Ανάλυση CNN: Τα οφέλη ΗΠΑ – Ιράν από τη συμφωνία και η πίεση στο Ισραήλ

Το γεγονός ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν δεν βρίσκονται πλέον ανοιχτά σε πόλεμο είναι από μόνο του μία νίκη που πιθανότατα έσωσε πολλές ζωές, σημειώνει σε ανάλυσή του το CNN σχετικά με τη συμφωνία που υπέγραψαν Ουάσιγκτον και Τεχεράνη για τον τερματισμό των μαχών.

Και αυτό επειδή η παύση αυτών των συγκρούσεων δεν ήταν ποτέ δεδομένη, αν λάβουμε υπόψη τον μισό αιώνα αντιπαλότητας μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης καθώς και τα ιστορικά παραδείγματα από ατελείς ειρηνευτικές συμφωνίες στο παρελθόν.

Το μνημόνιο συνεργασίας που υπεγράφη είναι στην ουσία ένα πλαίσιο 14 σημείων για συνομιλίες με στόχο μια μόνιμη ειρήνη και έχει καταφέρει σε μεγάλο βαθμό να επιβιώσει από τις επικρίσεις πολλών Αμερικανών βουλευτών που υποστηρίζουν ότι συνεπάγεται ήττα των ΗΠΑ.

Όπως επισημαίνει το CNN, το κόστος μιας επιστροφής στις συγκρούσεις είναι πλέον απαγορευτικό τόσο για την αμερικανική όσο και για την ιρανική πλευρά, δεδομένων και των επερχόμενων ενδιάμεσων εκλογών στις ΗΠΑ.

Ο Τραμπ αποκάλυψε μάλιστα την περασμένη εβδομάδα ότι δεν είναι διατεθειμένος να πληρώσει το οικονομικό τίμημα της συνέχισης του πολέμου. Από την πλευρά του, το Ιράν δεν φαίνεται να έχει ιδιαίτερους λόγους να σπάσει την εκεχειρία, καθώς αποκομίζει οφέλη χωρίς να χρειάζεται να εγκαταλείψει τις βασικές διαπραγματευτικές του θέσεις.

Παρά, όμως, το γεγονός ότι η συμφωνία μπορεί να υποδηλώνει μια έξοδο από τον πόλεμο, δεν είναι το ίδιο με μια διαρκή ειρήνη. Πρόκειται, σύμφωνα με την ανάλυση του CNN, για ένα κλασικό τέχνασμα του Τραμπ με στόχο να κερδίσει χρόνο, αφήνοντας για αργότερα τις δύσκολες πολιτικές αποφάσεις.

Λαμβάνοντας λοιπόν υπόψη τα παραπάνω, ποια ακριβώς είναι τα οφέλη της συμφωνίας για τις δύο πλευρές;

Το Ορμούζ είναι- ως επί το πλείστον – ανοιχτό

Αναμφισβήτητα, το πιο απτό όφελος των Ηνωμένων Πολιτειών από το Μνημόνιο Κατανόησης με το Ιράν σχετίζεται με το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ από την Τεχεράνη.

Η διέλευση πλοίων μέσω του στενού έχει αυξηθεί σημαντικά τις τελευταίες ημέρες, με 70 διελεύσεις την Τετάρτη, σύμφωνα με την εταιρεία εμπορικών πληροφοριών Kpler. Ο αριθμός αυτός είναι υπερδιπλάσιος συγκριτικά με εκείνον της Τρίτης, αν και εξακολουθεί να είναι χαμηλότερος από τις 100 και πλέον διελεύσεις που πραγματοποιούνταν πριν από την έναρξη του πολέμου.

Το Ορμούζ, όμως, δεν έχει ανοίξει πλήρως. Το Ιράν εξακολουθεί να απαιτεί άδειες διέλευσης, ενώ οι νάρκες περιορίζουν την κυκλοφορία σε μία μόνο λωρίδα ναυσιπλοΐας που αγκαλιάζει τις ακτές του Ομάν. Σε ένδειξη των επίμονων αυτών εντάσεων, Αμερικανός αξιωματούχος δήλωσε στο CNN ότι ένα φορτηγό πλοίο χτυπήθηκε από ιρανικό drone στα Στενά την Πέμπτη.

Το περιστατικό είχε ως αποτέλεσμα να ανασταλεί η επιχείρηση εκκένωσης χιλιάδων ναυτικών από πλοία που έχουν εγκλωβιστεί στον Περσικό Κόλπο από τότε που ξέσπασε ο πόλεμος. Ωστόσο, η αυξανόμενη κυκλοφορία δεξαμενόπλοιων παραμένει ένα ενθαρρυντικό βήμα προς την εξομάλυνση των παγκόσμιων ροών πετρελαίου.

Το κλείσιμο του Ορμούζ δημιούργησε το μεγαλύτερο πετρελαϊκό σοκ στην Ιστορία και το κόστος του για όλο τον πλανήτη αναμένεται να αγγίξει το επίπεδο ρεκόρ των 1,6 δισεκατομμυρίων βαρελιών εφοδιασμού πετρελαίου, σύμφωνα με την JPMorgan.

Αυτό δημιούργησε ένα πιεστικό συνδυασμό υψηλών τιμών και δραματικά μειωμένων αποθεμάτων πετρελαίου, ο οποίος οδήγησε το καταναλωτικό κλίμα σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα και απείλησε να διαταράξει την οικονομία των ΗΠΑ λόγω των ελλείψεων πετρελαίου.

Ο Τραμπ παραδέχτηκε μάλιστα την περασμένη εβδομάδα ότι κάτι τέτοιο θα μπορούσε να οδηγήσει σε «οικονομική καταστροφή» ανάλογη με εκείνη της Μεγάλης Ύφεσης, όταν ήταν πρόεδρος ο Χέρμπερτ Χούβερ.

Το άνοιγμα του Ορμούζ – το οποίο ήταν πλήρως ανοιχτό πριν από τον πόλεμο – δεν θα λύσει άμεσα κανένα από αυτά τα προβλήματα.

Και η συμφωνία που επιτρέπει στα πλοία να διασχίζουν χωρίς διόδια ισχύει μόλις για 60 ημέρες από την υπογραφή της συμφωνίας την περασμένη Πέμπτη.

Στη συνέχεια, το Ιράν (και, ενδεχομένως, το Ομάν) θα μπορούσαν να επιβάλλουν διόδια, τα οποία έχουν φτάσει περίπου το 1 έως 2 δολάρια το βαρέλι – δίνοντας ενδεχομένως στο Ιράν πρόσβαση σε έσοδα εκατομμυρίων δολαρίων ημερησίως.

Το Ιράν πουλάει ξανά πετρέλαιο

Τα καλά νέα για το άνοιγμα των Στενών έρχονται μαζί με τον «αστερίσκο» ότι το Ιράν μπορεί πλέον να πουλάει ξανά πετρέλαιο.

Και σε αντίθεση με όσα ίσχυαν πριν από τον πόλεμο, το Ιράν μπορεί να το πουλάει κυριολεκτικά σε οποιονδήποτε, αφού το υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ άρει τις κυρώσεις του.

Πολλοί επικριτές ανησυχούν ότι το Ιράν θα επιδιώξει σύντομα να ανοικοδομήσει τον κατεστραμμένο στρατό του, να ενισχύσει εκ νέου τα προγράμματα drones και πυραύλων του και να αναβιώσει την απειλή του δικτύου των φίλα προσκείμενων στην Τεχεράνη δυνάμεων, όπως η Χεζμπολάχ και οι αντάρτες Χούθι της Υεμένης.

Το Ιράν έχει ήδη αρχίσει να μεταφέρει ξανά πετρέλαιο, αν και υπάρχουν προς το παρόν ελάχιστα στοιχεία ότι πουλάει σε οποιονδήποτε εκτός από την Κίνα. Ειδικότερα, εξήγαγε με επιτυχία 3,8 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου από τα Στενά του Ορμούζ την περασμένη εβδομάδα, αμέσως αφότου οι ΗΠΑ συμφώνησαν να τερματίσουν τον ναυτικό αποκλεισμό τους, σύμφωνα με την εταιρεία ναυτιλιακών πληροφοριών TankerTrackers. Από τότε έχει αυξήσει σημαντικά τη δραστηριότητά του.

Μπορεί πιθανότατα να πουλήσει περίπου 2 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου την ημέρα, ποσότητα μεγαλύτερη κατά περίπου ένα τρίτο από ό,τι πριν τον πόλεμο, σύμφωνα με τον Χόρχε Λεόν, επικεφαλής γεωπολιτικής ανάλυσης στη συμβουλευτική εταιρεία Rystad. Και επειδή αυτές οι πωλήσεις θα αυξάνονται συνεχώς, το Ιράν δεν θα χρειάζεται πλέον να προσφέρει μεγάλες εκπτώσεις.

Άλλα οικονομικά κίνητρα

Το Ιράν επιμένει ότι δεν θα εγκρίνει καμία μακροπρόθεσμη συμφωνία μέχρι να αποκτήσει πρόσβαση σε περισσότερα από 100 δισεκατομμύρια δολάρια περιουσιακών στοιχείων που βρίσκονται επί του παρόντος παγωμένα σε τράπεζες σε όλο τον κόσμο. Αμερικανοί αξιωματούχοι δήλωσαν στο CNN την περασμένη εβδομάδα ότι δεν θα αποδεσμευτούν παγωμένα κεφάλαια μέχρι το Ιράν να τηρήσει τις δεσμεύσεις του.

Το Μνημόνιο Κατανόησης αναφέρει ότι τα παγωμένα ιρανικά κεφάλαια και περιουσιακά στοιχεία θα καταστούν «πλήρως διαθέσιμα» για χρήση από την κεντρική τράπεζα του Ιράν, αλλά δεν αναφέρει λεπτομερώς το χρονοδιάγραμμα ή το πεδίο εφαρμογής αυτής της απόφασης.

Η συμφωνία θα μπορούσε επίσης να δημιουργήσει ένα επενδυτικό ταμείο 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων, το οποίο θα μπορούσε να βοηθήσει την ανοικοδόμηση της χώρας. Οι λεπτομέρειες παραμένουν ασαφείς, αλλά το επενδυτικό ταμείο θα χρηματοδοτηθεί ιδιωτικά και όχι από τους Αμερικανούς φορολογουμένους, σύμφωνα με την κυβέρνηση.

Ο Τραμπ δήλωσε σε δημοσιογράφους κατά τη σύνοδο της G7 την περασμένη εβδομάδα ότι άλλες χώρες και χρηματοδότες θα μπορούν να επενδύσουν στην ανοικοδόμηση της οικονομίας του Ιράν, αλλά αμφιβάλλει αν οι ξένοι επενδυτές θα δείξουν σημαντικό ενδιαφέρον για αρκετό καιρό.

Το μνημόνιο προβλέπει επίσης μια τελική συμφωνία που θα άρει τις κυρώσεις σε βάρος του Ιράν, ώστε να του ανοίξει τον δρόμο για ελεύθερο εμπόριο τον υπόλοιπο κόσμο.

Ορισμένα ξένα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα θα μπορούσαν να φανούν πιο πρόθυμα να συνεργαστούν με το Ιράν, αν και πολλά εξ αυτών πιθανότατα να διστάσουν, εκτός εάν το υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ εκδώσει ειδικές άδειες για συγκεκριμένες συναλλαγές.

Μια σημαντική προειδοποίηση: Δεν είναι σαφές πόση εξουσία έχει ο Τραμπ ώστε να άρει μονομερώς τις κυρώσεις. Το αμερικανικό Κογκρέσο – το οποίο έχει εκφράσει σκεπτικισμό για τη συμφωνία – μπορεί να χρειαστεί να δώσει και τη δική του έγκριση για την ανακούφιση του Ιράν από κάποιες κυρώσεις.

Το περίπλοκο ζήτημα των επιθεωρήσεων

Ο Τραμπ δήλωσε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αυτή την εβδομάδα ότι οι επιθεωρητές του ΟΗΕ για τα πυρηνικά θα έχουν πρόσβαση στο Ιράν για «ΓΙΑ ΠΑΝΤΑ!!!». Από την πλευρά του, ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς χαιρέτισε ως «σημαντικό ορόσημο» το γεγονός ότι η Τεχεράνη δέχτηκε να επιτρέψει την είσοδο στους επιθεωρητές.

Η πραγματικότητα είναι όμως πιο περίπλοκη, σύμφωνα με το CNN. Δεν είναι σαφές εάν η Ισλαμική Δημοκρατία έχει όντως συμφωνήσει σε κάτι. Ο εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών, Εσμαΐλ Μπακάι, άφησε να εννοηθεί ότι η Τεχεράνη απλώς αναγνώριζε τις υποχρεώσεις της στο πλαίσιο της Συνθήκης Μη Διάδοσης των Πυρηνικών Όπλων, αφού ανέστειλε τη συνεργασία της με τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας μετά τον βομβαρδισμό των πυρηνικών εγκαταστάσεών της από τις ΗΠΑ πέρυσι.

Ο ΔΟΑΕ υποστηρίζει μάλιστα ότι το Μνημόνιο Κατανόησης θα πρέπει να διαδραματίσει βασικό ρόλο. Το Ιράν αντιτείνει πάντως ότι τυχόν επιθεωρήσεις θα πρέπει να γίνουν αφού επιτευχθεί μια τελική συμφωνία.

Το ζήτημα των διεθνών επιθεωρητών αποτελούσε εδώ και χρόνια αντικείμενο διαφωνίας ανάμεσα στις ΗΠΑ και το Ιράκ του Σαντάμ Χουσεΐν, και πιο πρόσφατα ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και την Τεχεράνη.

Και οι δύο πλευρές εμβάθυναν στο ποια θα είναι η ειδική νομική εξουσία και οι εντολές για τις εν λόγω ομάδες του ΟΗΕ καθώς και για τη σύνθεσή τους και το εάν θα έχουν την ελευθερία να επισκέπτονται όλες τις πυρηνικές εγκαταστάσεις ή τις εγκαταστάσεις όπλων μαζικής καταστροφής, συμπεριλαμβανομένων των ύποπτων μη δηλωμένων τοποθεσιών.

Είναι σχεδόν βέβαιο ότι το Ιράν θα εφαρμόσει ξανά το παλιό εγχειρίδιο. Και μια τελική συμφωνία χωρίς αυστηρές διαδικασίες επαλήθευσης για την παρακολούθηση της συμμόρφωσης του Ιράν, δεν θα αξίζει ούτε όσο το χαρτί στο οποίο θα είναι τυπωμένη.

Ο Λίβανος και ο νέος… άσος στο μανίκι του Ιράν

Το Μνημόνιο Κατανόησης απαιτεί επίσης την άμεση και μόνιμη διακοπή των στρατιωτικών επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου και του Λιβάνου.

Αλλά αυτή η χώρα, που μαστίζεται επανειλημμένα από εμφύλιο πόλεμο και έχει μετατραπεί σε διαρκές πεδίο μάχης μεταξύ του Ισραήλ και της Χεζμπολάχ, θα μπορούσε να είναι ο πιο ευάλωτος πυλώνας της συμφωνίας. Οι επικριτές του Τραμπ, ειδικά στο Ισραήλ, ανησυχούν ότι η συμφωνία επιτρέπει ουσιαστικά στο Ιράν να ενισχύσει εκ νέου τη Χεζμπολάχ, η οποία έχει αποδυναμωθεί από μήνες ισραηλινών πληγμάτων.

Έχοντας πείσει τον Τραμπ να συμπεριλάβει τον Λίβανο στη συμφωνία, το Ιράν ίσως πιέσει τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου να περιορίσει την ισραηλινή στρατιωτική δράση ώστε να μην διακινδυνεύσει την κατάρρευση μιας συμφωνίας εξαιρετικά σημαντικής για τον Τραμπ σε συμβολικό, πολιτικό και οικονομικό επίπεδο.

Το Ισραήλ, ωστόσο, δεν θεωρεί ότι δεσμεύεται από τη συμφωνία. Οι προηγούμενες εκεχειρίες Ισραήλ-Χεζμπολάχ στον Λίβανο έχουν συχνά αποτύχει και, κατά την προετοιμασία για το Μνημόνιο Κατανόησης, οι ισραηλινές δυνάμεις πραγματοποίησαν τις σφοδρότερες επιδρομές τους στον Λίβανο τα τελευταία 25 χρόνια.

Η κυβέρνηση Τραμπ και η ομάδα Νετανιάχου δεν έχουν κρύψει το πώς ακριβώς αισθάνονται για το τέλος του πολέμου. Και η επιμονή του Ισραήλ στην ελευθερία του να ενεργεί προκειμένου να προστατεύσει την ασφάλειά του στον Λίβανο – και σε όλη τη Μέση Ανατολή – θα δοκιμάσει την εξουσία του Τραμπ, καθώς οι συνομιλίες ΗΠΑ και Ιράν θα προχωρούν όλο και βαθύτερα.

Τέλος, το Ιράν είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα υπενθυμίσει σε όλους ότι πλέον έχει έναν νέο άσσο στο μανίκι του: την απειλή του κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ.