Ο μακάβριος απολογισμός της βαρβαρότητας, γίνεται όλο και πιο μακάβριος. Τα νούμερα πια δεν έχουν τόση σημασία. Ισως κιόλας, η μόνη σημασία που έχουν είναι να τρέφουν μια διαστροφική θανατολαγνεία που ξέρει πολύ καλά να μεταμφιέζεται, όχι λόγω αποκριών, σε συμπόνοια.
Οχι δεν θα μπούμε στον πειρασμό να αναφερθούμε σε «επίσημα» στοιχεία για αριθμούς νεκρών, για αριθμούς ανθρώπων που ζουν σε τρομαχτικές συνθήκες βιολογικής, ψυχικής και κοινωνικής εξαθλίωσης, κοκ. Μόνο να πούμε τηλεγραφικά ότι ο ΟΗΕ χαρακτήρισε αυτό που συμβαίνει ως την χειρότερη ανθρωπιστική κρίση που έχει αντιμετωπίσει.
Ας τα ψάξει όποιος ενδιαφέρεται. Ας τα διασταυρώσει, ας τα ζυγίσει κι ας αναμετρηθεί με την συνείδηση του.
Οχι. Δεν μιλάμε για την Ουκρανία, αλλά για τον πόλεμο που μαίνεται στην Υεμένη. Οχι γιατί θέλουμε να ξεχάσουμε την Ουκρανία, αλλά ακριβώς για να μην την ξεχάσουμε, δεν πρέπει να ξεχάσουμε τον πόλεμο στην Υεμένη (και αλλού βέβαια, Παλαιστίνη, Κονγκό, Συρία, Αφγανιστάν, Τιγκράϊ….).
Δεν πρόκειται για άσκηση συμψηφισμού, αλλά για άσκηση πολιτικής συνείδησης.
Μιας πολιτικής συνείδησης που αντιστέκεται στην διχοτομική σκέψη που αφαιρεί τα πολιτικά-ιστορικά-πολιτισμικά-οικονομικά συμφραζόμενα και εμφανίζει μανιχαϊστικά την πραγματικότητα σαν μια μάχη ανάμεσα στο καλό και στο κακό.
Ούτε πρόκειται για άσκηση σχετικοποίησης, αλλά αναζήτησης συσχετίσεων ανάμεσα σε καταστάσεις που εμφανίζονται ως ασύνδετες. Αν σημαίνει κάτι η παγκοσμιοποίηση, όπως έχει ιστορικά εξελιχθεί και συνεχίζει να εξελίσσεται, είναι ίσως τούτο: η συνεχιζόμενη επέκταση και εμβάθυνση της σχεσιακότητας (όχι σκετικότητας) με πολλαπλούς παίκτες (και τα συμφέροντα τους) να εμπλέκονται σε βίαια παιχνίδια εξουσίας που ξεπερνούν γεωγραφικά όρια, σύνορα και ταυτότητες. Δεν τα ξεπερνούν μόνο, τα κατασκευάζουν ή τουλάχιστον τα επαναπροσδιορίζουν. Είναι δύσκολο, αν όχι αδύνατον να ξεφύγεις. Εγραφε, avant la lettre, αυτός ο εξόχως διορατικός ποιητής John Donne το 1623,
No man is an Iland, intire of itselfe; every man
is a peece of the Continent, a part of the maine;
if a Clod bee washed away by the Sea, Europe
is the lesse, as well as if a Promontorie were, as
well as if a Manor of thy friends or of thine
owne were; any mans death diminishes me,
because I am involved in Mankinde;
And therefore never send to know for whom
the bell tolls; It tolls for thee.
Ναι, κανένας δεν είναι ένα απομονωμένο νησί. Αυτό το ξέρουν καλά οι κάτοικοι του Kiribati. Το νησί τους θα το καταπιεί ο Ειρηνικός σε καμμιά εξηνταριά χρόνια. Καμμία οντότητα φυσική, νομική, συμβολική, πολιτική, είτε πρόκεται για χώρα, επιχειρήσεις, άτομα, θρησκείες, συλλογικότητες, δεν είναι αυθύπαρκτη. Δεν είναι εύκολο να υιοθετήσουμε αυτή την σχεσιακή οντολογία, (ας το πούμε απλά, δεν υπάρχει τίποτα που να μη σχετίζεται με κάποιο τρόπο με κάτι άλλο) την οποία παρεπιπτόντως διατύπωσε ο Αγγλος μαθηματικός-φιλόσοφος Alfred Whitehead. Δεν είναι εύκολο, ίσως γιατί προκαλεί και προσβάλλει την ιστορικά κατασκευασμένη (ψευδ-) αίσθηση της αυτονομίας, ανεξαρτησίας, ελευθερίας.
Εύκολο, δύσκολο, το θέμα δεν είναι ψυχολογικό, παρόλο που η ψ βιομηχανία γλύφει λαίμαργα τα χείλη της, αλλά ιστορικό-πολιτικό. Πολιτικά μιλώντας, είναι εξαιρετικά βολικό και χρήσιμο για κάποιους να επιμένουν να αποσιωπούν σχέσεις και συνδέσεις και να παρουσιάζουν τα γεγονότα ως ασύνδετα, ως άσχετα μεταξύ τους. Τυχαίνει κιόλας αυτοί «οι κάποιοι» να γνωρίζουν πολύ καλά ή τουλάχιστον να επιδίδονται συστηματικά στην παραρακολούθηση, χαρτογράφηση παράξενων συνδέσεων και στην προσπάθεια να τις ελέγξουν, να τις αναπαράγουν ή/και να τις δημιουργήσουν, όσο απλοϊκά βολονταριστικό κι αν ακούγεται αυτό.
Η στάθμη του Ειρηνικού δεν ανεβαίνει ούτε τυχαία ούτε αυθόρμητα. Ισως να φταίει η πεταλούδα που κούνησε τα φτερά της;
Υπάρχουν εύκολες και δύσκολες απαντήσεις. Ισως μια εύκολη (όχι αναγκαστικά ανακριβής) απάντηση θα ήταν η παράφραση, it’s capitalism, stupid, της φημισμένης φράσης του Κλίντον ή για να είμαστε πιο ακριβείς του στρατηγικού του συμβούλου James Carville, it’s the economy, stupid.
Ναι, η λειτουργία του καπιταλισμού μπορεί να εξηγήσει σε κάποιο βαθμό το πώς σχετίζονται πολλά φαινομενικά ασύνδετα φαινόμενα από την Αρκτική έως την Ανταρκτική. Οπως η λειτουργία του φεουδαρχισμού στον Μεσαίωνα μπορούσε να εξηγήσει σε κάποιο βαθμό τους διάφορους πολέμους στην Ευρώπη.
Ας μην ξεχνάμε ότι ο πόλεμος όπως και η πατριαρχία προϋπάρχουν του καπιταλισμού. Ναι, προφανώς οι μορφές έχουν αλλάξει. Τα σχεσιακά δίκτυα και παιχνίδια εξουσίας έχουν γίνει πιο πολύπλοκα, πιο εκτεταμμένα, εν ολίγοις πιο δύσκολα να ανιχθευθούν.
Το πρόβλημα ωστόσο είναι ότι η αυτοματοποιημένη αναγωγή οποιασδήποτε μορφής κοινωνικής σχέσης (ναι ο πόλεμος όπως και ο έρωτας είναι κοινωνικές σχέσεις στις οποίες παρεπιπτόντως δεν συμμετέχουν ποτέ μόνο δυο πλευρές) στην αμείλικτη «λογική» του καπιταλισμού, τείνει να ομογενοποιεί διαφορές, παραμελώντας έτσι την ιστορικότητα η οποία δεν αναγάγεται σε καμμία νομοτέλεια.
Ανησυχώ πολύ με την κατάσταση στην Ευρώπη, μου είπε τις προάλλες ένας φίλος. Του πρότεινα να διαβάσει το Εγκλημα και Τιμωρία του Ντοστογιέφσκι.
-320x213.jpg)
