος δούλων, ενώ οι Βρετανοί διέθεταν αυτό το σχεδόν μονοπώλιο. Το ρεκόρ ήταν το 1768, όταν 110.000 ανθρώπινες υπάρξεις μεταφέρθηκαν από την Αφρική και πουλήθηκαν σαν δούλοι. Και ασφαλώς οι Βρετανοί φέραν τη δουλεία στις βορειοαμερικανικές αποικίες τους. Ο Εdwyn Sandys⁽¹⁾, φίλος του Paolo Sarpi, έφερε μέσω της Εταιρείας της Βιρτζίνια, τους πρώτους σκλάβους στο Jamestown, και η πρώτη δημοπρασία σκλάβων πραγματοποιήθηκε το 1638. Το 1715, το 24% του πληθυσμού της Βιρτζίνια ήταν σκλάβοι. Ανάμεσα στο 1600 και στο 1800, 12 εκατομμύρια Αφρικανοί μεταφέρθηκαν στην Αμερική, αποτελώντας ουσιαστικά το 60% της συνολικής μετανάστευσης. Αυτή είναι η κληρονομία της Αυτοκρατορίας -και αυτό- όπως έλεγαν οι Βρετανοί αριστοκράτες, είναι «η φιλάνθρωπη εξάπλωση του πολιτισμού».

Από τον 17ο ώς τον 19ο αιώνα υπήρξαν πολλοί πόλεμοι στην Ευρώπη, αλλά έχει σημασία να δούμε συγκεκριμένα τούς αποικιοκρατικούς πολέμους, εφόσον αυτοί οι πόλεμοι φανερώνουν κάτι ουσιαστικό για την ίδια τη φύση της Αυτοκρατορίας, αλλά χρησιμεύουν και σαν υποδείγματα για τους πολέμους της οικονομικής ολιγαρχίας για τον 21ο αιώνα. Μετά τη Θάτσερ και τον George Bush, έχουμε μεταφερθεί στην εποχή της αστραπιαίας εξέλιξης των περιφερειακών και τοπικών πολέμων, με στόχο τη διάλυση κάθε αντίστασης στην οικονομική λεηλασία, μέσω της παγκοσμιοποίησης. Οι Αυτοκρατορίες μπορούν να διεξάγουν μεγάλους πολέμους όταν τις παίρνει, αλλά είναι η πολιτική του συνεχούς πολέμου εναντίον στοχευμένων πληθυσμών που αποτελεί τη βάση για το σπέκουλο, την αναγκαστική οπισθοδρόμηση και την υποταγή ανθρώπων παντού. Αρχίζοντας με την προσπάθεια των Βρετανών να συνθλίψουν τους Αμερικανούς αποικιστές από το 1775 και συνεχίζοντας κατά τον 20ό αιώνα, η Βρετανική Αυτοκρατορία ασχολιόταν με κάποιον αποικιακό πόλεμο σε μόνιμη βάση.

Μερικοί από τούς πολέμους που ξεκίνησαν οι Βρετανοί: ο πόλεμος των Sikh⁽²⁾ στις Ινδίες από το 1845 ώς το 1850, οι πόλεμοι στη Νέα Ζηλανδία που κράτησαν για δεκαετίες, ο πόλεμος εναντίον των Ζουλού στην Αφρική, ο Αγγλο-Περσικός πόλεμος του 1856, ο Κριμαϊκός πόλεμος 1854-55, ο πόλεμος εναντίον των Μπόερ που άρχισε το 1880 και η εξέγερση των Sepoy⁽³⁾ στην Ινδία το 1857, με αποτέλεσμα την εν ψυχρώ σφαγή δεκάδων Ινδών. Αυτά τα παραδείγματα είναι λίγα και δεν λένε και πολλά για τη γενοκτονία που διέπραξε η Βρετανική Αυτοκρατορία. Και είναι σημαντικό να καταλάβουμε πως οι εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπων που σκοτώθηκαν στις εκστρατείες της Αυτοκρατορίας είναι ένα μικρό κλάσμα της οικονομικής βιαιοπραγίας που επέβαλε η Αυτοκρατορία στα θύματά της.

Ο Βρετανός βουλευτής George Thompson⁽⁴⁾ περιέγραφε αυτές τις σκηνές κατά τη διάρκεια της πείνας του 1838 στη Βρετανική Ινδία. Η μαζική πείνα στην Ινδία ήταν το αποτέλεσμα της βρετανικής οικονομικής πολιτικής που κατέστρεφε την εγχώρια οικονομία και γεωργία εκεί, όπου κατά την πείνα αυτή οι Βρετανοί εξήγαγαν πάνω από 151 εκατομμύρια λίβρες σιτηρών για να πληρωθούν φόροι και ξένα χρέη.

Σημειώσεις:

(1) Εdwyn Sandys (1561-1629). Αγγλος πολιτικός, μέλος της Βουλής των Κοινοτήτων κατά διαστήματα, ιδρυτής της Εταιρείας της Βιρτζίνια του Λονδίνου, με βάση τη Jamestown.
(2) Sikh. Οι Σικ πιστεύουν στη θρησκεία του Σικισμού, την 5η μεγαλύτερη θρησκεία στον κόσμο.
(3) Sepoy. Ινδός πεζικάριος, οπλισμένος με μουσκέτο, που ανήκε στην Αυτοκρατορία Μουγκάλ και στην Βρετανική Εταιρεία Ανατολικών Ινδιών.
(4) George Thompson (1804-1878). Βρετανός ακτιβιστής υπέρ των σκλάβων, μέλος της Βουλής.

*Ομότιμος καθηγητής Τμήματος ΕΜΜΕ Πανεπιστημίου Αθηνών