Από την άποψη της Ιστορίας, του πολιτισμού και του φυσικού της πλούτου, η Βαλκανική θα μπορούσε να αποτελεί «βιτρίνα» της Ευρώπης. «Για μένα τα Βαλκάνια είναι ωραία, προφανώς για συναισθηματικούς λόγους, αλλά και για διανοητικούς, ακόμα και αισθητικούς. Με συναρπάζουν η πολυμορφία και η πολυπλοκότητα και σχεδόν δεν υπάρχει τόπος και Ιστορία με εντονότερα αυτά τα στοιχεία από ό,τι τα Βαλκάνια», γράφει η Βουλγάρα συγγραφέας Μαρία Τοντόροβα.
Κάποιοι όμως στην Ελλάδα υποτιμούν τα θέλγητρα της περιοχής, αγνοώντας και τις ποικίλες αλληλεξαρτήσεις των χωρών και λαών της. Στην εγχώρια Δεξιά επιβιώνουν ψυχροπολεμικά σύνδρομα, τα οποία επανεμφανίστηκαν στο πλαίσιο της οξείας αντίθεσης της Ν.Δ. και ακροδεξιών σχημάτων στην ιστορική Συμφωνία των Πρεσπών. Συμφωνία που, παρά το πολιτικό κόστος, επιλέχθηκε από την κυβέρνηση Τσίπρα, στη βάση αντιλήψεων συνανάπτυξης και κοινής ασφάλειας στα Βαλκάνια, που είναι ξένες στους κάθε λογής εθνικιστές.
Με την ευκαιρία της Παγκόσμιας Ημέρας Περιβάλλοντος στις 5 Ιουνίου, θα ήθελα να θυμίσω ότι τον Ιούνιο του 2008 το Κόμμα Ευρωπαϊκής Αριστεράς (ΚΕΑ) πραγματοποίησε Βαλκανική Διάσκεψη στη Θεσσαλονίκη, εισηγούμενο, μεταξύ άλλων, την από κοινού εκπόνηση και υιοθέτηση Βαλκανικής Οικολογικής Χάρτας.
«Η θέση μας για τη βιώσιμη ανάπτυξη και την προστασία του περιβάλλοντος –έλεγε το τελικό ντοκουμέντο– επιτάσσει την εντατικοποίηση της συνεργασίας στα πεδία της οικολογικής προστασίας, της ενεργειακής πολιτικής και της βιοποικιλότητας. Το ΚΕΑ διεκδικεί την προώθηση νέων στρατηγικών εξοικονόμησης ενέργειας και τον αναπροσανατολισμό της παραγωγής ενέργειας στη χρήση ανανεώσιμων πηγών». Σημειώνω ότι η συμμετοχή στη διάσκεψη ήταν ευρεία από χώρες των Βαλκανίων και της Ευρώπης, το δε τελικό ντοκουμέντο είχαν συνεισηγηθεί ο ΣΥΝ και η Αριστερά της Γερμανίας Die Linke.
Μιλώντας σήμερα για ασφάλεια, οφείλουμε να αναγνωρίσουμε ότι βασική της συνιστώσα είναι η οικολογική ασφάλεια, που απαιτεί τη διεθνή συνεργασία, καθώς τα προβλήματα προστασίας του περιβάλλοντος και η διαρκώς επιδεινούμενη κλιματική κρίση δεν γνωρίζουν σύνορα σε στεριές και θάλασσες. Αρκεί να θυμηθούμε τις πυρκαγιές που υπέστη η Ελλάδα στον Εβρο, αλλά και τις σχεδόν ετήσιες πλημμύρες που συμβαίνουν στην περιοχή, με καταστροφικές συνέπειες στην Ελλάδα και την Τουρκία. Η δε ορμητική κάθοδος των νερών του ποταμού δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί χωρίς τη συνεργασία της Βουλγαρίας.
Επίσης, τα ποτάμια που εκβάλλουν στο Αιγαίο, δεν θα φέρνουν πλέον καθαρά νερά σε μας, εάν δεν προστατεύονται οικολογικά στις χώρες από όπου πηγάζουν. Παράδειγμα ο Αξιός, γνωστός και ως Βαρδάρης στη Θεσσαλονίκη, Βαρντάρ για τους γείτονες. Εκ των πραγμάτων, λοιπόν, οι ιδέες του Ρήγα Φεραίου ζουν, όπως και των Αλέξανδρου Παπαναστασίου και Γρηγόρη Λαμπράκη.
*Mέλος της Κεντρικής Επιτροπής του ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ.
