Η γνωστή λαϊκή έκφραση «είναι μαύρο πρόβατο» για όποιον θεωρείται ανεπιθύμητος, στοχοποιημένος, persona non grata, δεν ισχύει στον πολιτισμό των κτηνοτρόφων. Το μαύρο ως διαφορετικό μέσα σε κοπάδια κατά κανόνα λευκών προβάτων αλλά και ως εκ του ίδιου του χρώματός του παράγει συνειρμούς επικινδυνότητας, μιαρότητας, για τούτο είναι εξοβελιστέο. Στα κοτόπουλα των πτηνοτροφικών μονάδων πράγματι τα μαύρα τα εξοντώνει με απίστευτη μανία η μάζα των λευκών!
Στους κτηνοτρόφους γενικά δεν υπάρχει κάποια προκατάληψη απέναντι στο μαύρο πρόβατο. Αντίθετα, σε κάθε κοπάδι υπάρχει πάντοτε ένας αριθμός λάιων. Μάλιστα τα μαυροκέφαλα εκτιμώνται ιδιαίτερα για την ομορφιά τους και συχνά τα κάνουν γκισέμια (οδηγούς), αρματώνοντάς τα με μεγάλα κουδούνια.
Εχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον το γεγονός, που χρήζει ερμηνείας, ότι η ύπαρξη μαύρων προβάτων συνδέεται με σημαντικούς κατά τόπους αιτιολογικούς μύθους. Στο χωριό μας, στο Ντένισκο, έχω καταγράψει και δημοσιεύσει έναν από αυτούς, που αποδίδει την εμφάνιση των μαύρων προβάτων στο «γεγονός» ότι κάποια άνοιξη που ανέβηκαν τα κοπάδια από τα χειμαδιά στον Γράμμο, το στοιχειό που κατοικεί στη δρακόλιμνη της Σκίρτσας βγήκε από τη λίμνη μεταμορφωμένο σε μαύρο κριάρι και μαρκάλησε σαράντα προβατίνες. Και οι σαράντα γέννησαν μαύρα αρνιά. Από τότε έχουμε μαύρα πρόβατα!
Αν ήθελα να επιχειρήσω μια πρόχειρη έστω ερμηνευτική προσέγγιση, δεν θα μπορούσα παρά να χρησιμοποιήσω την έννοια του μιαρού, που συνοδεύεται κατά κανόνα από αμφισημία. Είναι τόσο επικίνδυνο όσο και ιερό. Η υπερφυσική γέννα από ζευγάρωμα «κανονικού», δηλαδή λευκού προβάτου με στοιχειό μεταμορφωμένο σε μαύρο κριάρι παραπέμπει προφανώς στο γνωστό μοτίβο στις μυθολογίες πολλών τόπων και ανθρώπων, που έχουν καταγράψει και μελετήσει ανθρωπολόγοι και θρησκειολόγοι.
Θα μπορούσα, λοιπόν, να πω και με βάση την κτηνοτροφική μου εμπειρία πως το μαύρο πρόβατο δεν είναι το «μαύρο πρόβατο» των άλλων. Εκτιμάται εξίσου με βάση τα παραγωγικά του χαρακτηριστικά και το γενεαλογικό του δέντρο. Στο κοπάδι του πατέρα μου είχαμε πολλά μαύρα και μάλιστα τσιούλα (με μικρά αυτιά), τα οποία έχαιραν ιδιαίτερης εκτίμησης για το πολύ τους γάλα. Στο τσελιγκάτο μας δε, πριν χωρίσουν τα τέσσερα αδέρφια, που είχαν γύρω στα 1.200 και όταν είχαν και σμίχτες μπορεί να έφταναν τα 1.500, τα μαύρα τα είχαμε σε ξεχωριστό κοπάδι, Σε σχετική μου ερώτηση γιατί, δεν πήρα απάντηση. Είμαι πάντως βέβαιος πως δεν επρόκειτο για ρατσιστικού τύπου διάκριση, για απαρτχάιντ!
*Καθηγητής Κοινωνικής Λαογραφίας, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων
-320x213.jpg)
