Κάμπελ

Θεσσαλονίκη, Ιούνιος 1931: Ο συνοικισμός Κάμπελ ήταν η πιο φτωχή από τις εβραϊκές συνοικίες της πόλης, μαζί με το 151, το Χαριλάου και το Ρεζί Βαρδάρ, και αποτελούσε μια εβραϊκή παραγκούπολη μετά τη μεγάλη πυρκαγιά που κατέστρεψε την πόλη το 1917. Ο εμπρησμός της (29/6/31) αποτελεί και σήμερα το σημαντικότερο, και με ευρύτερη κοινωνική δυναμική που θα ξεδιπλωνόταν τις «μέρες του ’36», πογκρόμ στην Ελλάδα κι ας αγνοείται συστηματικά: Το 1931 η χώρα βρισκόταν σε αναταραχή. Η οικονομική κρίση του 1929 είχε αρχίσει να χτυπά με σφοδρότητα την τοπική οικονομία και, σύμφωνα με στοιχεία της Γενικής Στατιστικής Υπηρεσίας της εποχής, το 73% των εργαζομένων δεν είχε «ούτε τα βασικά». Η αύξηση στις τιμές των αγαθών κατά 207% (!), μεταξύ του 1922 και του 1935, είχε δημιουργήσει ένα πολωτικό οικονομικό κλίμα και την ανάγκη της επικράτησης κάποιων εις βάρος των υπολοίπων.

Στη Θεσσαλονίκη, έμποροι κυρίως από την Κωνσταντινούπολη, «με γνωστή δράση», δημιουργούν στα 1927 την Ενωση Ελλήνων Εθνικιστών (ΕΕΕ), με έμβλημα τον Δικέφαλο Αετό. Οι 3Εψιλίτες χρηματοδοτούνται από το κράτος, την Εκκλησία, τον πρόδρομο Σύνδεσμο Ελλήνων Βιομηχάνων, τον δήμο κ.ά. Αλλά συσπειρώνουν μερίδα φτωχών προσφύγων οι οποίοι, αδυνατώντας να εξηγήσουν τα δεινά τους, ακολουθούν το μότο του ναζισμού που βρίσκει εύκολες λύσεις σε σύνθετα προβλήματα, αποδεχόμενοι ως λύση τον αντικομμουνισμό, τον αντισημιτισμό και τον αντικοινοβουλευτισμό, αφηνιασμένοι από το εργατικό κίνημα που -και- με τη συμμετοχή προλετάριων Εβραίων ανέβαινε.

Στις 25 Ιουνίου 1931 (με αφορμή τη συμμετοχή της Μακάμπι σε αγώνα στη Βουλγαρία και εξαιτίας ψηφίσματος που έτρεχε παράλληλα με τους αγώνες ανεξάρτητα από τις ομάδες για την αυτονόμηση της Μακεδονίας), τάγματα εφόδου επιτέθηκαν στα γραφεία του Εβραϊκού Συλλόγου, στην οδό Καραϊσκάκη με Πραξιτέλους, ακριβώς δίπλα στην οδό που θα έπρεπε να ονομάζεται Ναρ, αλλά κάποιοι επιμένουν να την αποκαλούν Χρυσοχόου. Μέσα στα γραφεία υπήρχαν ηγετικά στελέχη της Μακάμπι, όπως οι Κοέν, Ερρέρα, Σαλώμ.

Λίγες ημέρες αργότερα, η Φλώρα Σαρφατί, στη φτωχοσυνοικία του Κάμπελ, «εδέχθη επίθεσιν διαφόρων ατόμων/…/ένας εκ των επιτεθέντων/…/γυμνώνη τα κάτω μέρη του σώματός του/…/. Επίσης ήκουσεν ότι ανήθικοι επιθέσεις εγένοντο και κατ’ άλλων κυριών». Ενώ ο Λ. Παππάς, φούρναρης στην περιοχή του Ντεπό, που αρνήθηκε να βοηθήσει τους φασίστες να κάψουν ανθρώπους, δολοφονήθηκε.

Το ακραίο Κέντρο της εποχής έπαιζε και τότε με τη φωτιά, αφού ο Βενιζέλος κάλυψε στη Βουλή τις φασιστικές τους δράσεις, «πριμοδοτώντας» την επερχόμενη δικτατορία. Μια εβδομάδα και μια (ακόμη) νύχτα που η πόλη έπαιξε με την τιμή της. Κι ένας εμπρησμός που δεν θέλει να θυμάται…