«Για μεγάλο πλοίο, μεγάλο ταξίδι» (ρωσική παροιμία)
Στις 2 Μαρτίου ο Μιχαήλ Γκορμπατσόφ συμπλήρωσε τα 90 χρόνια ζωής. Σίγουρα πρόκειται για μία αρκετά αμφιλεγόμενη προσωπικότητα, που όμως όλοι οφείλουν να αναγνωρίσουν τη σημασία του ρόλου της σε μία πάρα πολύ σημαντική εξέλιξη που σημάδεψε τον 20o αιώνα και έβαλε τις βάσεις για το μέλλον του 21ου: την κατάρρευση της ΕΣΣΔ και τον πολιτικο-οικονομικό μετασχηματισμό της σύγχρονης Ρωσίας.
Κάθε βιβλίο, κάθε αναφορά, κάθε εκπομπή, κάθε συνέντευξη, τόσο του ίδιου του Γκορμπατσόφ, όσο και άλλων προσώπων για αυτόν, αποτελούν πραγματικά ντοκουμέντα που σχετίζονται με τις διεθνείς εξελίξεις στο υψηλότερο επίπεδο. Ακόμα και στο σήμερα, εν έτει 2021, οι θέσεις του π.χ. για το είδος των σχέσεων της Ρωσίας με τις ΗΠΑ συζητιούνται εκτενώς από διάφορους αναλυτές και στις δύο χώρες. Και όχι μόνο, θα μπορούσαμε να πούμε.
Ο Γκορμπατσόφ δεν ήταν ο άνθρωπος που τα έκανε όλα μόνος του. Ήταν ο μπροστινός που έτρεξε μία επιλογή μίας πλειοψηφίας μέσα στους κόλπους του ΚΚΣΕ. Αυτοί κυριάρχησαν, έβαλαν κάτω τα δεδομένα, κατέληξαν σε συγκεκριμένους σχεδιασμούς και τους υλοποίησαν, διαχειριζόμενοι για έξι χρόνια τα ανώτατα κλιμάκια της σοβιετικής εξουσίας. Η αλήθεια είναι πως δεν αντιστάθηκαν και τόσοι πολλοί σε αυτούς. Όσοι και όταν το έκαναν (π.χ. πραξικόπημα Αυγούστου 1991), δε, ο τρόπος τους ήταν και αναιμικός, και απομονωμένος από τις ευρύτερες λαϊκές εργατικές μάζες, και αναποτελεσματικός.
Όλα είχαν δρομολογηθεί και οι τελικές υπογραφές της «ληξιαρχικής πράξης παύσης της ΕΣΣΔ» από τον Γκορμπατσόφ το Δεκέμβριο του 1991 ήταν η επικύρωση-πέρασμα σε μία άλλη πραγματικότητα. Ο επονομαζόμενος και Γκόρμπι μισήθηκε από πολλούς ανά την υφήλιο, αφού έγινε αντιληπτός ως προδότης του κομμουνισμού. Επί της ουσίας, ήταν εκείνος που με όχημα την περεστρόικα και τη γκλάσνοστ επιχείρησε την προσαρμογή της χώρας του στις απαιτήσεις της Νέας Τάξης Πραγμάτων. Έτσι ακριβώς όπως την ήθελε η άρχουσα ελίτ της σοβιετικής νομενκλατούρας, που πλέον είχε παραδοθεί σε σοσιαλδημοκρατικές, ακόμα και φιλελεύθερες, αντιλήψεις…
Η Ρωσία διανύει πλέον την τέταρτη δεκαετία της καινούριας της πορείας υπό τη νέα καθεστωτική μορφή που προέκυψε τότε. Η οικονομία της ρόλαρε (ούσα μία ιδιαίτερη κρατικοκαπιταλιστική φόρμα, με έντονο πάντως το στοιχείο της ιδιωτικής παρουσίας), ο ρόλος του κράτους έχει αναβαθμιστεί (επαν)αποκτώντας σχετική αίγλη, ενώ οι συμβολισμοί σε κάποιους τομείς (π.χ. μουσική υπόκρουση του εθνικού ύμνου, σύμβολα στις παρελάσεις της ημέρας του εορτασμού της αντιφασιστικής νίκης) προσπαθούν να δημιουργήσουν την αίσθηση πως η σημερινή Ρωσία είναι η διάδοχος κατάσταση της πάλαι ποτέ Σοβιετίας. Στη, δε, διεθνή πολιτική χαράσσει μία διαφορετική -και ενοχλητική- πολιτική, σε σχέση με αυτό που θα ήθελε η ίδια η Δύση από αυτήν.
Όμως, υπάρχει και ένα άλλο, εξίσου σημαντικό ζητούμενο. Το βιοτικό επίπεδο του ρωσικού λαού. Εκεί χρειάζονται ακόμα πολλά περισσότερα πράγματα, που το αναβαθμισμένο εθνικό γόητρο δεν καλύπτει… Π.χ., να μην αυξάνονται τα όρια συνταξιοδότησης, να διατίθενται περισσότερα κρατικά κονδύλια για την υγεία και την παιδεία, να επιχειρηθεί σχετικά σύντομα μισθοδοτική ανοδική πορεία, να εξασφαλίζονται βασικά εργασιακά δικαιώματα, οι επιστημονικές κατακτήσεις να αφορούν σε όλους, η κοινωνική συνοχή να πραγματώνεται προς όφελος των πιο αδύναμων, και η ιδιωτική πρωτοβουλία να περιορίζεται ολοένα και περισσότερο (από τη στιγμή που θα έχει διασφαλιστεί η υψηλή παραγωγικότητα και υπό την κρατική επίβλεψη και ιδιοκτησία).
Για τον ρωσικό λαό, για κάθε κοινωνία, το ζητούμενο είναι να υπάρχει ευημερία και ανάπτυξη, δημιουργικότητα και παραγωγικότητα, συγχρόνως όμως με μία απαράβατη αρχή: δίχως αποκλεισμούς και κοινωνικές ανισότητες. Αν για παράδειγμα. ο πλούτος σε κάποια γεωγραφική περιοχή παράγεται αλλά τον νέμονται λίγοι, το έδαφος είναι ανοιχτό για περαιτέρω αναδιανομές. Τίποτα, όμως, δεν χαρίζεται, όλα κατακτιούνται. Και οι λαοί και οι κοινωνίες που θέλουν περισσότερα πράγματα, περισσότερα δικαιώματα και προνόμια, αλλά δεν αγωνίζονται για αυτά, ευλόγως θα μένουν στην απ΄ έξω.
Η καθολική ενεργοποίηση, η παλλαϊκή (αρχικώς) συμμετοχικότητα, η διεξαγωγή ταξικών αγώνων, η ορθή και εύστοχη εκλογική επιλογή, ο πρακτικά ωφέλιμος καταρτισμός συλλογικών στόχων, αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για ένα καλύτερο αύριο. Για πραγματικά και ουσιαστικά βήματα προς το σοσιαλιστικό ιδεώδες. Η ραθυμία και οι δυσλειτουργίες στην ΕΣΣΔ των δεκαετιών του 1970 και του 1980 έπρεπε να ξεπεραστούν, αλλά όταν επιτευχθεί κάτι τέτοιο, θα πρέπει να γίνει ξανά βασικός στόχος η κοινωνική μέριμνα.
Ίσως να πλησιάζει η ώρα που η πλειοψηφία του εκλογικού σώματος στη Ρωσία πρέπει να τολμήσει να κάνει ένα σημαντικό βήμα «προς τα εμπρός». Έστω και προς την κατεύθυνση του Κομμουνιστικού Κόμματος Ρωσικής Ομοσπονδίας το οποίο αποδέχεται τον πολυκομματισμό και τη μεικτή οικονομία, αλλά στα ιδεολογικά του κιτάπια δείχνει μεγαλύτερη μέριμνα για περισσότερα κοινωνικά κομμάτια από όσο ο ίδιος ο πρόεδρος Πούτιν και το κόμμα που τον στηρίζει.
Οι καιροί που έρχονται έχουν μεγάλες απαιτήσεις και κανένας λαός, καμία κοινωνία, δεν μπορούν να επαναπαύονται ούτε στις δάφνες ενός ένδοξου παρελθόντος, ούτε στα δίκια που συζητιούνται στα σπίτια, στους εργασιακούς χώρους και στα καφενεία, ούτε στα νοσταλγικά ποσοστά των δημοσκοπήσεων, αλλά δεν λαμβάνουν ποτέ καταλυτική και απτή πολιτική έκφραση. Σταδιακά, βήμα βήμα, όλα θα πρέπει να έρθουν πιο κοντά, ακόμα και τα πιο μακρινά…
