Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι εκλογές αυτές είναι από τις πιο θολές και τις πιο τοξικές από τη Μεταπολίτευση και μετά. Οι άνθρωποι που καλούνται να επιλέξουν ανάμεσα σε αυτούς που διεκδικούν την αρχή, έχουν αντιληφθεί ότι -όσο και αν προσπαθούν να τους πείσουν για το αντίθετο- ούτε ζουν σε περιβάλλον μιας «κανονικής» χώρας ούτε σε συνθήκες μιας «κανονικής» εποχής. Μπορεί οι περισσότεροι να μην μπορούν να το τεκμηριώσουν με αριθμούς και επιστημονικά επιχειρήματα αλλά ο όγκος των προβλημάτων με τα οποία έρχονται αντιμέτωποι στην καθημερινότητά τους, βοηθά να το διαισθάνονται.
Χρέος, πληθωρισμός, υποδομές διαλυμένες ή υπό διάλυση, τα όρια του δημόσιου και ιδιωτικού δυσδιάκριτα και υπό αναθεώρηση, παραγωγικές δομές ασταθείς και ευάλωτες, κατανομή κοινωνικής και πολιτικής ισχύος υπό μετατόπιση, βία, αναθεώρηση των βασικών παραδοχών βάσει των οποίων πορεύτηκε τον τελευταίο μισό αιώνα ο τόπος. Μπορεί να μην το ομολογούν -ή και να μην το παραδέχονται- αλλά εκείνοι που δεν έχουν την προστασία που προσφέρει η ισχύς της πολιτικής και του πλούτου νιώθουν ότι το αύριο -κυριολεκτικά και μεταφορικά- θα είναι δυσκολότερο από το σήμερα.
Θα περίμενε κανείς ότι τα πολιτικά επιτελεία θα είχαν κάνει το αυτονόητο: να δώσουν αξιόπιστες, πειστικές και ειλικρινείς απαντήσεις για τα προβλήματα και τον τρόπο που σκοπεύουν να τα αντιμετωπίσουν. Αντ’ αυτού συσκοτίζουν, αποσιωπούν, παραπλανούν, παραχαράσσουν, υποβαθμίζουν, υπερτονίζουν, παραποιούν, αποκρύπτουν, επινοούν, αποπροσανατολίζουν, τόσο όσο χρειάζεται για να θολώσουν την πραγματική φύση των προβλημάτων, των προκλήσεων και των κινδύνων ώστε να επηρεάσουν την ορθολογική κρίση αυτών που θα τους κρίνουν. Και δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο συνδυασμός της άγνοιας με την παρανόηση είναι από τα πιο τοξικά δηλητήρια που υπάρχουν για τη δημοκρατία.
Εύλογο το ερώτημα: Ψεύτες ή άνθρωποι που επιλέγουν να λένε ανοησίες; (σ.σ.: ανάμεσα στο ψέμα και την ανοησία υπάρχουν σημαντικές διαφορές). Αυτός που επιλέγει το ψέμα υποκρίνεται, παραποιώντας σκοπίμως κάτι που ξέρει ότι είναι αλήθεια. Επομένως γνωρίζει τη διαφορά ανάμεσα στα ψέματα και τις αλήθειες, τη φαντασία και το γεγονός και -τουλάχιστον- σιωπηρά νοιάζεται για τη διαφορά.
Αυτός που επιλέγει την ανοησία είτε αγνοεί είτε αδιαφορεί για την αλήθεια για να διαμορφώσει τις πεποιθήσεις και τις ενέργειες των ακροατών του. Ο άνθρωπος αυτός είναι επομένως πιο επικίνδυνος από τον ψεύτη για έναν απλό λόγο: απορρίπτει τη σημασία της αλήθειας. Σε έναν κόσμο ανοησίας η αλήθεια χάνει το νόημά της ώστε να είναι εύκολο να σβηστεί με μαρκαδόρο ή να θαφτεί κάτω από ένα βουνό από tweets.
Υπερβολές; Οι ίδιες οι απαντήσεις που δίνουν τα πολιτικά επιτελεία στα μεγάλα προβλήματα, δείχνουν το αντίθετο. Πώς αιτιολογείται ο πληθωρισμός; Ως μάχη του «καλού» με το «κακό». Τι λένε για τα επιτόκια; Οτι είναι το τίμημα του πληθωρισμού. Πώς δικαιολογείται η διάλυση των υποδομών; Με συμψηφισμούς, ανθρώπινα λάθη και παραλείψεις. Τι λένε για τα μνημόνια που διέλυσαν την Υγεία και την Παιδεία και μετέτρεψαν την πρόνοια σε φιλανθρωπία; Ανούσιες αερολογίες. Τι λένε για το χρέος; Αοριστίες για να συσκοτίζουν το αύριο. Πώς ορίζουν τα όρια του δημόσιου και ιδιωτικού; Με υπεκφυγές και γενικόλογες αναφορές στη νομιμότητα και στο δημόσιο συμφέρον, για να παρακάμψουν τις δεσμεύσεις που έχουν αναληφθεί με τις υπογραφές τους σε συμφωνίες. Τι λένε για την ανακατανομή της κοινωνικής και πολιτικής ισχύος που βρίσκεται σε εξέλιξη; Χρησμούς και αφορισμούς. Πώς ερμηνεύουν τη βία σε όλες τις εκδηλώσεις της ανθρώπινης δραστηριότητας; Με παραπομπές στην ηθική και με συστηματική αποσιώπηση της αποδεδειγμένης από τη διεθνή εμπειρία συνεισφοράς των μνημονίων και των προγραμμάτων λιτότητας.
Αγνοια; Δεν επιτρέπεται. Ψέματα; Δεν δικαιολογούνται, καθώς υποδηλώνουν εξαπάτηση. Προσχεδιασμένα χρήσιμες ανοησίες για να διαμορφώσουν απόψεις και επιλογές; Το πιο πιθανό, αν αναλογιστεί κανείς τον τρόπο και τις μεθόδους που εφάρμοσε το πολιτικό σύστημα για να αντιμετωπίσει τα μείζονα προβλήματα του εγγύτερου παρελθόντος. Αν ισχύει το τελευταίο, τότε κανένας δεν πρέπει να αισθάνεται ασφαλής. Τι θα μπορούσε να είναι πιο τοξικό για την αλήθεια και την κοινωνία από ό,τι οι ανίκανοι να την αναγνωρίσουν και οι αδίστακτοι που την ξεριζώνουν;
«Κάθε γενιά πρέπει να μεταφράζει για τον εαυτό της» παρατηρούσε ο T. S. Eliot υπονοώντας προφανώς ότι κάθε γενιά παίρνει αυτό που της αξίζει. Και το εύλογο ερώτημα που ανακύπτει είναι: Αξίζει η ελληνική κοινωνία αυτό που της δίνουν; Το ψέμα και την ανοησία;
*Δημοσιογράφος, συγγραφέας
