Στην όπερα «Αρλεζιάνα» του Μπιζέ η κεντρική ηρωίδα στην οποία όλοι αναφέρονται δεν εμφανίζεται ποτέ.
Δίχως υπερβολή, η προοπτική ένταξης στην Ε.Ε. των χωρών των Δυτικών Βαλκανίων που υιοθετήθηκε σχεδόν πριν από είκοσι χρόνια στη σύνοδο κορυφής της Θεσσαλονίκης, τον Ιούνιο του 2003, θυμίζει ολοένα και περισσότερο το λιμπρέτο της Αρλεζιάνας.
Πριν από μία βδομάδα ο πρόεδρος της Σερβίας και οι πρωθυπουργοί της Αλβανίας και της Βόρειας Μακεδονίας υπέγραψαν συμφωνία κατάργησης των συνοριακών ελέγχων με έναρξη ισχύος την 1.1.2023.
Πρόκειται για ένα στοίχημα περιφερειακής συνεργασίας που αν υλοποιηθεί θα έχει ευρύτερα σταθεροποιητικά αποτελέσματα:
Πρώτον, θα δρομολογήσει μια δυναμική πλήρους εξομάλυνσης των σχέσεων του Κοσόβου με τη Σερβία, όχι πλέον στη βάση επαναχάραξης των συνόρων, αλλά στην προοπτική περιφερειακής ολοκλήρωσης.
Δεύτερον, η επιτυχία του εγχειρήματος θα δημιουργήσει για πρώτη φορά μετά τις συμφωνίες του Ντέιτον, το 1995, ένα ευρύτερο σταθεροποιητικό πλαίσιο για τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη.
Τρίτον, ένα βαλκανικό μίνι Σένγκεν θα πυροδοτήσει τη δυναμική διαμόρφωσης μιας διευρυμένης ενιαίας αγοράς στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, με την οποία θα επιδιώξουν να αποκτήσουν ειδική σχέση η Σλοβενία, η Κροατία, η Ρουμανία και η Βουλγαρία.
Δεν θα ήταν υπερβολή η διαπίστωση ότι η «ζώνη μίνι Σένγκεν» των Δυτικών Βαλκανίων όχι μόνο θα αποτελέσει υπέρβαση των εθνικιστικών φαντασμάτων του παρελθόντος, αλλά αφετηρία διαμόρφωσης μιας δεύτερης Ομάδας του Βίζεγκραντ, η οποία όμως θα περιλαμβάνει και εντός και εκτός Ε.Ε. χώρες.
Τούτων λεχθέντων, η βαλκανική ρεαλπολιτίκ των Τιράνων, των Σκοπίων και του Βελιγραδίου, που πέρασε σε δεύτερο αν όχι τρίτο πλάνο της επικαιρότητας, αποτυπώνει ανάγλυφα τη συρρίκνωση των προσδοκιών για πλήρη ένταξη αλλά ταυτόχρονα επιβεβαιώνει την περιφερειακή πολυδιάσπαση της Ε.Ε.-ευρωζώνης.
Η περιφερειακή συνεργασία των τριών βαλκανικών χωρών –και αύριο πιθανώς περισσοτέρων– δεν προστίθεται δίπλα στους τέσσερις του Βίζεγκραντ ως ανατολικοευρωπαϊκή ιδιαιτερότητα.
Προστίθεται δίπλα στους Φειδωλούς του Βορρά και τον Ευρωπαϊκό Νότο, σε μια δυναμική πολυδιάσπασης και διαφοροποίησης ζωτικών συμφερόντων εντελώς διαφορετική του σεναρίου του σκληρού πυρήνα και της δεύτερης ταχύτητας που κυριαρχούσε στη Γηραιά Ηπειρο από την επομένη της υπογραφής της Συμφωνίας του Μάαστριχτ στα τέλη του 1991 μέχρι την ίδρυση της ευρωζώνης την 1.1.1999.
