«Quinon proficit deficit» – Όποιος δεν προχωρά, πάει προς τα πίσω
Κατά καιρούς στον ελλαδικό χώρο παρατηρείται κινητικότητα στον τομέα των δημοσίων έργων. Π.χ. μετρό, δρόμοι, και πάει λέγοντας. Παλιότερα, σε προηγούμενες δεκαετίες, η συγκεκριμένη πολύμορφη δραστηριότητα ήταν αρκετά διαδεδομένη στα εγχώρια δρώμενα, αλλά κάποια στιγμή ξεκίνησε «η εποχή των παγετώνων»…
Η σημερινή Ελλάδα είναι ένας γεωγραφικός και πολιτισμικός χώρος που έχει ανάγκη τον εκσυγχρονισμό (όχι ακριβώς με τη σημιτική ερμηνεία του όρου…) και τις υποδομές. Αλλά, και την εναρμόνιση με όσο το δυνατόν πιο λειτουργικές και έξυπνες τάσεις των σύγχρονων διεθνών εξελίξεων σε διάφορους σχετικούς τομείς.
Kάθε βήμα προς τα εμπρός συγκρούεται, κυρίως, με τον κίνδυνο της φθοράς που προκαλεί στα μυαλά η στασιμότητα. Όταν πού και πού προκύπτει κάτι καινούριο, που είναι χρηστικό και όμορφο, συνιστά ανατροπή. Ο κόσμος θυμάται ξανά την έννοια της αισθητικής, χαίρεται και «εκμεταλλεύεται» στην πράξη τα όσα παρέχει-προσφέρει ένα έργο. Τα έργα είναι συστατικό, και μέσο επίτευξης συνάμα, της γενικής προόδου. Αρκεί η αξία χρήσης να επικρατεί ως το κυρίαρχο ζητούμενο εις βάρος άλλων μορφών «αξιών»…
Σε όλα, όμως, λένε πως «ο διάβολος κρύβεται στις λεπτομέρειες». Τα έργα κατά κανόνα γίνονται γιατί έτσι επιτάσσει το συμφέρον αυτών που φιλοδοξούν να κερδίσουν από αυτά. Ενώ συχνά πυκνά λαμβάνουν χώρα διάφορα παρασιτικά φαινόμενα που αργά ή γρήγορα τα αντιλαμβάνονται ολοένα και περισσότεροι: προνομιακές διατάξεις, επιλεκτικοί διαγωνισμοί και αναθέσεις, υπερτιμολογήσεις, μίζες, υψηλό χρηματικό αντίτιμο για τη χρήση ενός ολοκληρωμένου έργου. Ο κόσμος μας δεν είναι αγγελικά πλασμένος, όμως έχει πολλά περιθώρια να γίνει καλύτερος. Ρυθμιστικές αρχές και κοινωνική-λαϊκή εγρήγορση είναι οι λέξεις κλειδιά αν θέλουμε να πραγματώνονται δικλείδες ασφαλείας που θα βάζουν φραγμούς σε κάθε απόπειρα σφετερισμού, ειδικά στις πιο εξόφθαλμες…
Τα έργα (πρέπει να) χρησιμεύουν για την κάλυψη αναγκών. Οι εναντιώσεις δεν πρέπει να γίνονται στα έργα αυτά καθ΄ αυτά, αλλά στον (νόμιμο ή μη) τρόπο υλοποίησής τους, αλλά και στο ποιος τα φτιάχνει, για ποιανού το όφελος. Εξυπηρετεί τους οδηγούς ή όχι η Αττικής Οδός; Πρέπει, όμως, να πληρώνουμε για αυτήν; Εξυπηρετεί ή όχι το Μετρό τους κατοίκους διαφόρων συνοικιών της Αθήνας; Πρέπει, όμως, να γίνεται όψιμη επίδειξη ισχύος και βάναυση παραβίαση των συμβολισμών που μπορεί να έχει μία περιοχή (όπως, π.χ., η πέρα από κάθε αμφιβολία ιστορική πλατεία Εξαρχείων); Δεν θα μπορούσε, άραγε, ο συγκεκριμένος σταθμός να γίνει κάπου αλλού, σε κοντινή απόσταση;
Όταν έχεις διάθεση για κάτι τέτοιο μπορείς να τηρείς τα διάφορα άτυπα, αλλά απαραίτητα, κοινωνικά συμβόλαια. Αν δεν θες, τότε ανοίγεις το δρόμο για κάθε διαλογής ρήξεις… Σε τέτοιες περιπτώσεις κάποιες φορές το πραγματικό τίμημα έρχεται σε μάκρος χρόνου, άρα έχεις υποθηκεύσει πτυχές του μέλλοντός σου χωρίς να το έχεις καταλάβει ή προβλέψει έγκαιρα.
Η Ελλάδα οφείλει να εκσυγχρονιστεί, να βελτιωθεί, να γίνει καλύτερη, να αποκτήσει περισσότερες εστίες χρησιμότητας, αλλά και ομορφιάς. Να γίνουν τα αστικά κέντρα σύγχρονα και παραπάνω λειτουργικά για όλους. Να λάβει χώρα, ταυτόχρονα, ένας πραγματικός οργασμός περιφερειακής ανάπτυξης. Τα έργα, σαν μία γενική αφηρημένη έννοια, βοηθούν τα μάλα προς μία τέτοια κατεύθυνση. Όμως, πρέπει να γίνονται με γνώμονα το κοινό καλό. Κάθε ξεχωριστό έργο έχει τη δική του ιστορία, τους δικούς του δημιουργούς, τους δικούς του «θύτες» και τα δικά του «θύματα». Μπορεί, όμως, να γράψει πραγματική ιστορία, να γίνει από μόνο του μηχανή ριζικής αναδιάταξης των όρων μίας περιοχής. Τι χρειαζόμαστε με απλά λόγια; Ένα υλικό και πνευματικό εργοτάξιο…
Εδώ και πολλά χρόνια στον ελλαδικό χώρο η έννοια του δημοσίου συμφέροντος έχει παραμεληθεί συνειδητά, έχει εξοριστεί, έχει μείνει πίσω. Σε ορισμένες περιπτώσεις έχει κιόλας «κατακρεουργηθεί». Μονάχα όταν αυτή η έννοια επανέλθει στα μυαλά ενός κρίσιμου ποσοστού του πληθυσμού, θα βελτιωθεί τόσο η καθημερινότητα, όσο και η μακροχρόνια προοπτική. Όχι στο συμβιβασμό με την αδράνεια, την οπισθοδρόμηση, τη τεμπελιά, τη γραφειοκρατία, τον «αρχοντοχωριατισμό», την «αγοραφοβία», τον αντιπαραγωγικό ατομικισμό, τον επιδεικτικό μιθριδατισμό. Αλλά, μακριά και από τον ανεδαφικό και ελιτίστικο κοσμοπολιτισμό ορισμένων «φαντασμένων».
Ποτέ δεν είναι αργά. Όλα εδώ χαλάνε, και όλα εδώ φτιάχνονται. Ανάλογα με τις συνειδήσεις, τις προθέσεις και τις ενεργητικότητες των πολλών… Όπως άλλωστε είχε πει ο Ουγκώ, «η πρόοδος δεν είναι παρά επανάσταση που γίνεται με φιλικό τρόπο». Όσοι την καθυστερούν, θα προσθέταμε εμείς, ας μας θυμίσουν τι σημαίνει να εξεγειρόμαστε (αρχικά συνειδησιακά)…
