Φούσκες επιτυχίας, αποσιωπήσεις πολυτελείας

Σε κατάσταση σχεδόν ευφορίας και δίχως να έχει κλείσει ο κύκλος της πανδημίας, οι κυβερνήσεις προσπαθούν να σταθούν στη θετική όψη των εξελίξεων, ωσάν τα παγκόσμια δεινά να αποτελούν παρελθόν. Αναγκαίο. Αλλά εδώ ακριβώς βρίσκεται η παγίδα: να χαθεί η όλη εμπειρία και η παγκόσμια κοινότητα να βρεθεί απροετοίμαστη στο επόμενο συμβάν που θα επιβάλει ξανά «κατάσταση έκτακτης ανάγκης διεθνούς ανησυχίας για τη δημόσια υγεία» (PHEIC).

Στο παγκόσμιο πλαίσιο υπήρξαν επιτυχίες, μαζί με φούσκες επιτυχίας και σιωπές πολυτελείας για αλήθειες που ενοχλούν. Λόγου χάρη, αυξάνονται οι αμφισβητήσεις για τον τρόπο με τον οποίο έδρασε ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) στην περίπτωση του Covid-19. Οι ισχυροί κλονισμοί της πολυμέρειας και της διεθνούς αλληλεγγύης, η χαμηλή αξιοπιστία του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος (σε πόρους προς χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος για την ενίσχυση των συστημάτων υγείας τους) και η υψηλή αποτελεσματικότητά του στις κερδοσκοπίες, το διεθνές blame game και η αδιαφορία των κυβερνώντων για την τύχη και το μέλλον της ανθρωπότητας, είναι καθημερινά συμπτώματα ενός κυρίαρχου συστήματος που μονίμως εθελοτυφλεί. Ας σκεφτούμε, όμως, ότι οι αποτυχίες των διεθνών οργανισμών, όπως του ΟΗΕ ή του ΠΟΥ, οφείλονται σε εθελοτυφλίες, αποτυχίες και εθνικές ολιγωρίες – στις αποσιωπήσεις πολυτελείας.

Είναι αποκαλυπτικά το πόρισμα της Ανεξάρτητης Ομάδας για την Ετοιμότητα και Αντιμετώπιση της Πανδημίας και οι λεπτομερείς συστάσεις της σχετικής έκθεσης προς τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας. Η πρώτη επισήμανση ήταν ότι, παρά τις προειδοποιήσεις, ο κόσμος δεν ήταν προετοιμασμένος. Αξιωματούχοι δημόσιας υγείας και προηγούμενες διεθνείς επιτροπές είχαν προειδοποιήσει για πιθανές πανδημίες και έκαναν εκκλήσεις για ετοιμότητα στις μολυσματικές ασθένειες του 21ου αιώνα. Για παράδειγμα, τα αεροπορικά ταξίδια έχουν αυξηθεί τέσσερις φορές από το 1990, που σημαίνει ότι ένας ιός μπορεί να φτάσει σε οποιοδήποτε μέρος του κόσμου μέσα σε λίγες ώρες.

Η δεύτερη επισήμανση αφορούσε τις καθυστερήσεις ως προς τον νέο κορονοϊό. Από τις 30 Δεκεμβρίου 2019, όταν η Επιτροπή Υγείας της Γουχάν εξέδωσε επείγουσες ειδοποιήσεις στα δίκτυα υγείας της πόλης για περιστατικά πνευμονίας άγνωστης προέλευσης στην Κίνα, ο ΠΟΥ συνεδρίασε εκτάκτως στις 22-23 Ιανουαρίου. Ο Cοvid-19 κηρύχθηκε πανδημία στις 11 Μαρτίου 2020, όταν ήδη υπήρχαν 118.000 κρούσματα σε 114 χώρες.

Η τρίτη επισήμανση αφορούσε την αντίδραση των κυβερνήσεων που κινήθηκαν μόνον όταν η νόσος έπληξε τις χώρες τους. Η τέταρτη μιλάει για τις εξουθενωτικές πιέσεις που δέχτηκαν τα συστήματα υγείας. Οι εργαζόμενοι σ’ αυτά πλήρωσαν υψηλό φόρο αίματος. Η πέμπτη επισήμανση αφορά την κούρσα για προμήθειες υγειονομικού υλικού προστασίας. Οι ανάγκες βρέθηκαν 40% μεγαλύτερες σε σχέση με την ικανότητα των παραγωγών να ικανοποιήσουν τη ζήτηση. Εως τις αρχές Μαρτίου 2020, οι χειρουργικές μάσκες ήταν έξι φορές ακριβότερες από ό,τι πριν από την πανδημία, οι τιμές των αναπνευστήρων N95 τριπλασιάστηκαν και οι τιμές των χειρουργικών υλικών διπλασιάστηκαν. Οι χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος αποκλείστηκαν από την αγορά ειδών πρώτης ανάγκης με ανυπολόγιστες συνέπειες. Η έκτη επισήμανση έχει να κάνει με το ψηφιακό χάσμα στη μετάδοση χρήσιμων πληροφοριών για τον ιό, αλλά και το χάος των ψηφιακών και κοινωνικών δικτυώσεων πληροφόρησης που αποδείχθηκε επικίνδυνο ως προς την παραπληροφόρηση και τη διάβρωση της εμπιστοσύνης στους θεσμούς και στις κυβερνήσεις.

Η έβδομη επισήμανση σχολιάζει τον άνευ προηγουμένου ρυθμό επιτάχυνσης της Ερευνας & Ανάπτυξης (R&D) η οποία έλαβε τη μορφή εθνικισμού και κερδοσκοπίας των εμβολίων χωρίς σαφείς στρατηγικές ευρείας και δίκαιης πρόσβασης και συμμετοχής χωρών χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος, οι οποίες θα έπρεπε να έχουν ενσωματωθεί εξ αρχής. Η όγδοη επισήμανση συνδέεται με τις γεωπολιτικές εντάσεις που αμφισβητούν την πολυμέρεια στην προστασία της παγκόσμιας υγείας. Κι ενώ δεν υπάρχει εναλλακτική στην πολυμερή συνεργασία και καμία χώρα δεν μπορεί να πετύχει μόνη της, το πολυμερές σύστημα στο σύνολό του απέτυχε να αναλάβει συλλογική ευθύνη.

Τέλος, το ότι οι οικονομίες δέχτηκαν ισχυρούς κλονισμούς, ότι ο «φόρος της πανδημίας» θα πάρει χρόνια να αποτιμηθεί κ.λπ., είναι περίπου γνωστά. Η παγκόσμια οικονομία συρρικνώθηκε κατά 3,5% το 2020 και 10 τρισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ αναμένεται να χαθούν από το προϊόν μέχρι το τέλος του 2021 και περίπου 22 τρισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ κατά την περίοδο 2020-2025. Για πρώτη φορά η παγκόσμια φτώχεια είναι πιθανό να αυξηθεί και να ωθήσει περίπου 115-125 εκατομμύρια άτομα σε ακραία φτώχεια. Το ότι η πανδημία επηρεάζει το σύνολο του κόσμου, δίχως να επηρεάζονται όλοι στον ίδιο βαθμό επίσης, είναι εκτός ζήτησης. Στη χώρα μας, π.χ., το μόνο που συζητείται είναι τα συγχαρητήρια που δίνει η κυβέρνηση στον εαυτό της.