Τι είδους κόμμα είναι ο ΣΥΡΙΖΑ;

Σύμφωνα με τη γνώμη του Γιάννη Μαυρή, ο ΣΥΡΙΖΑ με την κυβερνητική θητεία του έχει μεταμορφωθεί από ένα αριστερό αντισυστημικό κόμμα σε ένα κόμμα καρτέλ, σύμφωνα με την ορολογία που έχει επικρατήσει τις τελευταίες δεκαετίες στον χώρο της πολιτικής επιστήμης. Αυτό που περιγράφεται με τον συγκεκριμένο όρο είναι, ταυτόχρονα, μια διαδικασία και μια συνθήκη.

Η διαδικασία αφορά την ισχυρότατη τάση σύγκλισης των κομμάτων στην κορυφή, όπου η ιδεολογία, αν δεν είναι εξαφανισμένη, παίζει τον ρόλο φερετζέ, στο μέτρο που οι ασκούμενες πολιτικές είναι σχεδόν κοινές, με τις διαφορές να εντοπίζονται σε δευτερεύουσες λεπτομέρειες.

Η συνθήκη αναφέρεται στο γεγονός πως τα κόμματα, τουλάχιστον τις τελευταίες τρεις δεκαετίες, ακολουθούν μια κίνηση απομάκρυνσης από την κοινωνία και προσέγγισης στο κράτος. Η κεντρική διεύθυνση του κόμματος απορροφάται από το κράτος, η βάση και ακόμη και τα κεντρικά όργανα δεν παίζουν παρά αμελητέο ρόλο και εν τέλει αποσυντίθενται.

Οπως σημειώνει ο Μαυρής στον συλλογικό τόμο «2015-2019: o ΣΥΡΙΖΑ στην κυβέρνηση, η Αριστερά;» (Εκδόσεις Τόπος, 2020, σελ. 383), «[σ]την περίοδο των 4,5 ετών, κατά την οποία ο ΣΥΡΙΖΑ άσκησε τη διακυβέρνηση της χώρας, η σύμφυση με το κράτος αποτέλεσε τον μοναδικό παράγοντα συνοχής του. Δεν επεδίωξε πολιτικά και δεν απέκτησε στοιχειώδη κομματική οργάνωση. Το αντίθετο, υποβάθμισε τον ρόλο του κόμματος, διατηρώντας μόνο το κέλυφος».

Στην πραγματικότητα, «ο ΣΥΡΙΖΑ μετατράπηκε σε ένα κατεξοχήν αρχηγικό κόμμα κρατικών στελεχών». Ως προς αυτό, νομίζω, υπάρχει πλήρης ομοφωνία και εσωτερικά, αν αναλογιστούμε πως η συντριπτική πλειοψηφία των συνέδρων, ένα 80%, έχει όλη την καλή διάθεση, θεωρεί, ίσως, και τιμητικό να ανήκει στους «προεδρικούς». Είναι προφανές πως πρόκειται για όνειδος, όποια ιστορική εκδοχή της Αριστεράς κι αν πάρουμε σαν μέτρο σύγκρισης. Από αυτήν την άποψη, έχουν δίκιο οι πολλοί πολιτικοί επιστήμονες που εντάσσουν τον ΣΥΡΙΖΑ, με το σύνολο των σημερινών αντίστοιχων κομμάτων, στις αριστερές γραφειοκρατίες ή στους «αριστερούς λαϊκισμούς», δεδομένης της μεγάλης ισχύος του «αρχηγού».

Ο ΣΥΡΙΖΑ, νομίζω, μπορεί να προσεγγιστεί με αυτούς τους όρους σ’ έναν σημαντικό βαθμό. Οπως επίσης θεωρώ βέβαιο πως δεν είναι ένα «κόμμα εν κινήσει», αλλά έχει σταθεροποιήσει τη φορά του προς την Κεντροαριστερά. Και είναι εμπειρικά αποδεδειγμένο πως στο σύμφυρμα Κεντροαριστερά, το «Αριστερά» είναι για να ’χαμε να λέγαμε. Πράγμα τόσο προφανές που αναρωτιέμαι γιατί στο 20% -που δεν είναι «προεδρικοί»;- επικρατεί τόση αφωνία. Οφείλεται, άραγε, κι αυτό στην αποδιδόμενη καρτελοποίηση;

Υπάρχουν και τμήματα της Αριστεράς που, ακολουθώντας παραδοσιακές ταξινομίες, περιγράφουν τον ΣΥΡΙΖΑ ως ρεφορμιστικό κόμμα. Διαφωνώ γιατί πιστεύω πως σήμερα δεν υπάρχουν, πλέον, ρεφορμιστικά κόμματα, πολιτικοί οργανισμοί, δηλαδή, οι οποίοι είτε ως «κόμματα αγώνα» είτε ως «κόμματα διακυβέρνησης» να επιτυγχάνουν πραγματικές μεταρρυθμίσεις προς όφελος των εργαζόμενων τάξεων. Η καλύτερη εκδοχή είναι να καθυστερούν για κάποιο χρόνο οι «μεταρρυθμίσεις», που, στη νεοφιλελεύθερη νεογλώσσα, σημαίνουν όλο και μεγαλύτερη επιδείνωση των ευρύτερων συνθηκών για την κοινωνική πλειοψηφία, όλο και μεγαλύτερο αυταρχισμό, όλο και μεγαλύτερη αποδυνάμωση και περιθωριοποίηση. Και αυτή είναι μια συνθήκη χωρίς επιστροφή.

Ο σύγχρονος συντριπτικά νικηφόρος καπιταλισμός δεν έχει ούτε σκοπό ούτε και λόγο να αποδεχτεί -πόσο μάλλον να επιλέξει- μείωση των επιβιοτικών βαρών για τις κατώτερες τάξεις, πολύ περισσότερο θεσμίσεις και πολιτικές παρεμβάσεις που βελτιώνουν τη χαμοζωή δισεκατομμυρίων ανθρώπων. Το αντίθετο ακριβώς.

Η τρομερή βιοτική ανασφάλεια είναι ο άξονας γύρω από τον οποίο διαμορφώνει την ηγεμονία του, η υλική στέρηση αποτελεί την πιο ισχυρή καθεστωτική ιδεολογία.

Μακάρι να υπήρχε χώρος για ρεφορμιστικά κόμματα σήμερα. Αυτό θα διεύρυνε το πεδίο δράσης και για τους ριζοσπαστικούς πολιτικούς οργανισμούς, οι οποίοι επίσης βρίσκονται στον βαθμό μηδέν σχεδόν της ύπαρξής τους.

Ο ΣΥΡΙΖΑ είναι τόσο ρεφορμιστικός όσο είναι και το σημερινό ΠΑΣΟΚ. Οταν ο Ανδρουλάκης λέει πως αυτό που έχει τη μέγιστη σημασία είναι ένα σύγχρονο σοσιαλδημοκρατικό πρόγραμμα, ξέρουμε καλά πως, στην πράξη, θα ψάχνουμε με τον μεγεθυντικό φακό τις διαφορές από τον Μητσοτάκη. Για τους «προεδρικούς» του ΣΥΡΙΖΑ, οι αποστάσεις από το ΠΑΣΟΚ είναι αδιευκρίνιστες, απροσδιόριστες, φασματικές – και όχι λόγω του «φαντάσματος του κομμουνισμού»!

Αλλά υπάρχει κάτι ακόμη που ενώνει τις δύο πτέρυγες του «προοδευτισμού» στην Ελλάδα. Με τα λόγια του Ελεφάντη, «από την άποψη του σοσιαλισμού, μας αφήνουν παγερά αδιάφορους». Και ο Μητσοτάκης ακλόνητος, δυστυχώς.

* εκπαιδευτικός