Ο Φάουστ του Γκαίτε και το γλυπτό «Το πνεύμα της Γης» του Γιάννη Βέτσου

Το «πνεύμα της Γης» είναι μεγαλύτερο από το «πνεύμα του κόσμου».

Οι «Ασημένιες λόγχες» κυβερνούν τη γη.

Η ιδέα για το γλυπτικό αυτό έργο του Γιάννη Βέτσου δημιουργήθηκε στον καλλιτέχνη μετά την ανάγνωση και ανάλυση του βιβλίου του Ιωάννη Θεοδωρακόπουλου:  «Ο Φάουστ του Γκαίτε*». Μετάφραση με αισθητική και φιλοσοφική ερμηνεία Ιωάννη Θεοδωρακόπουλου. Βιβλιοπωλείο Εστίας, Ιωάννου Κολλάρου κ Σία, Δεκέμβριος 2000.

 *Γκαίτε, 1749 – 1832:  Γερμανός  ποιητής, μυθιστοριογράφος, δραματουργός, θεωρητικός της Τέχνης. Μέγας φιλέλληνας. Έζησε και έδρασε στον 18ο αιώνα, τον λεγόμενο Αιώνα των Φώτων( Διαφωτισμό) και στις αρχές του 19ου αιώνα. Ο Φάουστ, ήταν το έργο της ζωής του, Οι τελευταίες του λέξεις, του Γκαίτε, ήταν: “Φως, περισσότερο φως” ( “Mehr Licht!”).

Ο Φάουστ του Γκαίτε:

Έχει μέγιστη και απόλυτη καλλιτεχνική υπόσταση και ποιητική αξία. Διατυπώνει και διαμορφώνει την συνείδηση του Ευρωπαίου πολίτη. Η ποίηση του Γκαίτε και κυρίως ο Φάουστ μαζί με την γερμανική φιλοσοφία είναι οι ήρωες κτίστες  του περίφημου γερμανικού πνεύματος που μέσα του ολοκληρώθηκε ο τραγικός άνθρωπος που γεννήθηκε στην Αναγέννηση, έζησε την πνευματική του νεότητα στα χρόνια του Διαφωτισμού και των επαναστάσεων, πέρασε την μεσόκοπη του ηλικία στον 19ο αιώνα, έφτασε 50ρης στα μοντέρνα καλλιτεχνικά κινήματα των αρχών του 20ου αιώνα και 60ρης πια φτάνει στις μέρες μας που γίνονται όλο και περισσότερο  «ψηφιακές» και κυριαρχούνται από τα επιτεύγματα της τεχνητής νοημοσύνης.

Αποσπάσματα που έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στη «σύλληψη» του γλυπτού του Γιάννη Βέτσου: « Το πνεύμα της Γης».

– Το «πνεύμα της γης» είναι ο δράστης όλων των γινομένων επί της γης, η ενέργεια του δημιουργεί την πραγματική ιστορία. σελ. 148.

-Πνεύμα της Γης: Με τράβηξες δυνατά,

Εβύζαξες καιρό τη σφαίρα μου.

Και τώρα-

Τον ασυμπλήρωτο αυτό στίχο συμπληρώνει ο ίδιος ο Φάουστ:

-Αλλοίμονο! Δεν μπορώ να σε βαστάξω. σελ. 150.

-Το «πνεύμα της Γης» στην ολότητα του είναι άπειρο. σ. 150.

-«Το πνεύμα της γης» δεν είναι καθόλου θεωρητικό. Ούτε επικρατεί μέσα του αρμονία όπως στο «πνεύμα του κόσμου». Επάνω στη γη υπάρχει το κύμα της ζωής, η θύελλα της δράσης. Εδώ δουλεύει ο αργαλειός του χρόνου, ενώ το «πνεύμα του κόσμου» είναι παντάπασι έξω από τους χρόνους, είναι ολωσδιόλου άχρονο. σελ. 153.

-Φάουστ. Απευθύνεται στο Πνεύμα της γης: Εσύ που γυρίζεις στην απλόχωρη γη, ακάματο πνεύμα, πόσο κοντά σου νοιώθω τον εαυτό μου! σελ. 154.

Φάουστ: Όχι με σένα; Με ποιον λοιπόν;

 Εγώ εικόνα του Θεού!

Και δεν μοιάζω ούτε με σένα!

Σχόλιο Ιωάννη Θεοδωρακόπουλου:

Εγώ λοιπόν, αναρωτιέται ο Φάουστ, που είμαι η εικόνα του Θεού επί της γης, που έχω γίνει από την πνοή του, δεν μοιάζω ούτε με το πνεύμα της γης, που είναι μονάχα ένα κομμάτι από τη δύναμη του Θεού; Νοιώθω λοιπόν μόνον εκείνο που είμαι ο ίδιος και είμαι μόνον ότι νοιώθω; Με τον νου του ξεχωρίζει ο άνθρωπος απ` όλα τα άλλα πλάσματα, αλλά με αυτόν επίσης χωρίζεται και από το άπειρο. Με τον νου του ο άνθρωπος φτάνει στην αυτοσυνειδησία, ελευθερώνεται από τη λογική βουβότητα όλων των άλλων πλασμάτων και ανοίγει την προοπτική προς την αιωνιότητα. σελ.155.

Η χρήση των γεωμετρικών στερεών στα έργα του Γιάννη Βέτσου:

– Το καλλιτεχνικό επίτευγμα του Γιάννη Βέτσου είναι η ισορροπία μεταξύ φόρμας και περιεχομένου. Η εικαστική του αναζήτηση ακολουθεί το τετράπτυχο: Συναίσθημα – φως – σύνθεση – περιεχόμενο.

-Η σφαίρα είναι συνηθισμένο σύμβολο στα έργα του Γιάννη Βέτσου. Είναι ένα γεωμετρικό- στερεομετρικό σύμβολο. Η αναφορά στο σφαιρικό σχήμα της γης είναι φανερή.  

Βύζαξες καιρό τη σφαίρα μου. σελ. 150.

Στο γλυπτό υπάρχουν 12 σφαίρες εντός της μεγάλης σφαίρας διαμέτρου 0.90μ. Οι 12 σφαίρες έχουν συμβολικό χαρακτήρα. Δηλώνουν την επιλογή του γλύπτη σ` ένα δωδεκαδικό σύστημα αλλά και την προσήλωση του σε μια  κυκλική απεικόνιση όπου το τέλος ταυτίζεται με την αρχή. Ο αριθμός 12 αφορά και το αρχαίο ελληνικό δωδεκάθεο, τους 12 αστερισμούς, 12 λαμπερά ουράνια σώματα, τους 12 μήνες του έτους, τις 12 φυλές, τους 12 Αποστόλους..

Το υλικό του γλυπτού  είναι σφυρήλατος, καθαρός σίδηρος. Ο γλύπτης  έχει αναπτύξει μια προσωπική  τεχνική και μέθοδο  κατεργασίας ώστε από εκατοντάδες μικρά ή μεγαλύτερα κομμάτια σιδήρου, να προκύπτει, με οξυγονοκόλληση, η σύνθεση ενός τρισδιάστατου γλυπτού έργου..

Η εργασία με τον σίδηρο ήταν, από την αρχαιότητα, τελετουργική τόσο στα υπερκόσμια όσο και στα γήινα. Ο «αρμόδιος» θεός ήταν ο γιος του Δία και της Ήρας, Ήφαιστος.

Στο γλυπτό « Το πνεύμα της Γης», πάνω από το κεφάλι του ανθρώπου με το στέμμα της εξουσίας επικρέμαται μια ξιφολόγχη, ένα φονικό, απειλητικό μαχαίρι ως Δαμόκλειος Σπάθη. Υπαινιγμός του γλύπτη για τον άμεσο και συνεχή κίνδυνο που αντιμετωπίζουν άτομα μεγάλης εξουσίας. Το ίδιο σύμβολο έχει ζωγραφίσει πάνω από το ακέφαλο σώμα του ποτάμιου θεού ο Νίκος Εγγονόπουλος: Ένα μαχαίρι ως Δαμόκλειος Σπάθη διαπερνά το μεγάλο δακτυλίδι της εξουσίας. Το έργο του Εγγονόπουλου ονομάζεται: «Ποταμός Θεός και Νηρηίς». (1971).

Αργυραίς λόγχαις μάχου και πάντων κρατήσεις.

Χρησμός της Πυθίας προς τον Φίλιππο Β’ της Μακεδονίας.

Κατά Ματθαίον– κς’ 52: Πάντες οι λαβόντες μάχαιραν εν μαχαίρη απολούνται.

(Γνωστό απόφθεγμα και ως: Μάχαιραν έδωκας, μάχαιραν θα λάβης)

1*. Αρχιτέκτων. Ιστορικός Αρχιτεκτονικής. Ιστορικός Τέχνης.