Η πολιτική διαχείριση της πανδημίας απέτυχε παγκοσμίως

Εξ αρχής θα ήθελα να διευκρινίσω ότι ανάμεσα στους δύο όρους πολιτική για την πανδημία ή πανδημική πολιτική, μετά από σκέψεις κατέληξα να χρησιμοποιώ στα ελληνικά τον πρώτο όρο, μολονότι στη διεθνή βιβλιογραφία γίνεται κατά κόρον χρήση του δεύτερου όρου. Το ζήτημά μας όμως δεν είναι λεξικογραφικό θέμα αλλά πρωτίστως είναι κοινωνικο-πολιτικό πρόβλημα. Είτε χρησιμοποιήσουμε τον όρο πανδημική πολιτική (κατά το πρότυπο του όρου οικονομική πολιτική) είτε τον όρο πολιτική για την πανδημία προκειμένου να περιγράψουμε, να αναλύσουμε ή πολύ περισσότερο να ερμηνεύσουμε όλα όσα συμβαίνουν στην εποχή της πανδημίας, το μεγάλο ζητούμενο είναι το εξής: Γιατί σε παγκόσμιο επίπεδο ως διεθνής πολιτική κοινωνία βρισκόμαστε μετά από δύο χρόνια (2020-2021) στον «βαθμό μηδέν» σχετικά με τις μεθόδους και τους τρόπους αντιμετώπισης της πανδημίας;

Υπενθυμίζω όλα τα εμπειρικά δεδομένα της πανδημίας. Και αυτά, κατά χρονολογική σειρά, είναι τα εξής: η πανδημική κρίση ξέσπασε τον Δεκέμβριο του 2019 στην Κίνα και στην Ευρώπη και την Αμερική αντιμετωπίστηκε ως τέτοια με καθυστέρηση τον Μάρτιο του 2020. Το εμβόλιο ως μέθοδος αντιμετώπισης της πανδημίας τέθηκε σε εφαρμογή σε διεθνές επίπεδο τον Δεκέμβριο του 2020. Και σήμερα στα τέλη του έτους 2021 ολόκληρη η ανθρωπότητα βρίσκεται στο αρχικό αφετηριακό σημείο της πανδημίας.

Δύο χρόνια μετά το ξέσπασμα της πανδημίας η ανθρωπότητα ως πολιτική κοινωνία βρίσκεται σε αδιέξοδο. Το πρόγραμμα του εμβολιασμού δεν είναι το αποτελεσματικό μέσο και η μέθοδος εκείνη η οποία θα μπορούσε να μας οδηγήσει στο «τέλος της πανδημίας». Και αυτό συμβαίνει όχι επειδή επιμέρους πληθυσμιακές ομάδες σε συνειδησιακό ή υγειονομικό επίπεδο αυτοπροσδιορίζονται διαφορετικά. Αυτό, τελικά, συμβαίνει (δηλ. η αναποτελεσματικότητα του εμβολιαστικού προγράμματος) επειδή το ίδιο το πρόγραμμα δεν είναι έγκυρο ως προς τις υγειονομικές προδιαγραφές του.

Τα αδιέξοδα που αντιμετωπίζουμε ως παγκόσμια πολιτική κοινωνία για την καταπολέμηση της πανδημικής κρίσης μπορούν να συνοψιστούν σε τρία κεφάλαια: Το πρώτο έχει να κάνει μ’ αυτό που ονομάζουμε επικοινωνιακή δομή και λειτουργία της κοινωνίας μας. Σ’ αυτόν τον τομέα αποτύχαμε και θα εικονογραφήσω ανάγλυφα αυτή την αποτυχία μας. Η δική μας πολιτική κοινωνία, του δικού μας αιώνα, του εικοστού πρώτου αιώνα, δεν μπορεί να συγκριθεί σχετικά με τις επικοινωνιακές δυναμικές της με παραδοσιακές κοινωνίες, ακόμη και με την κοινωνία των αρχών του δέκατου ένατου αιώνα, τότε δηλαδή, το έτος 1831 που πέθανε ο Χέγκελ, όταν ξέσπασε η πανώλη στο Βερολίνο. Το επικοινωνιακό σύστημα της εποχής μας δεν συμβάλλει στην ορθολογική αντιμετώπιση της πανδημίας, αλλά λειτουργεί ανορθολογικά, όπως π.χ. διαιρεί τα άτομα και τον πληθυσμό σε εμβολιασμένους και ανεμβολίαστους κ.λπ.

Το δεύτερο κεφάλαιο είναι κατεξοχήν πολιτικό. Εδώ αποδεικνύεται πώς και γιατί η προοδευτική και διαφωτιστική πολιτική εξουσία των δύο προηγούμενων αιώνων κατέληξε στις μέρες μας θεραπαινίδα των ισχυρών οικονομικώς ελίτ. Τα γραφειοκρατικά προγράμματα που εισηγήθηκαν οι ειδικοί επιστήμονες και υλοποιούν σε πραγματικό πολιτικό χρόνο οι τεχνοκράτες-πολιτικοί για να αντιμετωπιστεί η πανδημία δεν είναι παρά «πίθος των Δαναΐδων».

Το τρίτο κεφάλαιο μπορεί να ονομαστεί πραγματολογικό-υπαρξιακό. Αναφέρεται στις οντολογικές δυνατότητες του ίδιου του ανθρώπου ως ύπαρξης. Η πανδημική κρίση δεν θα κριθεί στο μέλλον με βάση τα πολιτικο-γραφειοκρατικά ημίμετρα που «επινοήθηκαν» για την αντιμετώπισή της, αλλά το ιστορικό κριτήριο θα είναι «ανθρώπινο-πολύ ανθρώπινο» (κατά τον Νίτσε). Δεν θα μετράνε οι θάνατοι (όπως γίνεται και στους πολέμους), αλλά η ανθρώπινη αξιοπρέπεια ως κριτήριο. Η τιμή και η αξία του ίδιου του ανθρώπου.

* καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης