Γάζα 2025: Ο μύθος της Νιόβης ξαναζεί

Έξι γιους κι έξι κόρες είχε η Νιόβη, η «όμορφη, περήφανη και ατρόμητη βασίλισσα της Λυδίας», και τιμωρήθηκε βαριά επειδή καυχήθηκε γι’ αυτά, κοροϊδεύοντας τη Λητώ που από τον Δία είχε αποκτήσει μόνο δύο, τον Απόλλωνα και την Άρτεμη. Οι δυο Ολύμπιοι θεοί σκότωσαν με βέλη τα παιδιά της, τα αγόρια ο ένας και τα κορίτσια η άλλη. Όπως αφηγείται την ιστορία της ο Αχιλλέας στην Ιλιάδα:

«Μέρες εννιά έμειναν άταφα, στο αίμα βουτηγμένα, / τόπος δεν βρέθηκε που να τα θάψει – του Κρόνου ο γιος όλον τον κόσμο γύρω πέτρωσε. / Μόλις τη δέκατη ημέρα τα ’θάψαν οι Ολύμπιοι θεοί, / και τότε μόνο η Νιόβη έβαλε πια ψωμί στο στόμα της, / όταν απόκαμε να κλαίει και να δέρνεται. / Τώρα ανάμεσα στα βράχια, πάνω σ’ ερημικά βουνά, / κάπου στο Σίπυλο, που λεν πως έχουν το λημέρι τους / Νύμφες αθάνατες, του Αχελώου θίασος, εκεί εκείνη, / απολιθωμένη, χωνεύει ακόμη το θεόσταλτό της πένθος» (Ω 610-617).

Τα εννιά από τα δέκα παιδιά της Νιόβης της Γάζας δεν σκοτώθηκαν από βέλη αλλά από βόμβα. Έξι μηνών το μικρότερο, δώδεκα χρονών το μεγαλύτερο. Και για τον θάνατό τους δεν φταίει η ύβρις της μητέρας, αλλά η ίδια η ύπαρξή τους, το γεγονός ότι την ώρα του χαμού τους βρίσκονταν στο σπίτι τους, στη Χαν Γιουνίς, δεν είχαν ακολουθήσει την εντολή περί εκκένωσης της περιοχής την οποία ο ισραηλινός στρατός χαρακτήρισε «επικίνδυνη εμπόλεμη ζώνη».

«Όλος ο κόσμος γύρω πέτρωσε», λέει ο Όμηρος. Πετρωμένοι κι εμείς μπροστά στο ανείπωτο, το αδιανόητο. Πετρωμένη και η δική μας κυβέρνηση, όπως και τόσες άλλες, περιορίζεται σε ευχές ενώ χρόνια τώρα αγκαλιάζεται με τους φονιάδες.

Στον μύθο της Νιόβης αναφέρεται και ο Ιταλός ελληνιστής Ματέο Νούτσι στο βιβλίο του «Τα δάκρυα των ηρώων» που πρόσφατα κυκλοφόρησε στην όμορφη μετάφραση της Μαρίας Φραγκούλη (εκδ. Καστανιώτη). Όπως γράφει ο Νούτσι: «Η Νιόβη μεταμορφώνεται σε πέτρα από τον Δία, και τα δάκρυά της γίνονται ένα ποτάμι, κατά μήκος του οποίου παίζουν οι Νύμφες. Η χειρονομία του Δία δεν έχει τον χαρακτήρα της προηγούμενης, όταν είχε εμποδίσει στον κόσμο να θάψει τους νεκρούς. Η πέτρα στην οποία μεταμορφώνεται η Νιόβη είναι μια αιώνια πέτρα, μια αιωνιότητα ζωής που νικάει τον θάνατο, το αιώνιο υγρό που κυλάει από το ξακουστό βουνό Σίπυλο. Τα μοναδικά συνετά λόγια σχολιασμού ανήκουν σε έναν τραγικό ποιητή. Μιλώντας με θαυμασμό, ο Σοφοκλής δεν αναζητά κανενός είδους κρίση όταν βάζει στο στόμα της Αντιγόνης την απλή ιστορία, για να αφηγηθεί μια συμφορά και μια μεταμόρφωση: “Άκουσα πως με θάνατο χάθηκε θλιβερό / του Τάνταλου από τη Φρυγία η κόρη / πάνω στου Σίπυλου την κορυφή, / που σαν σφιχτοπερίπλεχτος τη δάμασε κισσός / ο βράχος που της βλάστησε / τριγύρω απ’ το κορμί· / κι έτσι παραλλαμένη, καθώς λεν, / βροχές και χιόνια δεν της λείπουνε ποτέ / κι αιώνια κάτω απ’ τα φρύδια της κυλά / το δάκρυ και της βρέχει τα λαιμά”».

Σήμερα τα δάκρυα της Νιόβης τρέχουν μες στα χαλάσματα της Γάζας, δεν ρέουν από το ξακουστό βουνό στο οποίο η ίδια μεταμορφώθηκε. Κι άλλα παιδιά κινδυνεύουν να έχουν την τύχη των δικών της. Στις μέρες μας δεν ξαναγράφεται μόνο η ιστορία, αλλά και η μυθολογία.

Σχεδόν τρεις χιλιάδες χρόνια άντεξε ο μύθος της Νιόβης. Σήμερα εμείς οι άκαπνοι βομβαρδιζόμαστε από ιστορίες για θανάτους αθώων και η τραγικότητα της καθεμιάς διαγράφει τη φρίκη των όσων έχουν προηγηθεί. Σύντομα θα ξεχάσουμε τη μάνα με τα εννιά νεκρά παιδιά καθώς μια άλλη τραγωδία, που θα τη μάθουμε μέσα από τις οθόνες, θα έρθει για να μας κόψει την ανάσα. Όμως τα δάκρυα της Νιόβης θα εξακολουθούν να ρέουν από χιλιάδες μάτια. Δάκρυα που είτε θα πάρουνε εκδίκηση είτε θα τα καταπιεί η μαύρη γη.

*Συγγραφέας-δημοσιογράφος