Χνάρια Ιστορίας

Τα όρια, τα σύνορα χωρίζουν κράτη, κτήματα, οικόπεδα, γειτονιές, πόλεις και χωριά. Ενας τοίχος, ένα συρματόπλεγμα ή και μια αόρατη γραμμή στη θάλασσα, στον αέρα μάς τοποθετεί στους από ’δώ και στους από ’κεί· στα δικά μου και στα δικά σου. Πόσες φορές δεν ακούσαμε ότι έγινε φονικό για μια ελιά ή για ένα-δυο μέτρα γης. Ας αφήσουμε τα μεγάλα φονικά ανάμεσα στα κράτη, στους λαούς που γίνονται στο όνομα του έθνους, της θρησκείας, της πατρίδας.

Μερικές φορές η ίδια η φύση προχωρά, δίνει λύσεις, αλλάζει καταστάσεις. Η ροή ενός ποταμού μεταφέρει λάσπη, χώμα, φερτή ύλη κι έτσι δημιουργεί μια νέα έκταση στη μια όχθη του. Μετά από χρόνια όλα μεταφέρονται στην άλλη πλευρά, του γείτονα ή του άλλου κράτους. Πάνε μαζί και τα συρματοπλέγματα, οι τοίχοι που όριζαν το δικό σου χώμα. Κάποια δέντρα ξεριζώνονται, παρασέρνονται στη θάλασσα, οπότε παύουν οι φιλονικίες μεταξύ των γειτόνων για την ιδιοκτησία τους.

Αρκετές φορές ο χρόνος, οι καταστάσεις, τα συμφέροντα ή άλλο τι οδήγησαν στην αλλαγή συνόρων, όχι μόνο σε κράτη αλλά και σε ολόκληρες αυτοκρατορίες. Οπως είπε και ο Ιωνας πρόγονός μας «Τα πάντα ρει». Πίσω μένουν, διασώζονται τα ίχνη των κτισμάτων, οι ανθρώπινες δημιουργίες. Εμείς οι επίγονοι τα συντηρούμε, τα αναστηλώνουμε, τους δίνουμε νέα ζωή και χρήση κι η ιστορία τους συνεχίζεται. Ξεχωριστή και ιδιαίτερη κατηγορία κτισμάτων είναι οι λατρευτικοί χώροι. Αρκετές φορές γκρεμίζονται απ’ τον νέο κατακτητή, ιδιοκτήτη. Αλλοτε αφήνουν στον χρόνο να το κάνει αυτό. Μερικές φορές μετατρέπονται σε λατρευτικό χώρο του άλλου θεού, σ’ αυτόν που πιστεύει ο νέος κτήτορας. Ετσι ο Αϊ- Γιώργης του Αϊβαλιού μετατράπηκε σε Τσιναρλί τζαμί και το Βίγλα τζαμί της Επάνω Σκάλας, στη Μυτιλήνη, σε Αγιο Νικόλα. Κάπου, επάλληλα στρώματα ασβέστη κάλυψαν εικόνες και διακοσμήσεις, νέα χρώματα απέδωσαν τους αγίους. Είτε έτσι, είτε αλλιώς, η προηγούμενη θρησκεία και χρήση είναι αποτυπωμένη και καταχωρισμένη στα τεφτέρια της Ιστορίας.

Σύντομα ολοκληρώνεται η αποκατάσταση και συντήρηση του Βαλιδέ τζαμί στην Επάνω Σκάλα, στη γειτονιά μας. Η Αρχαιολογική Υπηρεσία το προορίζει για Μουσείο Νεότερης Ιστορίας. Σε ρωτά κάποιος γείτονας: «Τώρα που τελειώνει θα φέρουν και χότζα;» και μένεις ενεός. Ενας άλλος, πριν από μερικά χρόνια, μάζευε υπογραφές ώστε να το γκρεμίσουν. Σ’ αυτό το κτίσμα στεγάστηκαν πολλές οικογένειες Μικρασιατών προσφύγων μετά το 1922. Ο χώρος χωρίστηκε πρόχειρα με κουρελούδες και σε κάθε «διαμέρισμα» έμεινε μια οικογένεια. Απ’ την πολύκρουνη βρύση του τζαμιού έπαιρναν νερό για τις ανάγκες, στην αυλή έστησαν τα πρόχειρα κουζινιά τους, κι άρχισε η νέα ζωή τους.

«Εδώ μέσα γεννήθηκα» μου είπε πριν από αρκετά χρόνια ένας ηλικιωμένος, κοιτώντας το εσωτερικό του τζαμιού απ’ τα παράθυρα. Η Ιστορία έχει και τις καθημερινές απλές ανθρώπινες στιγμές της.