50 χρόνια από την εξέγερση του Πολυτεχνείου: Η Αντίσταση της Μνήμης

«Άλλοι κοιτάνε τον γκρεμό και τους επιάνει ζάλη
κι άλλοι στην άκρη του γκρεμού χορεύουν πεντοζάλη».

Η εξέγερση του Πολυτεχνείου αποτελεί ένα συγκλονιστικό ορόσημο της σύγχρονης πολιτικής μας Ιστορίας, που σήμανε την αρχή του τέλους για τη Χούντα και, παράλληλα, μία από τις πιο συγκλονιστικές εξεγέρσεις της σύγχρονης ευρωπαϊκής Ιστορίας. Ήταν η κορύφωση μίας πολύμηνης αντιστασιακής – εξεγερτικής περιόδου, με ενδιάμεσο σταθμό την ταράτσα της Νομικής, μία λαμπρή περίοδος συλλογικής δράσης, δημοκρατικής αφύπνισης, ψυχικής ανάτασης, Αντίστασης στην βαρβαρότητα της Χούντας. Η ελληνική νεολαία, με πρωταγωνιστές τους φοιτητές, αποφάσισε να αντισταθεί σε αυτούς που είχαν καταλύσει τη Δημοκρατία και την Εθνική Ανεξαρτησία, οργανώθηκε και νίκησε τον φόβο.

Η ελληνική νεολαία, που «εισέβαλε ορμητικά στο προσκήνιο της Ιστορίας» την περίοδο της Κατοχής, με τον παλλαϊκό ξεσηκωμό της Μάχης της Κρήτης και τη μαζική συμμετοχή των νέων στις οργανώσεις της Εθνικής μας Αντίστασης, ήταν αυτή που πρωταγωνίστησε και στους εθνικούς και δημοκρατικούς αγώνες της μετεμφυλιακής, ταραγμένης περιόδου: Κυπριακό, 114, 15% για την Παιδεία, Ανένδοτος Αγώνας, Ιουλιανά. Και δεν μπόρεσε να τη σταματήσει ούτε το διαβόητο «σπουδαστικό» της ασφάλειας, ούτε η νεκρανάσταση της παρακρατικής Ε.Κ.Ο.Φ., ούτε η διάλυση των Φοιτητικών Συλλόγων και του Κ.Σ. της Ε.Φ.Ε.Ε. και ο εκτοπισμός στα ξερονήσια πρωτοπόρων μελών της ηγεσίας του Φοιτητικού Κινήματος. Ούτε, βέβαια, οι εγκάθετοι των διορισμένων από τη Χούντα διοικητικών συμβουλίων των Φοιτητικών Συλλόγων, ούτε, καν, η αναγκαστική στράτευση των ασυμβίβαστων, πρωτοπόρων φοιτητών.

Δεν αποδείχθηκε ικανή να σταματήσει το φοιτητικό κίνημα ούτε η προσπάθεια αποϊδεολογικοποίησης της νεολαίας, που επιχειρούσε η Χούντα μέσω της προώθησης των αξιών του ατομισμού, του καταναλωτισμού και του lifestyle. Οι φοιτητές αντιστάθηκαν στο Χειμώνα της Χούντας με μία Άνοιξη πολιτικοποίησης, στρατευμένης τέχνης, στροφής στην αγωνιστική Ιστορία του λαού μας αλλά και σύνδεσης με τις αγωνιστικές παραδόσεις όλου του κόσμου. Τα τραγούδια του Μίκη, του Λοΐζου, του Λεοντή, η φωνή του Νίκου Ξυλούρη, τα κείμενα του Ρήγα, του Γληνού, του Μαρξ, του Μπρεχτ, του Γκράμσι και πολλών ακόμη σπουδαίων ανθρώπων του πνεύματος, χαλύβδωσαν την πίστη των νέων για Ελευθερία, Εθνική Ανεξαρτησία, Δημοκρατία, Κοινωνική Δικαιοσύνη και ανύψωσαν το αγωνιστικό τους φρόνημα.

Και, όπως, επισημαίνει στο νέο του βιβλίο ο Ολύμπιος Δαφέρμος¹ , το Πολυτεχνείο είχε μερικά χαρακτηριστικά που το καθιστούν μοναδικό:
•    Οργανώθηκε αμεσοδημοκρατικά, με αυτοοργάνωση από τα κάτω. Ήταν αυτόνομο, έξω από επιρροές κέντρων εκτός φοιτητικού χώρου. Ήταν αντιαυταρχικό, αντιιεραρχικό και βαθύτατο δημοκρατικό.
•    Δεν είχε οικονομικά και συνδικαλιστικά αιτήματα αλλά βαθύτατα πολιτικά, που αφορούσαν το σύνολο της κοινωνίας.
•    Μεταξύ των φοιτητών κυριαρχούσε η αλληλεγγύη και η αλληλοβοήθεια, οι σχέσεις τους υπήρξαν γνήσια συντροφικές. Έτσι, όλοι μαζί, κατόρθωσαν να νικήσουν τον φόβο και να αντέξουν τη βάρβαρη καταστολή από τη Χούντα.
•    Το Πολυτεχνείο ζητούσε δημοκρατία και λειτουργούσε δημοκρατικά! Ζητούσε ελευθερία και οι φοιτητές εκφράζονταν ελεύθερα! Υπήρχε ενότητα μέσα στη διαφορετικότητα, σεβασμός στη διαφορετική άποψη.
•    Το Πολυτεχνείο επέδειξε τόλμη, αξιοπρέπεια, αυτοθυσία, ανιδιοτέλεια!  Ουδέποτε συμβιβάστηκε ή διαπραγματεύθηκε με το καθεστώς!

Για να προσθέσουμε κι εμείς κάποια στοιχεία, που θεωρούμε σημαντικά:

Η εξέγερση του Πολυτεχνείου είχε αντιδικτατορικό, αντιφασιστικό και αντιϊμπεριαλιστικό χαρακτήρα. Προέτασσε την Λαϊκή Κυριαρχία και την Εθνική Ανεξαρτησία διότι οι φοιτητές είχαν συνειδητοποιήσει ότι μία χώρα εξαρτημένη στον ξένο παράγοντα δεν μπορεί να είναι δημοκρατική και δεν δικαιούται να έχει μέλλον! Η σημαία του Πολυτεχνείου ήταν μόνο μία, η ελληνική, και το αντιστασιακό νήμα, που κατά τον Σβορώνο διατρέχει τη σύγχρονη ελληνική ιστορία, ένωσε τον αγώνα της γενιάς της  Εθνικής Αντίστασης με τον αγώνα της γενιάς του Πολυτεχνείου. Κάτι που επέτρεπε στους εξεγερμένους φοιτητές να έχουν έντονη διεθνιστική συνείδηση και να νιώθουν ότι αποτελούν μέρος ενός διεθνιστικού κινήματος, όπως αποδεικνύουν τα συνθήματα για την Ταϋλάνδη και τον Αλλιέντε. Όχι άδικα, η Χούντα ταυτίζονταν στη συνείδηση των φοιτητών με τον αγκυλωτό σταυρό («ΕΣΑ – ΕΣ ΕΣ – βασανιστές»), γιατί αυτή είναι η συνείδηση της Ιστορίας του τόπου μας.

Στο στόχαστρο των Αναθεωρητών το Πολυτεχνείο και η Μεταπολίτευση

Εξηγείται, λοιπόν, γιατί όλα αυτά τα χρόνια το Πολυτεχνείο δέχθηκε σκληρές και ύπουλες επιθέσεις από πολλές πλευρές. Γιατί αποτέλεσε ένα υπόδειγμα συλλογικής, δημοκρατικής δράσης, ανυποχώρητου αγώνα για τα πανανθρώπινα ιδανικά, στον αντίποδα της κοινωνίας της ιδιώτευσης και της ιδιοτέλειας.

Όταν απέτυχαν να το καταδικάσουν στη λήθη, προχώρησαν στην δυσφήμηση των πρωταγωνιστών του. Όταν κι αυτό απέτυχε προχώρησαν στην παραχάραξη της Ιστορίας του Πολυτεχνείου. Για να στρεβλώσουν τη συνείδηση των νεότερων γενιών, ώστε να πάψουν να αγωνίζονται και να ονειρεύονται όπως η γενιά του Νοέμβρη του 1973. Γιατί, τελικά, ο στόχος των αναθεωρητών της Ιστορίας είναι η απόσπαση της συναίνεσης της κοινωνίας στα σχέδια των κυρίαρχων ελίτ της Αθήνας, της Ουάσιγκτον, του Βερολίνου, των Βρυξελλών.

Στο στόχαστρο των αναθεωρητών της Ιστορίας είναι και η Μεταπολίτευση, το δημοκρατικό και κοινωνικό της κεκτημένο, δηλαδή οι δημοκρατικές και κοινωνικές κατακτήσεις της Γ’ Ελληνικής Δημοκρατίας, που ο ιδρυτικός της πυρήνα σφραγίζεται από την Πύλη του Πολυτεχνείου. Και γι’ αυτό κηρύσσουν διαρκώς και το τέλος της Μεταπολίτευσης. Για να ξεκινήσει μια ώρα αρχύτερα ο κύκλος της επικράτησης της Μεταπολιτικής και της Μεταδημοκρατίας, εις βάρος της Δημοκρατίας και των συμφερόντων του λαού και του τόπου.  
Το Πολυτεχνείο ανήκει στον ελληνικό λαό και τη νεολαία, που μπήκε στην πρώτη γραμμή του αγώνα για «Ψωμί, Παιδεία, Ελευθερία Λαϊκή Κυριαρχία, Εθνική Ανεξαρτησία»! Ανήκει όμως και σε όλους αυτούς που αγωνίζονται, όπου γης, ενάντια στην Καταπίεση, την Ανισότητα, την Εκμετάλλευση! Αλλά, παράλληλα, η εξέγερση του Πολυτεχνείου είναι το αντίδοτο στην κοινωνία της παραίτησης, της ιδιώτευσης, του ατομικού δρόμου, της ιδιοτέλειας. Και μας καλεί να υπερασπιστούμε το δημόσιο Πανεπιστήμιο και συνολικά τα δημόσια αγαθά από την άμεση ή έμμεση ιδιωτικοποίησή τους, να θωρακίσουμε τη Δημοκρατία από τους ζηλωτές του φασισμού αλλά και όσους αποδομούν το κράτος δικαίου για τις δικές τους επιδιώξεις, να αγωνιστούμε για Κοινωνική Ισότητα, εργατικά και λαϊκά δικαιώματα, δημοκρατικές ελευθερίες και για να σταματήσει η παράνοια του πολέμου και της σφαγής αμάχων στην Γάζα και την Ουκρανία.

Όπως εύστοχα έγραψε πρόσφατα ο Δημήτρης Παπαχρήστος στον Δρόμο της Αριστεράς, το Πολυτεχνείο είναι «ένα αγκάθι στα πλευρό της υπνώττουσας κοινωνίας μας».

[1] Με βάση την προδημοσίευση της Εφημερίδας των Συντακτών στο φύλλο της 16ης Νοεμβρίου 2023.

Σημείωση:  Το κείμενο στηρίζεται στην παρέμβαση του Αριστομένη Ι. Συγγελάκη στην εκδήλωση του Φ.Σ. Παρνασσός με τίτλο «Η εξέγερση του Πολυτεχνείου. Μια απόπειρα εναλλακτικής προσέγγισης», Αθήνα, 16.11.2023

* Συγγραμματέα του Εθνικού Συμβουλίου Διεκδίκησης των Οφειλών της Γερμανίας προς την Ελλάδα και μέλους του Δ.Σ του Φ.Σ. «Παρνασσός».