Πρόσφατα, η εφημερίδα Global Times, γνωστή για τις σκληρές θέσεις της σε θέματα εξωτερικής πολιτικής, δημοσίευσε τα αποτελέσματα έρευνας για τις απόψεις Κινέζων πολιτών για θέματα διεθνών σχέσεων της Κίνας. Για πρώτη φορά από τότε που πρωτοδημοσιεύτηκαν τέτοιες έρευνες της κοινής γνώμης στην Κίνα, οι διμερείς σχέσεις Ρωσίας – Κίνας αξιολογήθηκαν ως πιο σημαντικές από αυτές μεταξύ Κίνας και ΗΠΑ και Κίνας και Ευρωπαϊκής Ενωσης.
Επιπλέον, οι σχέσεις με τη Ρωσία θεωρήθηκαν ως οι πιο σημαντικές σχέσεις γειτονίας, ενώ οι σχέσεις με τη ΝΑ Ασία ήρθαν στη δεύτερη θέση και αυτές με την Κεντρική Ασία στην τρίτη. Παράλληλα με αυτό, οι οικονομικές σχέσεις των δύο χωρών σημειώνουν πρόοδο τα τελευταία χρόνια, με το διμερές εμπόριο να φτάνει στα 146,9 δισ. δολ., σημειώνοντας άνοδο 35,8% σε ετήσια βάση, με στόχο να φτάσει τα 200 δισ. δολ. το 2024. Το διμερές εμπόριο της Κίνας με την Ουκρανία είναι 19,31 δισ. δολ. (άνοδος 29,7%). Πριν από λίγες μέρες, το υπ. Εξωτερικών της Κίνας υπογράμμισε ότι η Ρωσία είναι στρατηγικός εταίρος, ενώ με την Ουκρανία υπάρχει απλώς φιλική σχέση. Ωστόσο, η Κίνα έχει αποφύγει να στηρίξει με θέρμη τη ρωσική πολιτική στην Ουκρανία, επικεντρώνοντας μόνο στις ευθύνες της Δύσης.
Μεγάλη προβολή στην Κίνα γνώρισε και η συνάντηση Σι Τζινπινγκ-Πούτιν λίγο πριν από την έναρξη των Χειμερινών Ολυμπιακών Αγώνων στο Πεκίνο. Η κοινή ανακοίνωση των δύο πλευρών τόνισε ότι Ρωσία και Κίνα έχουν κοινά οράματα για τον κόσμο και αντιτίθενται στην ιμπεριαλιστική πολιτική των ΗΠΑ, που παραπέμπει σε ψυχροπολεμικές λογικές. Στην ανακοίνωση αυτή η Ρωσία φαίνεται να υιοθετεί πολλές πτυχές του κινεζικού αφηγήματος για το διεθνές σύστημα, όπως η έμφαση στην ειρηνική ανάπτυξη και στη μη παρέμβαση στα εσωτερικά άλλων χωρών. Ενώ η ανακοίνωση αναφέρει το θέμα της Ταϊβάν και επικρίνει την πρωτοβουλία των ΗΠΑ με το Ηνωμένο Βασίλειο και την Αυστραλία (AUKUS), δεν αναφέρεται στο θέμα της Ουκρανίας.
Σχολιαστές έσπευσαν να υπογραμμίσουν αυτό που θεώρησαν ως υποκρισία της κινεζικής πλευράς: από τη μια πλευρά η Κίνα κάνει λόγο για ένα νέο μοντέλο διεθνών σχέσεων, προσανατολισμένο στην οικονομική ανάπτυξη και την ειρήνη, το οποίο καταδικάζει την παρέμβαση τα εσωτερικά ζητήματα άλλων χωρών, ενώ από την άλλη αποφεύγει την άμεση καταδίκη της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία και κάνει λόγο για έννομες ανησυχίες σε θέματα ασφάλειας της Ρωσίας.
Η αντίφαση, όμως, είναι επιφανειακή. Βασικό στοιχείο στην αντίληψη της Κίνας είναι ένα ιεραρχικό μοντέλο διεθνών σχέσεων, περίπου σαν αυτό που χαρακτήριζε την ανατολική Ασία πριν από την άφιξη των ευρωπαϊκών δυνάμεων. Χωρίς η Κίνα να παρεμβαίνει με βίαιο τρόπο στα εσωτερικά άλλων χωρών της περιοχής της, θεωρεί δεδομένο ότι αυτές οι χώρες οφείλουν να λαμβάνουν υπόψη τους τις ανησυχίες της Κίνας στις αποφάσεις και κινήσεις τους στη διεθνή σκηνή. Ανάλογα και οι χώρες γύρω από μια μεγάλη δύναμη, όπως η Ρωσία, οφείλουν να αναγνωρίζουν τις ρωσικές ευαισθησίες, κάτι που προφανώς δεν έκανε η Ουκρανία (σε αντίθεση με το Καζακστάν, όπου η πρόσφατη παρέμβαση της Ρωσίας για την αποκατάσταση της τάξης επικροτήθηκε από την Κίνα). Με άλλα λόγια, το θέμα της εισόδου της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ (ή καλύτερα του ΝΑΤΟ στην Ουκρανία) είναι, σύμφωνα με αυτή την αντίληψη, και εσωτερικό θέμα της Ρωσίας.
Η Κίνα βλέπει τη σχέση με τη Ρωσία όχι ως μια συμμαχία αλλά ως μια χρήσιμη σχέση:
- γιατί η Ρωσία υιοθετεί σημαντικές πτυχές του κινεζικού αφηγήματος στις διεθνείς σχέσεις
- γιατί μπορεί να λειτουργεί συμπληρωματικά με κινεζικές πρωτοβουλίες (όπως το BRI)
- γιατί αποτελεί μια σημαντική πηγή ενέργειας και οπλικών συστημάτων για την Κίνα αλλά και μια ολοένα και μεγαλύτερη αγορά για να κινεζικά προϊόντα.
Για την Κίνα, όμως, τα όρια αυτής της σχέσης τίθενται από την επιθυμία της να μην επηρεαστούν αρνητικά οι σχέσεις με της δυτικές οικονομίες, που είναι ακόμα πολύ βαθύτερες από αυτές με τη Ρωσία. Η Κίνα δεν επιθυμεί το προφίλ της ως μεγάλης δύναμης να αμαυρωθεί από την ανοικτή στήριξη μιας εισβολής –άλλωστε η Κίνα έχει τονίσει ότι επιθυμεί ειρηνική λύση (αλλά φαίνεται ότι αντιτάσσεται και στις κυρώσεις κατά της Ρωσίας). Επίσης, δεν θα ήθελε να επηρεαστούν αρνητικά οι σχέσεις της με την Ουκρανία και άλλες χώρες μη φιλικές προς τη Ρωσία.
Είναι μια δύσκολη ισορροπία ανάμεσα σε μεγιστοποίηση οφελών και ελαχιστοποίηση του κόστους. Αυτό ισχύει και από τη μεριά της Ρωσίας που δεν επιθυμεί να χαλάσει τις σχέσεις της με την Ινδία ή με χώρες της ΝΑ Ασίας λόγω Κίνας. Αυτή η ισορροπία, βέβαια, μπορεί να διαταραχθεί, αν μία από τις δύο χώρες βρεθεί «με την πλάτη στον τοίχο» και σε μεγάλο βαθμό εξάρτησης από την άλλη. Σε αυτή την περίπτωση, οι σχέσεις των δύο χωρών θα μπορούσαν να γίνουν πιο βαθιές, οριζόμενες κυρίως με τρόπο θετικό (με ολοένα και περισσότερο ταυτιζόμενα συμφέροντα) και όχι τόσο αρνητικό (με βάση την απόρριψη του δυτικού μοντέλου), με απρόβλεπτες συνέπειες για την ισορροπία δυνάμεων στην Ευρασία. Ειδικά η Ε.Ε. έχει, κυρίως, να χάσει από ένα τέτοιο ενδεχόμενο.
* Υπ. διδάκτορας του Τμήματος Ξένων Γλωσσών, Μετάφρασης και Διερμηνείας του Ιονίου Πανεπιστημίου
