Οι κρίσεις και το δόγμα του ατομισμού

Για σχεδόν μία εβδομάδα ζήσαμε έναν σφοδρό καύσωνα που μας έκανε να αναλογιστούμε το αύριο, όταν λόγω κλιματικής αλλαγής αντίστοιχα ακραία φυσικά φαινόμενα θα γίνουν η καθημερινότητά μας. Και όταν σκέφτεσαι το αύριο, στο μυαλό σου έρχονται οι κυβερνήσεις καθώς αυτές διαμορφώνουν τις συνθήκες που καθιστούν τις κρίσεις είτε αντιμετωπίσιμες είτε ανεξέλεγκτες.

Υπό μία εκδοχή η πανδημία είναι κάτι σαν πρόβα τζενεράλε πριν από τη μεγάλη πρόκληση: τη διαχείριση των δεινών που θα προέλθουν από τις αλλαγές στο κλίμα. Ενα «μοντέλο» διαχείρισης που μας βοηθά να αντιληφθούμε πολιτικές, κίνητρα, σκοπιμότητες, προτεραιότητες, κέρδη και απώλειες, θύματα και θύτες.

Σήμερα είναι πλέον φανερό ότι ο πυρήνας της φιλοσοφίας που διαπνέει την κυβέρνηση είναι ότι: «Δεν υπάρχει τίποτα δωρεάν. Σε όλα υπάρχει τιμή. Οσοι έχουν θα πληρώνουν. Οσοι δεν έχουν, θα κοιτούν από το τζάμι». Απλά, παστρικά και νοικοκυρεμένα, στέλνει λογαριασμούς και όσοι δεν μπορούν να ανταποκριθούν ωθούνται στο περιθώριο.

Με την πανδημία, οι «άριστοι» πιστοί των υπερφυσικών δυνάμεων της αγοράς τέσταραν την κοινωνία και τους πολιτικούς τους αντιπάλους. Ηθελαν να ξέρουν εν όψει του τεράστιου λογαριασμού της κλιματικής αλλαγής τα όρια, τις αντιδράσεις και τις ανοχές όταν θα αρχίσουν να κάνουν τον καταμερισμό του κόστους της αποκατάστασης των ζημιών από τους παρατεταμένους καύσωνες, τις σφοδρές πλημμύρες, την ξηρασία, την ερημοποίηση. Για όσους συμμερίζονται τις απόψεις του κ. Μητσοτάκη το μείζον πολιτικό ερώτημα είναι το πώς θα καταφέρουν να πληρώσουν οι πολλοί και να επωφεληθούν οι λίγοι ισχυροί. Το εργασιακό, το ασφαλιστικό, το Ελληνικό, η υγεία… είναι η αρχή για τα «βαριά» που έπονται.

Τις επόμενες δεκαετίες, ακραία κλιματικά φαινόμενα θα προκαλέσουν χάος στην κοινωνία και στην οικονομία, θα πυροδοτήσουν σπείρες υγειονομικών κρίσεων και θα διαλύσουν υποδομές. Οι δαπάνες για την Υγεία θα εκτιναχθούν, οι επενδύσεις σε υποδομές θα απαιτήσουν –σε παγκόσμια κλίμακα–τρισεκατομμύρια ευρώ, τα συστήματα κοινωνικής ασφάλισης θα αποδιοργανωθούν, οι δαπάνες για τη διαχείριση των μεταναστευτικών-προσφυγικών ροών θα εκτιναχθούν και η ζήτηση για ενέργεια, για νερό, για καθαρό αέρα θα πολλαπλασιαστεί. Το ποιος και πόσο θα πληρώσει και το τι θα απογίνουν εκείνοι που αδυνατούν να πληρώσουν, σύντομα δεν θα είναι ένα ερώτημα για τους πολιτικούς επιστήμονες αλλά η πραγματικότητα. Η κυβέρνηση Μητσοτάκη έχει τις… απαντήσεις.

Σκεφτείτε τι θα γινόταν αν ο καύσωνας της προηγούμενης εβδομάδας διαρκούσε περισσότερο και οι θερμοκρασίες ήταν υψηλότερες. Το ηλεκτρικό δίκτυο θα δυσκολευόταν να παράσχει αρκετή ισχύ για τον κλιματισμό. Διακοπές ρεύματος. Χωρίς κλιματισμό, το ίδιο το σύστημα του ανθρώπινου σώματος για τον μετριασμό της θερμότητας καταρρέει. Μερικοί πεθαίνουν από θερμοπληξία και αναπνευστικές νόσους.

Την ίδια στιγμή, τα ποσοστά της υγρασίας ανεβαίνουν. Η θερμότητα και η υγρασία ισοδυναμούν με περισσότερη ανθρώπινη δυστυχία από τη θερμότητα μόνο ή την υγρασία μόνο –και περισσότερο από το άθροισμα των δύο. Οποιαδήποτε δραστηριότητα σε εξωτερικό χώρο που θα συνεπάγεται σωματική προσπάθεια –αγροτική εργασία, οικοδομικές εργασίες ή ακόμα και ένα παιχνίδι ποδοσφαίρου– θα είναι απειλητική για τη ζωή. Υπολογίστε το κόστος διαχείρισης αλλεπάλληλων κυμάτων καύσωνα και φανταστείτε ένα Δημόσιο-παρατηρητή που να παρακολουθεί τις δυνάμεις της αγοράς να κόβουν λογαριασμούς, να κατεβάζουν διακόπτες και να αποκλείουν όσους δεν έχουν να… πληρώσουν.

Οι παρατεταμένοι καύσωνες, η ξηρασία και οι πυρκαγιές θα επηρεάσουν την παραγωγή αγροτικών προϊόντων. Του σιταριού, για παράδειγμα. Οι μεγαλύτεροι εξαγωγείς σιτηρών είναι η Αργεντινή, η Αυστραλία, η Ρωσία, η Ουκρανία και οι Ηνωμένες Πολιτείες. Φανταστείτε τι θα σημάνει αν λόγω μιας φυσικής καταστροφής σε δυο μακρινούς σιτοβολώνες, η παραγωγή μειωθεί κατά 20%. Βάλτε στη συνάρτηση το καλαμπόκι, τη σόγια και άλλες βασικές καλλιέργειες που οι αποδόσεις τους συρρικνώνονται όταν οι θερμοκρασίες αυξάνονται και η ποσότητα του νερού που λαμβάνουν μειώνεται.

Σήμερα το μεγαλύτερο ποσοστό της παραγωγής βρίσκεται στα χέρια των πολυεθνικών. Σκεφτείτε λοιπόν τη δύναμη ενός κράτους που οι πολιτικοί το έχουν μετατρέψει σε εξάρτημα των πολυεθνικών και της «πάνσοφης αγοράς» που κρίνουν ότι όποιος πληρώνει τρώει.

Οι υψηλότερες θερμοκρασίες σε συνδυασμό με την υγρασία ευνοούν τις ασθένειες που μεταδίδονται από κουνούπια, τσιμπούρια, μύγες και ψύλλους. Το σταθερό πλήθος των κουνουπιών καταδεικνύει τη μεγαλύτερη απειλή όλων: την πανδημία. Τις τελευταίες τέσσερις δεκαετίες, δεκάδες παλιές και νέες μολυσματικές ασθένειες έχουν εμφανιστεί ή έχουν αρχίσει να απειλούν νέες περιοχές. Zika, Ebola, χολέρα, βουβωνική πανώλη, δάγκειος πυρετός. Ηδη η χολέρα μολύνει περίπου τέσσερα εκατομμύρια ανθρώπους κάθε χρόνο και σκοτώνει περίπου 100.000.

Η βουβωνική πανώλη προβλέπεται να αυξηθεί με τις θερμότερες ανοίξεις και τα πιο ζεστά καλοκαίρια. Ο δάγκειος πυρετός μολύνει σήμερα 96 εκατομμύρια ανθρώπους κάθε χρόνο και σκοτώνει 90.000 από αυτούς. Η Ευρώπη μπορεί σύντομα να τον αντιμετωπίσει. Αναλογιστείτε τι θα συμβεί αν ο «πορτιέρης» της υγείας είναι οι ασφαλιστικές και ο «πάροχος» τα ιδιωτικά νοσοκομεία που έχουν θεριέψει εξαιτίας της υποχρηματοδότησης του δημόσιου συστήματος υγείας.

Ισως το καλύτερο παράδειγμα για την «ευσπλαχνία» του κράτους που αποθεώνει την ατομικότητα και τις θαυματουργές ιδιότητες της «αγοράς» το έδωσαν οι ΗΠΑ. Προτού χτυπήσει ο τυφώνας «Κατρίνα» το 2005, η Νέα Ορλεάνη είχε ένα σχέδιο έκτακτης ανάγκης, αλλά δεν συμπεριέλαβε τους φτωχούς. Ως αποτέλεσμα, πολλοί έμειναν στα σπίτια τους και πνίγηκαν ή κατέληξαν στο Superdome.

Κάποιοι θα ισχυριστούν ότι όλα αυτά είναι πολύ μακρινά. Λάθος. Είναι δίπλα μας. Μέχρι το 2050, πολλές περιοχές στον κόσμο θα αντιμετωπίζουν επίπεδα πλημμύρας, τα οποία μέχρι πρόσφατα σημειώνονταν μία φορά ανά αιώνα. Μέχρι το 2030, σύμφωνα με τον ΠΟΥ, το 42% του παγκόσμιου πληθυσμού είτε δεν θα έχει πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας είτε δεν θα είναι σε θέση να τις αντέξει οικονομικά.

Ο καύσωνας και η πανδημία μάς δίνουν την ευκαιρία να σκεφτούμε το αύριο και να κρίνουμε τι σημαίνουν για εμάς και για τις επόμενες γενιές οι πολιτικές του ατομισμού.

*Δημοσιογράφος, συγγραφέας