Το iPhone δεν θα ήταν εφικτό χωρίς την ύπαρξη της Παγκόσμιας Αλυσίδας Εμπορευμάτων. Οι πρώτες ύλες και τα συστατικά του προέρχονται από πάνω από 30 χώρες. Αλλά ένας αγνοημένος, εντελώς άγνωστος παράγοντας σε όλα αυτά είναι η διανοητική ιδιοκτησία (intellectual property) που το διαμορφώνει, που δεν σχετίζεται ούτε με τις πρώτες ύλες του ούτε με τα επιμέρους συστατικά του. Αυτός ο παράγοντας είναι ένα νομικό δικαίωμα που δίνεται από το κράτος, που μπορεί να καταστεί (όπως και έγινε τελικά) η βάση για τη ρέντα (2).
Για παράδειγμα, οι εταιρείες που διεκδικούν δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας για τα φαρμακευτικά προϊόντα ή την ηλεκτρονική τεχνολογία χρεώνουν ρέντα για τη χρήση του δικαιώματος αυτού, που τους το έχει παραχωρήσει το κράτος (μαζί με τα ανάλογα κέρδη, βέβαια), και με αυτό τον τρόπο μπλοκάρουν τη χρήση αυτών των πνευματικών δικαιωμάτων από άλλους, με βάση αυτό το μονοπωλιακό δικαίωμα. Μέχρι τώρα, επλανάτο η ψευδέστατη και πλατιά διαδεδομένη άποψη (εξαιτίας πλήρους ασχετοσύνης και απόκρυψης από τις ωφελούμενες εταιρείες) ότι η εταιρεία (η Apple) κατασκεύαζε η ίδια αυτές τις τεχνολογίες και κατά συνέπεια είχε κάθε δικαίωμα να απαιτεί ρέντα πνευματικής ιδιοκτησίας με την πώληση αυτών των iPhones στους ενδιαφερόμενους.
Αλλά η απόλυτη πλειονότητα των τεχνολογιών που αποτελούν την τεχνολογική υποδομή του iPhone -το διαδίκτυο, το σύστημα GPS, η οθόνη αφής, ο βοηθός που ενεργοποιείται μέσω της φωνής (Siri) –αναπτύχθηκαν σχεδόν ατόφια από δημόσιο χρήμα που χορηγήθηκε από το Δημόσιο στα (δημόσια) πανεπιστήμια και κέντρα ερευνών. Αυτό θυμίζει αρκετά το πολύ γνωστό τραγούδι του 1945, που έλεγε «Τίνος είναι βρε γυναίκα τα παιδιά; Το ’να μου φωνάζει “Γιες”, το άλλο μου φωνάζει “Για”, τίνος είναι βρε γυναίκα τα παιδιά;». Το Δημόσιο επέτρεψε στις εταιρείες αυτές, όπως η Apple, να απαιτούν και να καρπώνονται τα έσοδα πνευματικών δικαιωμάτων που είχαν χρηματοδοτηθεί από δημόσια κονδύλια. Τα έσοδα, άρα και τα κέρδη, από αυτούς τούς νεωτερισμούς και τις εφευρέσεις που έχουν υπάρξει μέσω δημόσιας χρηματοδότησης πηγαίνουν σε ιδιωτικές τσέπες και οι φορολογούμενοι (από το Δημόσιο) πολίτες βρίσκονται σε καθεστώς πλήρους άγνοιας.
Με άλλα λόγια, η εταιρεία Apple χρησιμοποίησε προς όφελός της τεχνολογίες που αναπτύχθηκαν από το Δημόσιο (ακριβώς όπως και οι μεγάλες φαρμακευτικές εταιρείες σήμερα). Στον σημερινό δυστοπικό κόσμο της ολικής διαφήμισης και διαστρέβλωσης και παραποίησης των πάντων, είναι σαν να λέμε ότι το χρήμα το έφτιαξε ο Σκρουτζ Μακ Ντακ, ενώ τα πλήθη χειροκροτούν ανέμελα.
(1): Απόσπασμα από κείμενο στο You Tube με τίτλο The Rate of exploitation (The case of the iPhone) του Tricontinental Institute for Social Research.
(2): Βλέπε https://demo.efsyn.gr/stiles/apopseis/314822-gia-tin-oikonomiki-renta. Βλέπε επειγόντως https://www.ted.com/talks/mariana_mazzucato_government_investor_risk_taker_innovator/transcript?newComment=&language=el.
* ομότιμος καθηγητής τμήματος ΕΜΜΕ Πανεπιστημίου Αθηνών
