6. Ισραήλ: Δημόσιοι θεσμοί, διεθνείς «ιδιομορφίες» και πολιτικό τοπίο

Το Ισραήλ είναι από τις ελάχιστες χώρες χωρίς γραπτό Σύνταγμα [1]. Εν μέρει, το κενό καλύπτεται με 14 Θεμελιώδεις Νόμους [2], που τροποποιούνται κατά κανόνα με απλή πλειοψηφία ή με 50%+1 των 120 βουλευτών της Κνεσέτ. Σε αντιστάθμισμα, το Ανώτατο Δικαστήριο [3] διατηρεί εκτεταμένη δικαιοδοσία ελέγχου των νόμων μετά την ψήφισή τους. Νομοθέτημα της κυβέρνησης Νετανιάχου-ακροδεξιάς που περιόριζε τη δικαιοδοσία αυτή [4], τον Ιούνιο του 2023, συνάντησε ευρύτατες αντιδράσεις και τελικά ακυρώθηκε [5]. Το Ανώτατο Δικαστήριο είναι ο μόνος Ισραηλινός θεσμός που φαίνεται να εμπιστεύονται και οι Παλαιστίνιοι της χώρας, έστω οριακά [6]. Το εκλογικό σύστημα (απλή αναλογική με όριο εισόδου 3,25%) [7] δίνει ισχυρή επιρροή στα μεσαία και μικρότερα κόμματα.

Ισραήλ και Διεθνές Δίκαιο: μια επιλεκτική σχέση

Σε διεθνές επίπεδο, το Ισραήλ αποφεύγει τη συμμετοχή του σε καθοριστικές συμφωνίες, όπως για το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο και το Δίκαιο της Θάλασσας. Παρά την κινητοποίηση για τους ομήρους στη Γάζα, δεν έχει κυρώσει ούτε τη Σύμβαση του ΟΗΕ κατά της Ομηρείας [8], πιθανότατα για να αποφύγει ευθύνες για τις συστηματικές απαγωγές και διοικητικές κρατήσεις Παλαιστινίων χωρίς κατηγορίες εναντίον τους. Στη Διεθνή Σύμβαση κατά των Φυλετικών Διακρίσεων [9], δεν αναγνωρίζει δικαιοδοσία του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης για θέματα ερμηνείας και εφαρμογής της.

Κρίσιμη είναι η άρνηση του Ισραήλ να κυρώσει τη Συνθήκη για τη Μη Διάδοση των Πυρηνικών Όπλων [10], μαζί με μόλις 3 ακόμη πυρηνικές δυνάμεις (Β. Κορέα, Ινδία και Πακιστάν) που δεν αποδέχονται διεθνείς ελέγχους: παραδοχή για τα πυρηνικά του όπλα [11], θα απέκλειε αυτομάτως τη στρατιωτική βοήθεια των ΗΠΑ. Την κύρωση της Συνθήκης με παράλληλη εγκατάλειψη των πυρηνικών όπλων από το Ισραήλ, έχει ζητήσει και η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ [12].

Ιδιαίτερο συμβολικό και πρακτικό βάρος έχει η επιμονή του Ισραήλ να εξαιρεί τα Παλαιστινιακά Εδάφη από το Διεθνές Ανθρωπιστικό Δίκαιο της 4^ης Σύμβασης της Γενεύης [13], που θεσπίστηκε το 1949 ως ανάχωμα σε κάθε αναβίωση των πρακτικών του ναζισμού και του Ολοκαυτώματος. Ο ΟΗΕ, που δημιουργήθηκε με τον ίδιο αυτό στόχο, δέχεται συστηματικά αμφισβήτηση και επιθέσεις από το Ισραήλ [14], ενώ διαρκής και μετωπική είναι η επίθεση στην UNWRA [15], τον διεθνή οργανισμό του ΟΗΕ για τους Παλαιστίνιους πρόσφυγες που εμποδίζει την «παραγραφή» των αποφάσεων του ΟΗΕ για το προσφυγικό, και το ντε φάκτο κλείσιμο της εκκρεμότητας υπέρ του Ισραήλ.

Ενδιαφέρον είναι ότι το Ισραήλ ΔΕΝ αναγνωρίζει ούτε τη γενοκτονία των Αρμενίων [16], που (κατά τον ίδιο τον Χίτλερ [17]) άνοιξε τον δρόμο για το Ολοκαύτωμα: αντίθετα, το Ισραήλ στήριξε εξοπλιστικά το Αζερμπαϊτζάν κατά της Αρμενίας στον πόλεμο του 2020 [18], που οδήγησε τελικά στην πλήρη εθνοκάθαρση των Αρμενίων του Ναγκόρνο Καραμπάχ το 2023 [19].

Το Ισραήλ δεν συμμετέχει ούτε στις Δυτικές κυρώσεις κατά της Ρωσίας για την εισβολή στην Ουκρανία [20], με πλήρη μάλιστα «κατανόηση» από τις Δυτικές κυβερνήσεις, ενώ αρνήθηκε να προμηθεύσει στην Ουκρανία συστήματα προστασίας όπως το Iron Dome [21].

Με την Ε.Ε. διατηρεί Συμφωνία Σύνδεσης [22], και συμμετέχει στις ευρωπαϊκές αθλητικές και πολιτιστικές διοργανώσεις, από τη Eurovision μέχρι την Ευρωλίγκα στο μπάσκετ. Δεν έχει όμως γίνει ποτέ συζήτηση για συμμετοχή του στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου [23], που θα διασφάλιζε ειρηνικά τα ανθρώπινα δικαιώματα (και) των Παλαιστινίων μέσω του Συμβουλίου της Ευρώπης και του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.

Δημόσιος διάλογος, και πολιτικό τοπίο

Το σημερινό πολιτικό τοπίο στο Ισραήλ, καθορίζεται από τα γεγονότα της 7^ης Οκτωβρίου. Για μεγάλο μέρος των ψηφοφόρων αποτέλεσαν αρχικά προσωπική χρεωκοπία του Νετανιάχου [24] (που αυτοπροβαλλόταν ως «κύριος Ασφάλεια») [25], όχι όμως και της πολιτικής του κατά των Παλαιστινίων [26]. Οριακή ανοχή φάνηκε στιγμιαία να συναντά το ενδεχόμενο αποστρατικοποιημένου Παλαιστινιακού Κράτους, στο πλαίσιο πλήρους εξομάλυνσης σχέσεων με τη Σαουδική Αραβία [27].

Φωνές που αναγνωρίζουν ότι οι Ισραηλινές επιλογές για το Παλαιστινιακό υπονόμευσαν τελικά και την ασφάλεια των ίδιων των απλών Ισραηλινών [28], είναι προς το παρόν εξαιρετικά μειοψηφικές. Κύρια διαχωριστική γραμμή παραμένει η προτεραιότητα ανάμεσα στην απελευθέρωση των ομήρων [29], και στη στρατιωτική εξολόθρευση της Χαμάς. Στις πολιτικές γραμμές που διαμορφώνονται σήμερα στο Ισραήλ:

• Πριν ακόμη την 7^η Οκτωβρίου, η κοινοβουλευτική Ακροδεξιά μιλούσε ήδη δημόσια για εκδίωξη ακόμη και των Παλαιστινίων πολιτών του Ισραήλ [30]. Σήμερα καταγγέλλει ως «συνεργό της προπαγάνδας της Χαμάς» ακόμη και τον… Πρόεδρο του Ισραήλ [31].

• Ο Νετανιάχου και η mainstream Δεξιά του Λικούντ, εστιάζουν και αυτοί στον ολικό αποκλεισμό κάθε προοπτικής Παλαιστινιακού Κράτους [32], με διατήρηση ισραηλινού «ελέγχου ασφαλείας» σε όλα τα Παλαιστινιακά Εδάφη. Υπουργοί του Λικούντ, το τοποθετούν πολιτικά στο ίδιο μήκος κύματος με την ακροδεξιά των Λεπέν και Όρμπαν [33].

• Από την κεντροδεξιά αντιπολίτευση, πιο προβεβλημένος είναι ο Μπένυ Γκάντζ [34], που μπήκε και στην κυβέρνηση μετά την 7^η Οκτωβρίου, μέχρι και τον περασμένο Ιούνιο. Μιλάει για μελλοντική «Παλαιστινιακή οντότητα» (και όχι κράτος) [35], ενώ αποκλείει επιστροφή του Ισραήλ στα νόμιμα σύνορα του 1967. Τον Ιούλιο υπερψήφισε στη Βουλή το ψήφισμα Νετανιάχου-ακροδεξιάς κατά της δημιουργίας Παλαιστινιακού Κράτους, ακόμη και στο μέλλον [36]. Φαίνεται πάντως ανοικτός και στις πιέσεις των ΗΠΑ.

• Οι (συρρικνωμένοι πια) Εργατικοί [37], το παλιό μεγάλο κόμμα των συμφωνιών του Όσλο, έκριναν ότι η συζήτηση για Παλαιστινιακό Κράτος θα πρέπει να αναβληθεί για αρκετά χρόνια [38], ώστε «να μη θεωρηθεί ανταμοιβή της Χαμάς».

• Στην ανάγκη για άμεσες εκλογές και για δρομολόγηση Παλαιστινιακού Κράτους, όπως είχαν διαπραγματευτεί οι ίδιοι το 2000-1 και το 2007-8 αντίστοιχα, επιμένουν οι πρώην πρωθυπουργοί Εχούντ Μπάρακ [39] και Εχούντ Όλμερτ [40]. Στις φωνές που ζητούν μια τέτοια στροφή, περιλαμβάνεται και ο Γιουβάλ Χαράρι [41], ο διασημότερος σύγχρονος διανοούμενος του Ισραήλ.

• Κεντρικό πρόσωπο της μετριοπαθούς (κεντρο)Αριστεράς είναι ο Γιαϊρ Γκολάν, Ισραηλινός «Εθνικός Ήρωας» της 7^ης Οκτωβρίου όπου διέσωσε μόνος του αρκετούς νέους από την επικίνδυνη ζώνη [42]. Το 2016 είχε ξεσηκώσει σάλο όταν, ως ανώτατος στρατιωτικός, μίλησε σε επίσημη τελετή για αναλογίες ανάμεσα στη μεσοπολεμική Γερμανία και στο σύγχρονο Ισραήλ [43]. Πέτυχε ήδη τη συνένωση Μερέντζ και Εργατικών στο νέο κόμμα των «Δημοκρατικών» [44], προτάσσει την ανατροπή του Νετανιάχου, ενώ αμφισβήτησε και τους επίσημους στόχους του πολέμου [45]. Δίνει απόλυτη προτεραιότητα σε συμβιβασμό για απελευθέρωση των Ισραηλινών ομήρων, και υπερασπίζεται τη Λύση Δύο Κρατών. Από την άλλη, αντί για τον πόλεμο στη Γάζα είχε προτείνει επιβολή λιμοκτονίας [46], μέχρι να ελευθερώνονταν οι όμηροι και να γινόταν δεκτή διεθνής στρατιωτική δύναμη στα σύνορα με την Αίγυπτο. Για τον Λίβανο, πρότεινε πρόσφατα εισβολή και μακροχρόνια κατοχή σε παραμεθόρια ζώνη μέσα στο λιβανέζικο έδαφος. [47]

Εστιάζοντας στη μεγάλη εικόνα

Διαχρονικά τα τελευταία 10-15 χρόνια, η ισραηλινή Δεξιά σε όλες τις εκφράσεις της συσπειρώνει σταθερά το 60% του εβραϊκού «εθνικού κορμού» [48], τάση που ενισχύεται μάλιστα στις νεότερες ηλικίες [49]. Το 60% αυτό της εβραϊκής πλειοψηφίας, αντιστοιχεί όμως στο 45% των πολιτών του Ισραήλ: πλειοψηφική λοιπόν στροφή προς την ειρήνη με τους Παλαιστίνιους, θα απαιτούσε μια στρατηγική συμμαχία των εβραϊκών κομμάτων του Κέντρου και της (κεντρο)Αριστεράς, με τις πολιτικές δυνάμεις των Παλαιστινίων του Ισραήλ. Όσο αυτό συνεχίζει να αποτελεί ταμπού, βιώσιμη επίλυση του Παλαιστινιακού μπορεί να στηριχθεί μόνο σε καθαρή διεθνή πολιτική και διπλωματική ήττα του Ισραήλ [50].

Στο μεταξύ, η επιχείρηση αποδυνάμωσης του Ανώτατου Δικαστηρίου και των ορίων στην αυθαιρεσία της εξουσίας, από τον κυβερνητικό συνασπισμό Λικούντ-ακροδεξιάς, φαίνεται ότι συνεχίζεται με αρκετές φανερές και υπόγειες διαδρομές [51]. Για αρκετούς παρατηρητές, ο συνδυασμός του αυταρχικού αυτού εσωτερικού μοντέλου με τον επιθετικό εθνικισμό κατά των Παλαιστινίων, φαίνεται να απειλεί θανάσιμα και τις προοπτικές της ίδιας της ισραηλινής κοινωνίας [52].

*Νομικός, στέλεχος του Πράσινου χώρου
 

Παραπομπές και τεκμηρίωση:

[1] Does Israel Have a Constitution? (slu.edu)

[2] Basic Laws of Israel – Wikipedia

[3] Supreme Court of Israel – Wikipedia

[4] Reasonableness bill passes 64-0 after compromise falls at last minute – Israel Politics – The Jerusalem Post (jpost.com)

[5] High Court strikes down reasonableness amendment – Globes

[6] https://en.idi.org.il/media/9853/9.jpg

[7] Elections in Israel – Wikipedia

[8] https://en.wikipedia.org/wiki/Hostages_Convention

[9] International Convention on the Elimination of All Forms of Racial Discrimination – Wikipedia

[10] Treaty on the Non-Proliferation of Nuclear Weapons – Wikipedia

[11] https://en.wikipedia.org/wiki/Nuclear_weapons_and_Israel

[12] Israel must get rid of its nuclear weapons, UNGA majority decides – The Jerusalem Post (jpost.com)

[13] Question of the Observance of the Fourth Geneva Convention of 1949 in Occupied Palestinian Territory – Question of Palestine (un.org)

[14] Ο ΟΗΕ είναι αντισημιτικός οργανισμός (news247.gr)

[15] https://znetwork.org/znetarticle/terrorist-organization-whats-behind-the-israeli-war-on-unrwa/

[16] https://en.wikipedia.org/wiki/Armenian_genocide_recognition#Parliaments_and_governments

[17] Wer erinnert sich an die Armenier? | choices – Kultur. Kino. Köln.

[18] Nagorno-Karabakh: Israeli arms quietly helped Azerbaijan retake region | AP News

[19] Israel’s controversial involvement in the Nagorno-Karabakh conflict – Israel News – The Jerusalem Post (jpost.com)

[20] Israel and Sanctions. The Emperor can avoid Imperial Decrees | Defend Democracy Press

[21] Why Israel Is Hesitant About Supplying Ukraine with Air Defense Systems | The Washington Institute

[22] Μισέλ: Η συμφωνία σύνδεσης ΕΕ-Ισραήλ βασίζεται στον σεβασμό του διεθνούς δικαίου – ΑΠΕ-ΜΠΕ (amna.gr)

[23] Ευρωπαϊκή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου – Βικιπαίδεια (wikipedia.org)

[24] https://www.timesofisrael.com/new-poll-shows-anti-netanyahu-bloc-with-75-seats-smotrich-on-the-brink/

[25] https://foreignpolicy.com/2023/10/17/israel–hamas–gaza–benjamin–netanyahu–economy–security–polls/

[26] https://news.gallup.com/poll/547760/life-israel-oct-charts.aspx

[27] Η διεθνής κοινότητα ανησυχεί για τη δημόσια αντίθεση στη λύση των δύο κρατών. Σύμφωνα με νέα δημοσκόπηση, μπορεί να το υποστηρίξει αυτό – πολιτικά και ασφάλειας— (archive.is)

[28] Hamas’s attack shows Benjamin Netanyahu failed Israel – Vox

[29] https://apnews.com/article/israel-hamas-war-news-01-22-2024-d092205024c6064eb0440f0bfe06657f

[30] Smotrich at Knesset: Ben-Gurion should have ‘finished the job,’ thrown out Arabs | The Times of Israel

[31] Far-right minister Sofer signals backing for unity government, Ben Gvir opposes | The Times of Israel

[32] Netanyahu Tells Biden Opposed To Palestinian Sovereignty In Gaza | Barron’s (barrons.com)

[33] Chikli to ‘Post’: Israel cannot retreat from Philadelphi corridor – Israel News – The Jerusalem Post (jpost.com)

[34] Benny Gantz – Wikipedia

[35] Palestinians will have ‘an entity,’ not a state, says Gantz – The Jerusalem Post (jpost.com)

[36] Israeli Knesset overwhelmingly votes against Palestinian state | Defend Democracy Press

[37] Israeli Labor Party – Wikipedia

[38] To Establish a Palestinian State Now, After October 7, Would Be a Strategic and Moral Failure | Opinion – Newsweek

[39] Ehud Barak to Foreign Affairs: Israel has a leadership vacuum – The Jerusalem Post (jpost.com)

[40] Ehud Olmert to Al Majalla: Netanyahu-led government wants Armageddon and endless occupation | Al Majalla

[41] https://www.haaretz.com/israel-news/2024-04-18/ty-article-magazine/from-gaza-to-iran-the-netanyahu-government-is-endangering-israels-survival/0000018e-f25f-daad-a3de-fe7ff5790000

[42] Yair Golan, the October 7 hero defying Benjamin Netanyahu (lemonde.fr)

[43] Top IDF officer Yair Golan compares modern Israel to 1930s Germany in bombshell speech | IBTimes UK

[44] Merger of Labor, Meretz to be approved in Tel Aviv convention – Israel Politics – The Jerusalem Post (jpost.com)

[45] Yair Golan’s two goals: Unite Israel’s Left, topple Netanyahu’s gov’t – Israel Politics – The Jerusalem Post (jpost.com)

[46] In Israel, politicians like Yair Golan gain popularity when they call for genocide – Mondoweiss

[47] https://www.jpost.com/israel-news/article-822416

[48] ενδεικτικά, https://en.wikipedia.org/wiki/2021_Israeli_legislative_election

[49] Why Israel’s younger voters are more conservative than ever | Vox

[50] https://tvxs.gr/apopseis/arthra-gnomis/v-grammatikogianni-g-paraskeyopoylos-gaza-kai-palaistiniako-oi-epiloges-tis-eyropis-kleidi-gia-viosimi-eirini/

[51] Netanyahu’s Other War – The Atlantic

[52] The Undoing of Israel | Foreign Affairs (archive.is)