Η ντοπιολαλιά της Λέσβου

Εξω από την αίθουσα εκδηλώσεων, στον περιβάλλοντα χώρο του Κάτω Κάστρου, η θερμοκρασία ήταν γύρω στους 35 βαθμούς· αν και βρισκόμασταν κοντά στη θάλασσα. Για τρεις μέρες, αρχές Ιουλίου, γλωσσολόγοι, επιστήμονες από πολλές χώρες, συγγραφείς, μελετητές της γλώσσας συγκεντρώθηκαν στη Μυτιλήνη συμμετέχοντας στο Διεθνές Συνέδριο για τη Διάλεκτο της Λέσβου. Περάσαμε από καστρόπορτες, αρχαία τείχη, οικιστικά υπολείμματα χιλιάδων χρόνων για να πάμε στον χώρο των αποθηκών Σαπλιτζά, που έχουν συντηρηθεί, μετασχηματιστεί για χρήσεις τού σήμερα. Η οικιστική-κτιριακή ιστορία συνάντησε τη γλώσσα του νησιού, μια διαδρομή και πορεία που συνεχίζει για πάνω από δύο χιλιάδες χρόνια.

Επιστήμονες από τα Πανεπιστήμια Αθηνών, Πατρών, Θεσσαλονίκης, Αιγαίου, Θράκης, Stanford, California, Torino, Piza, Bogazici, Cambridge, Ohaio, της Ακαδημίας Αθηνών, της Ονοματολογικής Εταιρείας, του Ινστιτούτου Νεοελληνικών Σπουδών, του Ερευνητικού Κέντρου Αρχιμήδης – Αθηνά, αλλά και ντόπιοι ερευνητές και συγγραφείς για τρεις μέρες καταγίνονταν με τη διάλεκτο του νησιού. Ναι, είχαν τόσα πολλά να ανακοινώσουν και να πούνε. Οσο κι αν φαίνεται παράξενο, ο χρόνος των εισηγήσεων και του διαλόγου δεν επαρκούσε.

Οι τριάντα δύο (32) εισηγήσεις παρουσίασαν και ανέλυσαν με πολλές και ποικίλες προσεγγίσεις τη διάλεκτο του νησιού. Οπως: γλωσσική ανάλυση, φωνητική, φωνολογία, σύνταξη, λεξικά, ιστορική γλωσσολογία. Ακούσαμε για την αποβολή των άτονων φωνηέντων (κώφωση), τη στένωση (ανέβασμα του τόνου), τις μεταβολές των φωνηέντων και των συμφώνων και άλλα χαρακτηριστικά. Εξετάστηκε η σχέση της με την αντίστοιχη της Μικράς Ασίας, άλλων νησιών, τις διαφορές ανάμεσα στα 79 χωριά του νησιού, παρουσιάστηκαν οι παλαιότερες γραπτές μαρτυρίες, τα τοπωνύμια, η λεσβιακή διαλεκτική έκφραση της Λέσβου στο θέατρο, τη λογοτεχνία και τον Τύπο. Μάθαμε ότι πάρα πολλές λέξεις που χρησιμοποιούμε στον καθημερινό λόγο μας προέρχονται από την αρχαία ελληνική γλώσσα, κι ας μην το γνωρίζουμε.

Ενα απόγευμα παρουσιάστηκαν τα τεκμήρια χρήσης και καταγραφής της διαλέκτου, πραγματοποιήθηκε έκθεση βιβλίων που έχουν συνταχθεί στη λεσβιακή διάλεκτο – και είναι πάρα πολλά. Την ίδια μέρα τιμήθηκαν, από το Πανεπιστήμιο Πατρών, 25 συγγραφείς για το έργο τους σε διαλεκτικό λόγο. Τι χαρά ένιωσαν όλοι τους! Ατομα που πρόσφεραν στη βιβλιογραφία του νησιού, από μεράκι και αγάπη για τον τόπο, είδαν ένα ανώτατο πνευματικό ίδρυμα να τους τιμά. Κάποιοι δάκρυσαν, κόμπιασαν στον ευχαριστήριο λόγο τους.

Την τελευταία μέρα χαρήκαμε τη θεατρική παράσταση στα αγιασώτικα του έργου του Γιάννη Παπάνη «Εκουψι γιου Κοπ’ς” (στη νεοελληνική: «Εφυγε ο Προκόπης», από το Αναγνωστήριο Αγιάσου). Η παράσταση δόθηκε κάτω από έναν θεόρατο πλάτανο, στον Κήπο της Παναγίας της Αγιάσου. Μια κωμόπολη με ιδιαίτερη, χαρακτηριστική ντοπιολαλιά. Εμπνεύστρια και ψυχή του συνεδρίου, η ομότιμη καθηγήτρια γλωσσολογίας Αγγελική Ράλλη.