Ένα από τα γνωστότερα, λεπταίσθητα ποιήματα του Αρχιλόχου είναι το παρακάτω, απ. 2 West. Ένας ύμνος στο δόρυ του πολεμιστή. (1)

Έν δορί μεν μοι μάζα μεμαγμένη,

έν δορί δε οίνος Ισμαρικός.

Πίνω δε έν δορί κεκλιμένος.

Με το δόρυ μου εξασφαλίζω το ψωμί μου,

με το δόρυ μου εξασφαλίζω το ισμαρικό (2) κρασί μου.

Στο δόρυ μου ακουμπώ πίνοντας.

Ποίημα του Αρχιλόχου για πορνεία και ομοφυλοφιλία.

Ίσος κιναίδου και κακής πόρνης ο νους
χαίρουσιν άμφω λαμβάνοντες κέρματα
κινούμενοί τε και διατρυπώμενοι
βινούμενοί τε και διεσπεκλωμένοι
γομφούμενοί τε και διασφηνώμενοι
χορδούμενοί τε και κατασποδούμενοι.
 

Ο λυρικός ποιητής Αρχίλοχος.

Γεννήθηκε στη Πάρο. Γιος του αριστοκράτη Τελεσικλή (3)και της Ενιπούς. Ο Αρχίλοχος, ανήσυχο καλλιτεχνικό και κοινωνικό πνεύμα, πολέμησε σε πολλά μέρη. Σκοτώθηκε από τον Νάξιο Κόρακα, πολεμώντας τους Ναξίους.

Ο Αρχίλοχος είναι ο ποιητής που έστρεψε την ποίηση στον εσωτερικό κόσμο του ανθρώπου μακριά από μυθικά, θρησκευτικά και ηρωικά θέματα.

Η λυρική ποίηση  εκφράζει τα προβλήματα του ανθρώπου. Ο ποιητής περιγράφει σε πρώτο πρόσωπο, μια καθημερινή ανθρώπινη κατάσταση χωρίς αναφορά σε μύθους, θεούς και ήρωες, όπως γίνεται στο έπος. Το λυρικό ποίημα είναι ολιγόλογο, σχεδόν επιγραμματικό.

-Η Παλατινή Ανθολογία περιλαμβάνει δύο επιγράμματα του Αρχίλοχου:

Vi 133. Ἀλκιβίη πλοκάμων ἱερὴν ἀνέθηκε καλύπτρην Ἥρῃ κουριδίων εὖτ’ ἐκύρησε γάμων.

VII 441. Ὑψηλοὺς Μεγάτιμον Ἀριστοφόωντά τε Νάξου κίονας, ὦ μεγάλη γαῖ᾽, ὑπένερθεν ἔχεις.
 

-Σε άλλο απόσπασμα το 122 W, ο Αρχίλοχος αναφέρει μιαν έκλειψη Ηλίου που έγινε το 648 π.Χ. Έτσι μας παραδίδει με ακρίβεια το έτος γραφής του συγκεκριμένου ποιήματος αλλά και την ημέρα ( 6-4-648 π.Χ.). Ένα μοναδικό χρονολογικό τεκμήριο μέσα από τη λυρική ποίηση του Αρχιλόχου.

–Στο Αρχαιολογικό Μουσείο Πάρου εκτίθεται Ιωνικό Κιονόκρανο, ανάθημα από τον τάφο του Αρχιλόχου, όπου αναγράφεται:

ΑΡΧΙΛΟΧΟΣ ΠΑΡΙΟΣ ΤΕΛΕΣΙΚΛΕΟΣ ΕΝΘΑΔΑΙ ΚΕΙΤΑΙ

( στην επόμενη σειρά ακολουθεί το όνομα και το πατρώνυμο του αναθέτη).

Σημειώσεις.

(1). Το δόρυ (κοντάρι), όπλο κυρίαρχο της αρχαιότητος, συντροφεύει πάντα σχεδόν τις παραστάσεις της Αθηνάς. Σύμφωνα με τον επικρατέστερο μύθο η θεά γεννήθηκε από το κεφάλι του πατέρα της Δία πάλλοντας (>Παλλάδα) το δόρυ της. Το δόρυ για την Αθηνά έχει διπλή συμβολική σημασία: Όταν η αιχμή του δόρατος είναι πάνω τότε η θεά σκέπτεται πολεμικά. Όταν η αιχμή είναι κάτω τότε η θεά συλλογίζεται τα ειρηνικά, οικιακά, καλλιτεχνικά και στοχαστικά της έργα, όπως δείχνει και το ανάγλυφο του αυστηρού ρυθμού στο Μουσείο Ακροπόλεως Αθηνών( το έχει σχολιάσει ο Μάρτιν Χάιντεγκερ στις 4-4- 1967 στην Ακαδημία των Αθηνών).

(2) Ισμαρικός οίνος:

Ἰλιόθεν με φέρων ἄνεμος Κικόνεσσι πέλασσεν,
Ἰσμάρῳ· ἔνθα δ’ ἐγὼ πόλιν ἔπραθον, ὤλεσα δ’ αὐτούς.ι 40
ἐκ πόλιος δ’ ἀλόχους καὶ κτήματα πολλὰ λαβόντες
δασσάμεθ’, ὡς μή τίς μοι ἀτεμβόμενος κίοι ἴσης.
ἔνθ’ ἦ τοι μὲν ἐγὼ διερῷ ποδὶ φευγέμεν ἡμέας
ἠνώγεα, τοὶ δὲ μέγα νήπιοι οὐκ ἐπίθοντο.
ἔνθα δὲ πολλὸν μὲν μέθυ πίνετο, πολλὰ δὲ μῆλα
ἔσφαζον παρὰ θῖνα καὶ εἰλίποδας ἕλικας βοῦς.

Οδύσσεια, ραψωδία ι`, 39 κ.ε.(ελεύθερη απόδοση).

Από την Τροία μας ωθεί ο στρατηγός αέρας και φτάσαμε ανάδαυλα στην χώρα των Κικόνων και μάλιστα στην Ίσμαρο, την πόλη την σπουδαία που άλωσα κι υπέταξα σκοτώνοντας τους άνδρες. Πήρα χιλιάδες λάφυρα, πήρα πολλές γυναίκες κι όλα τα μοιραστήκαμε δίκαια μεταξύ μας. Άρχισα να παρακινώ με βία τους συντρόφους να φύγουμε στα γρήγορα κακό να μη μας έβρει. Μα όλοι τους ξεγνοιάσανε με το γλυκό κρασάκι και τα αρνιά που ψήνανε μαζί με πλήθος βόδια..

Οδύσσεια ι`, 346 κ.ε. Οδυσσέας: Κύκλωπα μια που έφαγες τόσους πολλούς συντρόφους πάρε να πιεις γλυκό κρασί, θείο ποτό φλογάτο. Στο πλοίο μας το είχαμε και τώρα στο προσφέρω.

Έτσι εγώ του μίλησα κι αυτός αμέσως ήπιε με τόση ευχαρίστηση το θεϊκό κρασί μας. Μου ζήτησε κι άλλο κρασί που τόσο του `χε αρέσει.

Αμέσως του `δωσα ξανά και πάλι του προσφέρω… ώσπου αυτό που ήθελα το είχα καταφέρει. Να του θολώσω το μυαλό για να τον εξοντώσω. Με ρώτησε ποιος είμαι εγώ και ποιο το όνομα μου. Κανένα με φωνάζουνε οι φίλοι κι οι δικοί μου..

(3). Ο Τελεσικλής ή ο παππούς του με το ίδιο όνομα, ήταν αρχηγός των Παρίων στην αποικιστική εκστρατεία των Παρίων, στη Θάσο.

1*. Αρχιτέκτων. Ιστορικός Αρχιτεκτονικής. Ιστορικός Τέχνης.

2*. Στην αγαπημένη φίλη Κατερίνα την Παριανή Μούσα του Αρχίλοχου.