Πέθανε πρόσφατα ένας πολύ σεβαστός Αθηναίος, ο Πέτρος Μακρής-Στάικος. Συντηρητικός (αλλά διαφορετικά από τα γνωστά) και γόνος συντηρητικών. Ταυτόχρονα επανακυκλοφορεί το γνωστό βιβλίο του για τον φόνο του εμβληματικού Κίτσου Μαλτέζου από την ΟΠΛΑ, το 1944.
Με το βιβλίο αυτό, έργο έρευνας και πάθους, ασχολήθηκα μόλις εκδόθηκε. Συνάντησα μάλιστα τον συγγραφέα του στο σπίτι του στο Κολωνάκι. Και όχι μόνο από επαγγελματικό δημοσιογραφικό ενδιαφέρον.
Στο βιβλίο του κατονόμαζε δύο πρόσωπα, τότε πάντα εν ζωή και διάσημα, τους παλαιούς φίλους μου (μεγάλα αδέλφια μου τους έλεγα) Αδωνη Κύρου και Κώστα Αξελό, ως άμεσα-έμμεσα «εκτελεστές» του Μαλτέζου.
Προσθέτω ότι, αν και παιδί, έζησα την Κατοχή πολύ έντονα και θυμάμαι ότι κυρίως από τον Γενάρη του 1944 οι αριστερές ομάδες «έπεφταν» η μία μετά από την άλλη, τόσο σκληρή ήταν η καταδίωξή τους από την Ειδική Ασφάλεια, την Γκεστάπο και άμεσα ή έμμεσα από δεξιές οργανώσεις (ΕΔΕΣ Αθήνας, «Χ» κ.ά.) που, παρά την αρχική αντιστασιακή τους πρόθεση, έγιναν από αντικομμουνισμό σύμμαχοι του εθνικού εχθρού. Οσοι έζησαν τις «μάχες» στην περίφημη «αυλή του Χημείου» (την οικοδόμησαν αργότερα) καταλαβαίνουν τη «διαλεκτική» του ήδη επερχόμενου εμφυλίου.
Προσπάθησα να καταλάβω πώς ο Μ.-Σ. ενοχοποίησε τους δύο διάσημους φίλους μου. Βέβαια, τον Κύρου ήδη από την αρχή ακροδεξιές οργανώσεις προσπάθησαν να τον σκοτώσουν, τον τραυμάτισαν βαριά στο πόδι, η οικογένειά του τον φυγάδευσε στο Παρίσι, κούτσαινε ώς το τέλος της ζωής του.
Το παράδοξο είναι ότι –ποιος τους θυμάται;– οι εκτελεστές του Μαλτέζου πιάστηκαν, δικάστηκαν και καταδικάστηκαν. Αλλά για μερικούς φανατικούς και μερικούς άσχετους, πάντα ο Κύρου και ο Αξελός φταίνε.
Ποιος όμως αποφάσισε τη δολοφονία; Το παράδοξο είναι ότι ο Μ.-Σ., που τόσο, λένε, ερεύνησε το θέμα, δεν ζήτησε, όπως το εξακρίβωσα, τη μαρτυρία ή έστω την άποψη του Κύρου και του Αξελού. Κι ας ήταν, όπως γράφει ο Αλιβιζάτος στην «Καθημερινή», επιφανής νομικός και ερευνητής.
Την ζήτησα επίμονα εγώ. Και έμαθα τα ακόλουθα.
Ο χαρισματικός Μαλτέζος –τον είχα γνωρίσει– είχε πρώτα αναλάβει ηγετικά καθήκοντα στην ΕΟΝ του Μεταξά αλλά αυτό λόγω του πολέμου. Με την Κατοχή συνδέθηκε με την κομμουνιστική σπουδαστική νεολαία, επίσης με ηγετικό ρόλο. Μετά αποφάσισε να αποτραβηχτεί.
Οπως γνώριζε τα πάντα (πρόσωπα και πράγματα, π.χ. «γιάφκες»), οι σύντροφοί του του είπαν «καλώς», αλλά μακριά από κάθε εθνικιστική οργάνωση. Δεν τήρησε τον όρο. Προσχώρησε σε μια ομάδα που η αστυνομία κάλυπτε πλήρως.
Η κομματική οργάνωση των φοιτητών, ήδη αποδεκατισμένη, ζήτησε «γραμμή» αυτοάμυνας από την καθοδήγηση. Και η καθοδήγηση (Βλαντάς πάντα αυτός σε αυτές τις δουλειές) αποφάσισε ότι ο Μαλτέζος έφταιγε για τις διώξεις, τον «καταδίκασε» και ανάθεσε την εκτέλεση της «ποινής» στην ΟΠΛΑ.
Ηταν βεβαίως έγκλημα ο φόνος του Μαλτέζου. Ενας φόνος σε χρόνια βέβαια που δολοφονήθηκαν ή σκοτώθηκαν χιλιάδες άνθρωποι. Αλλά που δεν αποφασίστηκε και εκτελέστηκε από τον Κύρου και τον Αξελό.
Η δολοφονία του Κίτσου Μαλτέζου έχει προσλάβει όμως ένα τεράστιο και συνεχώς συντηρούμενο, ακόμα και «τουριστικό», ενδιαφέρον: περιλαμβάνεται σε ξεναγήσεις στην Πλάκα όπου το σπίτι των Κύρου και σε μικρή απόσταση από την Αμαλίας και το άγαλμα του Βύρωνα, τον τόπο του εγκλήματος. Γιατί;
Εχω μια εξήγηση: συμβολίζει τον εμφύλιο που αναπτύχθηκε και στη νέα σπουδάζουσα γενιά της αστικής-μεγαλοαστικής Αθήνας (Ελληνικό Εκπαιδευτήριο, Κολλέγιο, Βαρβάκειο, Πειραματικό, Πολυτεχνείο, Νομική, Λόχος Μπάιρον…). Οι «εθνικιστές» και πολλοί το κληροδότησαν αυτό και στα παιδιά τους δεν συγχώρησαν ποτέ τους «αποστάτες» αριστερούς αντιστασιακούς. Ολα αυτά προκάλεσαν ασίγαστα «ενδοταξικά» μίση.
Πιστεύω ότι είναι ηθικά απαράδεκτη η συστηματική μετά θάνατον, χωρίς στοιχεία και δίκη ενοχοποίηση δύο σπουδαίων Ελλήνων, κυρίως του Κύρου και ενίοτε του Αξελού, που ήταν τότε κορυφαία στελέχη της φοιτητικής κομμουνιστικής οργάνωσης, για την καταδικαστέα δολοφονία του Μαλτέζου.
Οι άσχετοι με τα της εποχής «κατήγοροι» ενεργούν θεωρώ ακριβώς όπως η «καθοδήγηση Βλαντά» του 1944 που καταδίκασε και σκότωσε μέσω της ΟΠΛΑ τον Μαλτέζο.
* δημοσιογράφος
