Απανθρακοποίηση, απανθράκωση και το ανεπαρκές κλιματικό αφήγημα

Ο Ευρωπαϊκός Κλιματικός Κανονισμός, ο «Νόμος των Νόμων», που ψηφίστηκε πριν από έναν μήνα (Ιούλιος 2021), προστάζει την απανθρακοποίηση, την κατάργηση των ορυκτών καυσίμων, στα κράτη – μέλη, για να αντιμετωπιστεί η (ανθρωπογενής) κλιματική αλλαγή. Εδώ και μερικά χρόνια, οι κυβερνήσεις παίρνουν τις περισσότερες αποφάσεις στο όνομα του κυρίαρχου αφηγήματος της (ανθρωπογενούς) κλιματικής αλλαγής και κάποιες χώρες, εντός και εκτός Ε.Ε., ψήφισαν εθνικούς κλιματικούς νόμους. Στην Ελλάδα, οι αναγγελίες ψήφισης κλιματικού νόμου πυκνώνουν και τον περιμένουμε.

Εν τω μεταξύ, η διαδικασία απανθράκωσης της χώρας βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη, με πυρκαγιές να μαίνονται σε πολλά μέτωπα ταυτόχρονα, είτε πνέουν είτε δεν πνέουν δυνατοί άνεμοι, τις καμένες εκτάσεις να μετρούν εκατοντάδες χιλιάδες στρέμματα και σε κάθε Ελληνα να αντιστοιχούν περίπου 2 στρέμματα καμένης γης. Πόσο CO2 έχει παραχθεί τις τελευταίες μέρες; Πόσο έχει αυξηθεί η θερμοκρασία λόγω των πυρκαγιών; Η κλιματική αλλαγή, πιθανά, συμβάλλει στην πρόκλησή τους αλλά κι αυτές την ενισχύουν, γιατί έτσι είναι τα πολύπλοκα συστήματα. Η κότα κάνει το αυγό και το αυγό την κότα. Βέβαια κάποιοι επιστήμονες (εντός και εκτός χώρας) δεν χάνουν την ευκαιρία να δηλώσουν ότι η (ανθρωπογενής) κλιματική αλλαγή φταίει γι’ αυτές τις πυρκαγιές, άσχετα αν δεν μπαίνουν όλες στο ίδιο σακί και δεν είναι ξεκάθαροι οι ρόλοι των αλληλένδετων φυσικών και ανθρώπινων αιτίων της κλιματικής αλλαγής.

Ο Ευρωπαϊκός Κλιματικός Κανονισμός, πέραν της απανθρακοποίησης, αναφέρεται σε πλήθος άλλων δράσεων για την προστασία των φυσικών πόρων από την υπερ-εκμετάλλευση που είναι ήδη θεσμοθετημένες, τόσο στην Ελλάδα όσο και σε άλλες χώρες, αλλά είτε εφαρμόζονται λειψά είτε καθόλου είτε τροποποιούνται επί το χαλαρότερο. Γιατί, από τα τέλη του 20ού αιώνα, οι προειδοποιήσεις για την επερχόμενη κλιματική αλλαγή πύκνωναν, οι επιστήμονες έκρουαν τον κώδωνα για τις σημαντικές επιπτώσεις της σε όλους τους οικονομικούς κλάδους, με αιχμή τον πρωτογενή τομέα και τον τουρισμό και φυσικά επισήμαιναν τον αυξημένο κίνδυνο για πυρκαγιές. Ετσι, αποκαλύπτεται ότι η κυρίαρχη ρητορική για την ανθρωπογενή κλιματική αλλαγή δεν συνάδει με τις τρέχουσες πρακτικές.

Θα περίμενε κανείς όσοι υιοθετούν θερμά το κυρίαρχο αφήγημα να δίνουν, σε πρώτο χρόνο -μια και είναι εξαιρετικά αβέβαιη η αποτελεσματικότητα των όποιων δρακόντειων μέτρων απανθρακοποίησης- άμεση προτεραιότητα στην προστασία των φυσικών οικοσυστημάτων, αρχίζοντας από τα πιο ευάλωτα, τα δάση. Για τα οποία υπάρχει τεράστια εγχώρια και διεθνής εμπειρία και πλήθος τεχνολογιών έγκαιρης πρόγνωσης και πρόληψης των πυρκαγιών πριν και μόλις εκδηλωθούν, καθώς και ορθών πρακτικών διαχείρισης δασικών οικοσυστημάτων. Οπως θα περίμενε κανείς να εφαρμόζονται αυστηρά μέτρα έναντι κινδύνου πυρκαγιάς σε περιοχές επικίνδυνων εγκαταστάσεων, όπου κι αν βρίσκονται.

Οταν, όμως, το βάρος πέφτει στον σχεδιασμό της απανθρακοποίησης και της «προσαρμογής» χωροταξικών και άλλων σχεδίων στην ανθρωπογενή κλιματική αλλαγή και όχι στον σχεδιασμό και στα μέτρα, που ούτως ή άλλως έπρεπε να λαμβάνονται, για την προστασία των δασών από πυρκαγιές που είναι πιστές στα καλοκαιρινά ραντεβού τους πάντα, τότε κάτι δεν πάει καλά. Είτε το κλιματικό αφήγημα είναι αδύναμο και ανεπαρκές είτε γίνεται επιλεκτική χρήση του είτε και τα δύο.

Ενόσω συνεχίζεται η επιλεκτική χρήση του ανεπαρκούς κλιματικού αφηγήματος, οι πυρκαγιές κοστίζουν, άμεσα ή έμμεσα, σε ορυκτά καύσιμα, εκπομπές CO2, αυξημένες θερμοκρασίες, κατεστραμμένες δημόσιες και ιδιωτικές υποδομές και περιουσίες, παραγωγικότητα και, κυρίως, σε ανθρώπινες ζωές. Η μονομερής ρητορική για την απανθρακοποίηση καταλήγει στην απανθράκωση με μεγάλη βεβαιότητα… δυστυχώς.

* Τμήμα Γεωγραφίας, Πανεπιστήμιο Αιγαίου