Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή υποκίνησε μια ποικιλία φιλοϊρανικών στάσεων στην κομμουνιστική, αντικαπιταλιστική Αριστερά. Υποστηρίζεται ότι η ήττα των ΗΠΑ και του Ισραήλ είναι το κύριο επίδικο του πολέμου, ώστε οι επιτυχίες του σκοταδιστικού ιρανικού καθεστώτος πρέπει να χαιρετιστούν ως νίκη των λαών είτε άμεσα είτε με την έννοια της δημιουργίας καλύτερων όρων για τους αγώνες τους. Απέναντι σε αυτές τις βαθιά λαθεμένες εκτιμήσεις είναι χρήσιμο να θυμηθούμε τις εξαιρετικά επίκαιρες θέσεις του Λένιν για τον πανισλαμισμό.
Το καθεστώς του Ιράν είναι ένα καταπιεστικό, αντιλαϊκό καθεστώς, ηγεμονευόμενο από μια στρατιωτικο-κληρικαλική κάστα, με μια μεσαιωνικού τύπου ισλαμιστική ιδεολογία και μαζική βίαιη καταστολή της νεολαίας και κάθε δημοκρατικού κινήματος. Τέτοια καθεστώτα και κινήματα με αντίστοιχη πρακτική και ιδεολογία υπήρχαν επίσης μετά τη νίκη της Οκτωβριανής Επανάστασης, όταν το εθνικό ζήτημα συζητούνταν ευρέως στα συνέδρια της Κομιντέρν. Ορισμένοι κομμουνιστές είχαν ταχτεί και τότε υπέρ της υποστήριξής τους με το επιχείρημα ότι αντικειμενικά πολεμούσαν και εξασθενούσαν τον ιμπεριαλισμό.
Ο Λένιν είχε αντιταχθεί αποφασιστικά στις θέσεις τους. Στις Θέσεις του για το εθνικό και αποικιακό ζήτημα, διατυπωμένες για το 2ο Συνέδριο της Κομιντέρν, έγραφε: «Είναι ανάγκη να καταπολεμηθεί ο πανισλαμισμός και τα παρόμοια ρεύματα που θέλουν να συνδυάσουν το απελευθερωτικό κίνημα ενάντια στον ευρωπαϊκό και στον αμερικάνικο ιμπεριαλισμό με την εδραίωση της θέσης των χάνων, των τσιφλικάδων, των μουλάδων» (1). Και σε ένα σχετικό σημείωμά του πρόσθετε: «Χρησιμοποίηση του μεσαιωνικού απομονωτισμού; Πολύ επικίνδυνο πράγμα· όχι μαρξιστικός τρόπος. Πρέπει να διακρίνουμε τα σύγχρονα εθνικά κινήματα και τα “κινήματα” (λεγόμενα κινήματα) με μεσαιωνικό χαρακτήρα» (2).
Ξεκάθαρα ο Λένιν απέρριπτε τα πανισλαμικά κινήματα ως κινήματα αντιδραστικά, που δεν αγωνίζονταν για την απελευθέρωση των αποικιακών λαών αλλά επιδίωκαν να γυρίσουν τον τροχό της Ιστορίας πίσω, σε φεουδαλικές μορφές καταπίεσης και εκμετάλλευσης. Γι’ αυτό απέκρουε αποφασιστικά κάθε σκέψη υποστήριξής τους. Διαφωτιστική είναι και άλλη μία τοποθέτηση του Λένιν στα χρόνια του παγκοσμίου πολέμου στην πολεμική του στον Πιατακόφ, ένα νεαρό στέλεχος των Μπολσεβίκων που καλούσε σε υποστήριξη των φεουδαλικών κινημάτων. Θέτοντας το ζήτημα στις ταξικές του βάσεις ο ηγέτης του Οκτώβρη υπογράμμιζε ενάντια στον Πιατακόφ: «Ούτε ένας μαρξιστής δεν θα ξεχάσει ότι ο καπιταλισμός είναι προοδευτικός σε σχέση με τη φεουδαρχία και ο ιμπεριαλισμός σε σχέση με τον προμονοπωλιακό καπιταλισμό. Συνεπώς, δεν έχουμε το δικαίωμα να υποστηρίζουμε κάθε αγώνα ενάντια στον ιμπεριαλισμό. Τον αγώνα των αντιδραστικών τάξεων ενάντια στον ιμπεριαλισμό δεν θα τον υποστηρίξουμε, τις εξεγέρσεις των αντιδραστικών τάξεων ενάντια στον ιμπεριαλισμό και τον καπιταλισμό δεν θα τις υποστηρίξουμε» (3).
Αυτές οι θέσεις του Λένιν ισχύουν κατά μείζονα λόγο απέναντι στο τωρινό ιρανικό καθεστώς των μουλάδων, το οποίο όχι μόνο βασίζεται σε μια αναχρονιστική κοινωνική δομή και θεοκρατική ιδεολογία, αλλά ασκεί τοπικά ιμπεριαλιστική πολιτική μέσω των δορυφόρων του (Χούθι, Χεζμπολάχ, Χαμάς) λειτουργώντας σαν αντιπρόσωπος του ρωσικού ιμπεριαλισμού στην περιοχή. Ούτε βέβαια μπορεί κανείς να υποστηρίξει τους βάρβαρους τυχοδιωκτισμούς των Τραμπ και Νετανιάχου, που αδυνατούν να προσφέρουν κάτι στον ιρανικό λαό φέρνοντας μόνο χάος και αιματοχυσία στην περιοχή. Η διαμάχη ανάμεσα σε ΗΠΑ – Ισραήλ και το Ιράν είναι θέτοντάς το μεταφορικά μια διαμάχη ανάμεσα σε δύο κακοήθεις όγκους, έναν τοπικό και έναν διεθνή, που η επέκταση και οι μεταστάσεις τους μόνο καταστροφή θα φέρουν στους λαούς. Από αυτή την άποψη ίσως η πιο επιθυμητή έκβαση των αμερικανοϊρανικών διαπραγματεύσεων στο επόμενο διάστημα είναι μια περίπου ισοπαλία, που θα αποτρέψει την απόκτηση πυρηνικών όπλων από το Ιράν και θα διατηρήσει για μερικά χρόνια την κατάσταση στο Ορμούζ και την ευρύτερη περιοχή απλώς κάπως χειρότερη από εκείνη ώς την έναρξη του πολέμου.
Σημειώσεις
1. Λένιν, «Θέσεις για το 2ο Συνέδριο της Κομμουνιστικής Διεθνούς», Άπαντα, τόμ. 41, σελ. 166.
2. Στο ίδιο, σελ. 461.
3. Λένιν, Άπαντα, τόμ. 30, σελ. 116.
*Συγγραφέα και αρθρογράφου
