Η αδύνατη απεξάρτηση

Ο Ψυχρός Πόλεμος στην ενέργεια άρχισε την επόμενη μέρα της διάλυσης της ΕΣΣΔ, με τις ΗΠΑ να προωθούν δίκτυα μεταφοράς που θα επέτρεπαν στις χώρες της Κεντρικής Ασίας και του Καυκάσου την πρόσβαση στις διεθνείς αγορές με παράκαμψη της Ρωσίας.

Ετσι, στη δεκαετία του ‘90 άρχισαν να κατασκευάζονται αγωγοί φυσικού αερίου και πετρελαίου χωρίς τη διασφάλιση της πληρότητάς τους.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα, ο αγωγός Τσεϊχάν-Μπακού που σήμερα λειτουργεί στο 25% της μεταφορικής του ικανότητας.

Μετά την παράκαμψη ήλθε η υποκατάσταση, με τις χώρες του Καυκάσου και της Κεντρικής Ασίας να υπογράφουν με τις χώρες της Δύσης συμβόλαια αναντίστοιχα με την επάρκεια των κοιτασμάτων αλλά και της μεταφορικής τους ικανότητας.

Υπό την πίεση των ΗΠΑ οι χώρες της Ευρώπης εξάντλησαν τις τρεις τελευταίες δεκαετίες όλες τις εναλλακτικές προτάσεις που θα μπορούσαν να μειώσουν την ενεργειακή εξάρτηση της Γηραιάς Ηπείρου από τη Ρωσία, χωρίς αποτέλεσμα.

Από τον αγωγό ΤΑΡ που μεταφέρει φυσικό αέριο από την Κασπία μέσω Τουρκίας στην Ευρώπη μέχρι τα σχέδια για τον EastMed, ο κοινός παρονομαστής ήταν διαχρονικά και σταθερά η παράκαμψη και η υποκατάσταση της Ρωσίας.

Είναι κάτι περισσότερο από προφανές πως ό,τι δεν κατέστη δυνατόν να υλοποιηθεί μέσα σε τρεις δεκαετίες, δεν μπορεί να προκύψει τον επόμενο και τον μεθεπόμενο χειμώνα, ούτε καν στο ορατό μέλλον.

Με άλλα λόγια, η φτηνή και διασφαλισμένη στην επάρκειά της ενέργεια τελείωσε για τη Γηραιά Ηπειρο για το ορατό μέλλον.

Τα παραπάνω απαντούν σε μεγάλο βαθμό και στο ερώτημα γιατί χώρες όπως η Γερμανία ή η Ουγγαρία δεν είχαν μια συνολική ενεργειακή στρατηγική που να περιλαμβάνει ένα σχέδιο Β στην περίπτωση διακοπής της ροής φυσικού αερίου από τη Ρωσία προς την Ευρώπη.

Η απάντηση είναι απλή: Δεν υπήρχαν οι προϋποθέσεις σε επάρκεια τόσο κοιτασμάτων όσο και δικτύων μεταφοράς.

Η σύνδεση της Δυτικής Ευρώπης με τα δίκτυα μεταφοράς ενέργειας της ΕΣΣΔ και του Ανατολικού Μπλοκ χρονολογείται από τις αρχές της δεκαετίας του ‘70, εν μέσω δηλαδή του Ψυχρού Πολέμου.

Η ενεργειακή συνεργασία της Δυτικής Ευρώπης με το Σοβιετικό Μπλοκ άντεξε την οκταετία Ρέιγκαν και την κορύφωση της αντιπαράθεσης Ανατολής-Δύσης για τους πυραύλους μέσου βεληνεκούς.

Με άλλα λόγια, η ενεργειακή εξάρτηση της Ευρώπης από τη Μόσχα έχει διάρκεια μισού και πλέον αιώνα, κατά τον οποίο δεν μπόρεσε να συνταχθεί σχέδιο Β.