Αντίθετα με τον Α΄ Π.Π., η προσπάθεια ρύθμισης των οφειλόμενων επανορθώσεων του Β΄ Π.Π. πήρε τη μορφή απόσπασης των πιο αξιόλογων σε μέγεθος περιουσιακών στοιχείων και όχι της καταβολής χρηματικών ποσών. Οι χώρες-μέλη, ή άτυποι υποστηρικτές, του Αξονα επανήλθαν στη διεθνή έννομη τάξη υπογράφοντας τις απαιτούμενες Συνθήκες Ειρήνης, όμως για τη διαμελισμένη Γερμανία οι σχετικές διεθνείς υποχρεώσεις αναβλήθηκαν επ’ αόριστον.
Η χώρα μας, στα χρόνια που θα μπορούσε να αξιώσει την καταξίωση της συμμετοχής της στην επιτυχία της πολεμικής προσπάθειας διεκδικώντας όσα, έστω και λίγα, της κατακύρωσε η Συνθήκη του 1946, βρισκόταν εγκλωβισμένη στη δίνη των εμφύλιων συγκρούσεων, οι οποίες επέτρεψαν την ατιμωρησία εγκληματιών πολέμου και δωσιλόγων.
Το φθινόπωρο 1990 η Συνθήκη 2+4 δεν συμπεριέλαβε καμία αναφορά στο ανοικτό ζήτημα των επανορθώσεων, όμως το θέμα τέθηκε δύο φορές στο Ελληνικό Κοινοβούλιο, πρώτα από τον Ανδρέα Παπανδρέου και μετά από τον Χαρίλαο Φλωράκη. Ο Αντ. Σαμαράς ως ΥπΕξ το θέτει προφορικά στον ομόλογό του Χ.Ντ. Γκένσερ, την άνοιξη του 1991, εισπράττοντας μια απολύτως αρνητική απάντηση χωρίς συνέχεια.
● Πρώτες στρατηγικές κινήσεις
Χρειάστηκαν 5 ολόκληρα χρόνια για να εκδιπλωθούν συγκεκριμένες στρατηγικές κινήσεις. Ως κύκνειο άσμα, θα λέγαμε, της πολιτικής διαδρομής του Ανδρέα Παπανδρέου, στις 14 Νοεμβρίου 1995, κατατέθηκε, με την ουσιαστική συμβολή του Γ.Α. Μαγκάκη, ρηματική διακοίνωση για το σύνολο των εκκρεμοτήτων μεταξύ Ελλάδος και Γερμανίας, ενώ ταυτόχρονα η πρωτοβουλία άσκησης της αγωγής των Διστομιτών, για την καταστροφή της 10ης Ιουνίου 1944 -από τον, τότε εκλεγμένο με το ΠΑΣΟΚ νομάρχη Βοιωτίας, Γιάννη Σταμούλη- καταδεικνύει την ύπαρξη συνεκτικής στρατηγικής. Με πιλότο την αγωγή του Διστόμου, ένα κίνημα παρόμοιων δικαστικών απαιτήσεων κατέκλεισε τα Πρωτοδικεία όλης της Ελλάδας.
Για διάφορους λόγους η μόνη υπόθεση διεκδίκησης ατομικών αποζημιώσεων που παραμένει ακόμη ενεργή είναι η υπόθεση του Διστόμου. Οι ράγες πάνω στις οποίες έθεσε τη διεκδίκηση η στρατηγική του Γιάννη Σταμούλη, αλλά και στη συνέχεια εκείνη του Στέλιου Περράκη (εμπνευστής της προσφυγής στη Χάγη) και του Γιόακιμ Λάου (δικηγόρος στον οποίο ανέθεσε ο Γ. Σταμούλης την εκπροσώπηση των Διστομιτών στην Ιταλία και συνέχισε τον χειρισμό μετά τον θάνατό του) οδήγησαν, μόλις το 2019, στη δέσμευση χρημάτων του Γερμανικού Δημοσίου που προέρχονται από την εκμετάλλευση του διασυνοριακού σιδηροδρομικού δικτύου.
● Ολιγωρία στη δεκαετία της κρίσης!
Τα χρόνια περνούν και η Ελλάδα ολιγωρεί. Εξι χρόνια και δύο κυβερνήσεις χρειάστηκαν για να ολοκληρωθεί και να ψηφιστεί από την Ολομέλεια του Ελληνικού Κοινοβουλίου το περίφημο Πόρισμα, ενώ άλλα είκοσι πέντε για να επανέλθουμε με ρηματικές διακοινώσεις.
Η ελληνική ολιγωρία δεν αφορά μόνον τις ευθείες ενέργειες διεκδίκησης. Γίνεται κραυγαλέα όταν παρατηρούμε τη σφαίρα των μη κρατικών δράσεων. Αυτή ακριβώς είναι και η ηθική βάση απόρριψης των πρόσφατων πρωτοβουλιών της γερμανικής πλευράς (Ταμείο για το Μέλλον, ίδρυση Ελληνογερμανικού Ιδρύματος Νεολαίας κ.ά.). Η αποδοχή της ύπαρξής τους προϋποθέτει για την Ελλάδα συστηματικό και μακροπρόθεσμο σχεδιασμό μελέτης της ιστορίας και σεβασμό της μνήμης, για δε τη Γερμανία ευθεία και μεγαλόφωνη αναγνώριση. Μόνον τότε θα μπορέσουμε να μοιραστούμε τις μνήμες μας με τη χώρα-θύτη.
Η νομική διεκδίκηση του Διστόμου πέρασε από τη χλεύη των θεωρητικών του Δικαίου στην αποδοχή μέσω βιβλιογραφικών αναφορών, αν και το παράδειγμά του δεν ακολουθήθηκε οργανωμένα από τα άλλα μαρτυρικά χωριά! Τέλος, παρά την κατάργηση, από το 2010(!), του Ν. 3933/1959 και του Ν.Δ. 4016/1959, η Ελλάδα μοιάζει να έχει παραιτηθεί από το δικαίωμά της να διεκδικήσει την έκδοση και τη δίωξη εγκληματιών πολέμου, αν κάποιος βρίσκεται ακόμη εν ζωή!
● Tο μετέωρο βήμα του Εθνικού Συμβουλίου
Το Εθνικό Συμβούλιο (ΕΣΔΟΓΕ), αν και διεκδίκησε τον ρόλο του κύριου φορέα-εκπροσώπου της κοινωνίας των πολιτών, δεν μπόρεσε να διαμορφώσει και να εισηγηθεί μια εθνική στρατηγική. Ειδικά στη δεκαετία του 2010, κατά την οποία το θέμα επανήλθε στην επικαιρότητα, το ΕΣΔΟΓΕ το αντιμετώπισε μόνο με όρους επικοινωνίας και προβολής παραβλέποντας τα προβλήματα ουσίας που έπρεπε να ξεπεραστούν (έλλειψη Συνθήκης Ειρήνης, αυξανόμενη επιρροή στην Ε.Ε. και οικονομικοπολιτική διείσδυση στην Ελλάδα).
Το ΕΣΔΟΓΕ δεν κατάφερε να εξαγάγει συμπεράσματα από τη στρατηγική των Εβραίων, του λαού που υπέστη το απόλυτο Ολοκαύτωμα! Δεν έθεσε καν ως στόχο την κινητοποίηση της ελληνικής διασποράς για να υπάρξει ώσμωση της διεθνούς κοινής γνώμης με το πρόβλημα. Η επικαιρότητα της επιτυχίας της αρμενικής διασποράς το επιβεβαιώνει!
Το μεγαλύτερο όμως λάθος του ΕΣΔΟΓΕ είναι ότι εγκλώβισε τον αγώνα της διεκδίκησης στη λογική της λογιστικής αποτίμησης των γερμανικών οφειλών και στην παγίωση ενός τετράπτυχου αιτημάτων που πρέπει να διεκδικηθούν μόνον ως όλον. Μια επιχειρηματολογία τού «όλα ή τίποτα» η οποία μέχρι σήμερα μας οδήγησε αποδεδειγμένα στο τίποτα, επιτρέποντας στη Γερμανία να απορρίπτει μονολεκτικά και αλαζονικά το αίτημα!
● Μια νέα στρατηγική διεκδίκησης
Στην παρούσα φάση μια νέα στρατηγική διεκδίκησης είναι απολύτως απαραίτητη, με την προϋπόθεση υιοθέτησης του κανόνα της αμοιβαιότητας ως κανόνα βάσης των ελληνογερμανικών σχέσεων.
1. Αναμόχλευση του θέματος ενώπιον της διεθνούς κοινής γνώμης.
2. Ενημέρωση της ελληνικής κοινής γνώμης και νέος κύκλος δικαστικών διεκδικήσεων, με νέες νομικές κατασκευές.
3. Προσέγγιση της γερμανικής κοινής γνώμης και των φιλικών πολιτικών και κοινωνικών φορέων.
4. Επιστημονική τεκμηρίωση των ελληνικών αξιώσεων.
5. Διαρκής παρουσία και συμμετοχή της Ελλάδος σε κάθε διεθνή θεσμό σχετικό με τη μνήμη του B΄ Π.Π., π.χ. Claims Conference ή στο Stiftung Erinnerung Verantwortung Zukunft (EVZ).
6. Εκτίμηση, εκ μέρους της Τραπέζης της Ελλάδος, του συνολικού ύψους των γερμανικών εκταμιεύσεων και υπεξαιρέσεων και υπολογισμός της οφειλής με βάση τα τρέχοντα δεδομένα.
7. Χρηματοδότηση της ιστορικής έρευνας από κάθε δημόσια ή ιδιωτική πηγή για την περίοδο 1940-1945 και δημιουργία μουσείου για την περίοδο της ελληνικής συμμετοχής στον Β’ Π.Π.
8. Ενίσχυση του θεσμού του χαρακτηρισμού Μαρτυρικών Τόπων και Χωριών και άμεση υποβολή φακέλου για την κήρυξη και της Αθήνας ως Μαρτυρικής.
9. Προγραμματισμός διεθνών συνεδρίων για την ανάδειξη των θεμάτων κάθε επιστημονικού τομέα.
10. Δημιουργία ή αξιοποίηση έργων καλλιτεχνικού χαρακτήρα για την άσκηση πολιτιστικής διπλωματίας.
Η γερμανική ενοχή δεν μπορεί να θεραπευτεί ανέξοδα. Η Γερμανία οφείλει στην Ελλάδα ΕΜΠΡΑΚΤΗ ΣΥΓΓΝΩΜΗ, το Δίστομο μπορεί να είναι η αρχή.
*Δικηγόρος, διαχειρίστρια του Αρχείου Ι.Ε. Σταμούλη
-320x213.jpg)
