Μιλάμε για 50 χρόνια μετά. Και μιλάμε για τη γραμμή που συνείχε τη μετεμφυλιοπολεμική διευθέτηση με τη μεταπολιτευτική πορεία, δηλαδή για το δεύτερο μισό του 20ού αιώνα. Τα χρόνια αυτά αποτελούν πύκνωση ενός παροντικού κύκλου, με τη μορφή μιας επαναλαμβανόμενης δημόσιας τελετουργίας για τη 17η Νοεμβρίου. Κυρίως γιατί τα μηνύματα του Πολυτεχνείου αντέχουν, όπως και η νεότητά του (η νοητική κι όχι η ηλικιακή), ο αναστοχασμός και το εξεγερσιακό παράδειγμά του ενάντια σε μια ντροπιαστική δομή εξουσίας.
Το Πολυτεχνείο 1973 ήταν η κορύφωση του αγώνα ενάντια στη δικτατορία της 21ης Απριλίου 1967, η οποία, με το πραξικόπημα των Συνταγματαρχών, έβαλε στον «γύψο» μια ολόκληρη χώρα, καταλύοντας τη δημοκρατία. Και η ανατροπή της δημοκρατικής τάξης, μετά την «Αποστασία» στα long sixties, ήταν αποτέλεσμα της ανικανότητας των υπερασπιστών της να εμπνεύσουν κοινωνική εμπιστοσύνη.
H δεκαετία του 1960 ήταν περίοδος παγκόσμιων πολιτικών ρηγματώσεων: Πόλεμος του Βιετνάμ, κίνημα αμφισβήτησης και φοιτητικές εξεγέρσεις (Μάης του ’68 στη Γαλλία, φοιτητική εξέγερση στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια την άνοιξη του 1968), κίνημα για τον διεθνή αφοπλισμό και την ειρήνη – ένα κίνημα παγκόσμιο, νεολαιίστικο, αντιαυταρχικό, αντικομφορμιστικό, ανατρεπτικό, διαρκές, κοινοτιστικό, ηδονιστικό και ελευθεριακό.
Στη γεωπολιτική σκακιέρα κυριαρχούσε το Σύμφωνο της Βαρσοβίας ως αντίπαλο δέος της αμερικανικής Βορειοατλαντικής Συμμαχίας του ΝΑΤΟ. Ο Χρουστσόφ κόμπαζε πως το βιοτικό επίπεδο των Ρώσων θα ξεπερνούσε αυτό των Αμερικανών. Το Space Race ήταν στα πάνω του – η κούρσα για το ποιος θα φτάσει πρώτος στη Σελήνη. Στην Ελλάδα της αστυφιλίας, της αντιπαροχής και της κατάργησης των τραμ (Οκτώβριος 1960), εκτός από τη Φίνος Φιλμ, το «Περασμένες μου αγάπες» του Χιώτη και το «Εγκλημα στο Κολωνάκι» του Μαρή, κυριαρχούσε η καμαρίλα του Παλατιού και η ανυποληψία της κυβέρνησης Κωνσταντίνου Καραμανλή με τις εκλογές «βίας και νοθείας» του 1961.
Το ΜΙΝΙΟΝ, ο Δραγώνας, οι Αφοί Λαμπρόπουλοι και ο Κατράντζος λατρεύονταν ως ναοί του μεσοαστικού καταναλωτισμού και εγκαινιάστηκε το Χίλτον το 1963 ως μέτρο του παραγωγικού, πολιτισμικού και τουριστικού αβαθούς. Δολοφονήθηκε, όμως, στη Θεσσαλονίκη ο Γρηγόρης Λαμπράκης – μια θυσία-μέτρο του κυβερνητικού παρακράτους. Ωθήθηκε έτσι η αφύπνιση ως μέτρο της αντίδρασης και πρόδρομη κοινωνικο-πολιτική τάση πολλών μετέπειτα εξελίξεων.
Το ψυχροπολεμικό φορτίο είχε πολλά σαράκια και κυοφορούσε όλα τα ανησυχητικά συμπτώματα της εσωτερικής πολιτικής κρίσης. Και η υποδοχή των εξελίξεων ήταν απρόβλεπτη, αυτοκαταστροφική, απότοκη της απόγνωσης και της τυφλής οργής, εφόσον το τότε πολιτικό σύστημα δεν εξασφάλιζε για την κοινωνία κάποιο σχέδιο και ελπίδα.
Το Πολυτεχνείο δεν προέκυψε από το πουθενά. Ηταν απότοκο της πατριδοκαπηλίας και της χουντικής ξεφτίλας. Είχαν προηγηθεί πολλές ντροπιαστικές ημέρες και αργόσυρτες νύχτες μίσους για τη δημοκρατία, μένους για τις κοινωνικές ιδέες, φθόνου για τα γράμματα και τις τέχνες, κυνηγητό, φυλακίσεις, βασανιστήρια, εκτοπίσεις για όσους τολμούσαν να διαφωνούν, αδιαφορία για το μέλλον των ανθρώπων. Πρυτάνευσαν ιδέες και θεραπευτικές που, αντί να θεραπεύουν, πλήγωναν και προκαλούσαν περισσότερα δεινά, τιμωρίες, δυσχέρειες και πόνους – πραγματικούς και κοινωνικούς.
Το Πολυτεχνείο ήταν η αφύπνιση της νεολαίας, της φοιτητικής κυρίως, για παιδεία, ψωμί, ελευθερία, ειρήνη, δημοκρατία και ανεξαρτησία – για αξίες διαχρονικές και πανανθρώπινες. Το ίδιο κραυγαλέα είναι και η εκκρεμότητά τους σε όψεις τού σήμερα. Ηταν ποτάμι με ορμή· κορύφωση της νεότερης Ιστορίας. Οι ιστορικές κορυφώσεις έχουν νομοτέλειες. Αφήνουν ντοκουμέντα. Γίνονται μαρτυρία· μνήμη. Δίνουν πολιτικό ρυθμό. Δεσμεύουν το παρόν και, ίσως, το μέλλον. Απελευθερώνουν ερμηνείες που άλλοτε θαμπώνουν και άλλοτε ξεδιαλύνουν πράγματα. Δημιουργούν αναλογίες, παραδείγματα για τις ερχόμενες γενιές. Γι’ αυτούς που το έζησαν, τέτοια ήταν η νύχτα του Πολυτεχνείου.
Η ύλη εξελίξεων, ανατροπών, ματαιώσεων και συγκρούσεων σε όλα τα πεδία της ανθρώπινης δράσης, είναι εδώ. Ομως, με άλλους όρους. Για παράδειγμα, 50 χρόνια μετά, σε τελείως διαφορετικά κοινωνικο-οικονομικά και πολιτικά συμφραζόμενα και σε μια πολύ διαφορετική χώρα και κοινωνία, όπως η Ελλάδα του 2023, αρκετά ομοειδή συμπτώματα παραμένουν ενεργά στη μεταδημοκρατία. Στη δημόσια αντιπαράθεση συζητάμε ακόμα για την άμπωτη και την πλημμυρίδα της διάκρισης των εξουσιών.
Το «1+1» των επιχειρηματικών προσφορών του λιανεμπορίου αναδεικνύεται σε επίσημη κυβερνητική πολιτική κατά του πληθωρισμού και της φτωχοποίησης της πλειονότητας των Ελλήνων. Οι υποκλοπές συγκαλύπτονται. Η τραγωδία των Τεμπών κουκουλώνεται. Τα σκάνδαλα υποκρύπτονται. Η διαπλοκή και η σπατάλη πόρων συντηρείται. Ο πόλεμος είναι στην αυλή μας. Η Αριστερά εξαερώνεται· μερικοί δεν αντέχουν μεγάλες δόσεις δημοκρατικότητας· όμως, θέλουν στασίδια· «αγωνίζονται» ως χρήσιμοι ηλίθιοι.
Το Πολυτεχνείο γιορτάστηκε και φέτος, με πολλά συνθήματα, τραγούδια και πραγματικά γόνιμα αφιερώματα για τα 50 χρόνια του. Το «Πότε θα κάνει ξαστεριά», όμως, κανείς δεν το έχει καθορίσει ακόμα. Θα δούμε, μετά τις ελληνικές καλένδες.
-320x213.jpg)
