Το κρίσιμο ζήτημα της δημοκρατίας στις μέρες μας αφορά την ύπαρξη ή μη δημοκρατικών απαντήσεων στα πολιτικά ζητήματα που θέτει η επικαιρότητα. Οι κοινωνικές συνθήκες που βιώνουμε την τελευταία τετραετία έχουν ήδη αποκαλύψει εναργώς την ένδεια των συντηρητικών πολιτικών για το κοινωνικό σύνολο. Καθημερινά γίνεται φανερό ότι ο νεοφιλελευθερισμός, ως συνολική οικονομική κοσμοαντίληψη, βλάπτει σοβαρά κρίσιμες πτυχές της ανθρώπινης ζωής, όπως η υγεία και η ασφάλεια όλων των ανθρώπων.
Κάποιοι από τους κυβερνώντες επικαλούνται τον Χομπς, κάνοντας λόγο για κράτος-Λεβιάθαν και τονίζοντας την ανάγκη για αστυνομικού τύπου ασφάλεια. Ενα αυταρχικό και καταπιεστικό καθεστώς όμως, μολονότι μπορεί να δείχνει ισχυρό, στην πραγματικότητα είναι αδύναμο και ασταθές. Αν η απερχόμενη κυβέρνηση Μητσοτάκη αισθανόταν αληθινά ισχυρή, δεν θα φοβόταν την ελευθερία της γνώμης και της έκφρασης. Μια κυβέρνηση που περιορίζει αυτές τις ελευθερίες είναι κυβέρνηση που έχει λόγους να φοβάται. Οσο πιο ανελεύθερο είναι ένα καθεστώς, όσο πιο πολύ περιορίζει τις πολιτικές ελευθερίες των πολιτών, τόσο πιο κοντά στο τέλος του βρίσκεται.
Ο αυταρχισμός και η βία προκαλούν έντονες παρενέργειες, όπως αυτό αποδείχτηκε με τραγικό τρόπο σε περιστατικά όπως τα γεγονότα στη Νέα Σμύρνη και σε άλλες γειτονιές της Αθήνας, καθώς και στις πρωτοφανείς, μετά το 1973, αστυνομικές επιχειρήσεις εισβολής και επέμβασης των ειδικών δυνάμεων και των ΜΑΤ μέσα στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.
Η δημοκρατία εξαρτάται πρωτίστως από τη μέθοδο άσκησης της εξουσίας, από τον τρόπο που επιτυγχάνει τη διασφάλιση της εσωτερικής σταθερότητας, της κοινωνικής δικαιοσύνης και της ισορροπίας του κράτους. Στις μέρες μας αναδύεται μια δυνατότητα διεύρυνσης της δημοκρατίας, μέσα από την παρέμβαση των πολιτών και τη δράση των πολλών. Παρά τα όσα πρεσβεύει ένας αγοραίος νεοφιλελευθερισμός, οι άνθρωποι δεν αποτελούν απομονωμένες ατομικότητες, αλλά συγκροτούνται μέσα σε σχέσεις, διατομικά, με συλλογικό και κοινωνικό τρόπο.
Εάν επιθυμούμε όχι απλώς τη βιολογική μας επιβίωση, αλλά την αυθεντική κοινωνική πρόοδο, εάν ποθούμε μια ελεύθερη, δημιουργική και αξιοβίωτη ζωή, τότε θα ήταν προτιμότερο αντί για τον Χομπς να θυμηθούμε τον Σπινόζα, που έγραφε: «Οταν λέω πως το καλύτερο κράτος είναι εκείνο όπου οι άνθρωποι περνούν τη ζωή τους με ομόνοια, εννοώ μια ζωή ανθρώπινη». Δηλαδή μια ζωή που κερδίζεται με τη διαρκή αναζωογόνηση, με τον συνεχή και βαθύ εκδημοκρατισμό της δημοκρατίας, για το σήμερα και το αύριο, για το μέλλον των νέων ανθρώπων. Αυτή η δυνατότητα πρέπει να ενεργοποιηθεί στην πράξη. Στο χέρι μας είναι να επιτύχουμε περισσότερη ελευθερία, συλλογικότητα, αλληλεγγύη και εμβάθυνση του κοινωνικού δεσμού. Αρχίζοντας από την πολιτική αλλαγή στις εκλογές της 21ης Μαΐου, με τον σχηματισμό μιας νέας προοδευτικής κυβέρνησης συνεργασίας.
*Καθηγητής Πολιτικών Επιστημών ΑΠΘ, υποψήφιος βουλευτής ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ. στην Α’ Θεσσαλονίκης
