Απασχόληση και ευημερία

Το 2021 αναμένεται να είναι έτος ανασφάλειας και αβεβαιότητας στην αγορά εργασία. Οι εργαζόμενοι βιώνουν τις σοβαρές επιπτώσεις της πανδημίας και του πλαισίου διαχείρισής της στους όρους απασχόλησης, στο διαθέσιμο εισόδημα και στην ευημερία τους.

Η ανησυχία εντείνεται από την αβεβαιότητα για το καθεστώς οικονομικής πολιτικής μετά το τέλος της υγειονομικής κρίσης, αλλά και από τις παρεμβάσεις που προτείνει η Εκθεση Πισσαρίδη στην αγορά εργασίας.

Οι παρεμβάσεις αυτές είναι αμφιλεγόμενες, καθώς στοχεύουν στην αύξηση της απασχόλησης μέσω κυρίως της βελτίωσης της προσφοράς εργασίας, θεωρώντας δεδομένη την ικανότητα των επιχειρήσεων να απορροφούν οποιοδήποτε ύψος ποιοτικού εργατικού δυναμικού.

Οι τρέχουσες συνθήκες και αναπτυξιακές προκλήσεις απαιτούν τολμηρές παρεμβάσεις στην αγορά εργασίας, ειδικά στο θεσμικό περιβάλλον της Ελλάδας. Η εισαγωγή και υποστήριξη ενός μόνιμου μηχανισμού εφαρμογής Προγραμμάτων Εγγυημένης Απασχόλησης (ΠΕΑ) θα μπορούσε να αποτελέσει πεδίο σύγκλισης σε μια προοδευτική πρόταση για την αύξηση της απασχόλησης, της ευημερίας και τη βιώσιμη ανάπτυξη.

Ο λόγος είναι ότι τα συγκεκριμένα προγράμματα, παρέχοντας εγγυημένες θέσεις απασχόλησης σε μη ηθελημένα ανέργους, αποσυνδέουν τη δημιουργία θέσεων εργασίας από την ασταθή-κερδοσκοπική συμπεριφορά των επιχειρήσεων.

Συνεπώς, μπορούν να καλύψουν το κενό ζήτησης εργασίας και άρα απασχόλησης που δημιουργεί ο ιδιωτικός τομέας στην οικονομία και ταυτόχρονα να περιορίσουν φαινόμενα κατακερματισμού της αγοράς εργασίας που δημιουργούν άλλες παρεμβάσεις για τη μείωση της ανεργίας, όπως συμβατικά μέτρα ενίσχυσης της εγχώριας ζήτησης, επιδότηση επιχειρήσεων κ.ά.

Στηρίζοντας όμως την απασχόληση και τη ρευστότητα του ιδιωτικού τομέα, τα ΠΕΑ δρουν και αντι-κυκλικά, συμβάλλοντας έτσι στη μακροοικονομική σταθερότητα, ενώ παράλληλα βελτιώνουν τη χρηματοπιστωτική συνοχή νοικοκυριών και επιχειρήσεων.

Επιπλέον, καθώς ο μισθός τους αντιπροσωπεύει τον κατώτατο μισθό της οικονομίας, τα συγκεκριμένα προγράμματα μπορούν να καταστούν εργαλείο εισοδηματικής πολιτικής, αλλά και ανάσχεσης επεισοδίων πληθωρισμού ή αποπληθωρισμού στην οικονομία.

Ως δημόσια παρέμβαση, τα ΠΕΑ μπορούν να προσφέρουν βελτιωμένες συνθήκες απασχόλησης, ενσωματώνοντας σειρά προστατευτικών ρυθμίσεων που διέπουν τους όρους εργασίας σε αυτά. Καθώς, όμως, η συμμετοχή στα προγράμματα είναι ανοιχτή, κάτι τέτοιο μπορεί να λειτουργήσει ως μέσο πίεσης προς τις επιχειρήσεις να προσαρμόσουν ανάλογα τους όρους απασχόλησης των εργαζομένων τους, συμβάλλοντας στην αναβάθμιση της ποιότητας της εργασίας στην οικονομία.

Η ευελιξία στον σχεδιασμό τέτοιων προγραμμάτων επιτρέπει επίσης την ένταξη σε αυτά ευρύτερων πληθυσμιακών ομάδων, καθώς και την εφαρμογή τους σε δράσεις που απαντούν σε επιμέρους κοινωνικές, κλαδικές και χωρικές ανάγκες.

Επιπλέον, ο δημόσιος χαρακτήρας των ΠΕΑ επιτρέπει την εισαγωγή αυστηρών περιβαλλοντικών κριτηρίων στην κατάρτισή τους, καθώς και τον προσανατολισμό τους σε δραστηριότητες που από μόνες τους ενισχύουν την περιβαλλοντική βιωσιμότητα.

Το γεγονός επίσης ότι τα ΠΕΑ ενισχύουν τη μακροοικονομική σταθερότητα, τη ρευστότητα της οικονομίας και τις δεξιότητες του εργατικού δυναμικού μπορεί να βοηθήσει στην κινητοποίηση πράσινων ιδιωτικών επενδύσεων, προάγοντας τον οικο-τεχνολογικό μετασχηματισμό της παραγωγικής βάσης. Από την άλλη, αυξάνοντας το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών, τα ΠΕΑ μπορούν να οδηγήσουν στην εμπέδωση πιο βιώσιμων καταναλωτικών προτύπων.

Τα συγκεκριμένα προγράμματα απασχόλησης θα μπορούσαν επομένως να γίνουν μέρος ενός σχεδίου βιώσιμου αναπτυξιακού μετασχηματισμού με υψηλά επίπεδα ευημερίας, ανταγωνιστικότητας και ανθεκτικότητας. Το μεγάλο μέγεθος εγγυημένης ρευστότητας που διασφαλίζει το Σχέδιο Ανάκαμψης της Ε.Ε. αποτελεί, μεταξύ άλλων, μια σταθερή βάση για την υιοθέτησή τους.

Η επιλογή όμως αυτή προϋποθέτει την εγκατάλειψη παρωχημένων και ιστορικά αποτυχημένων αντιλήψεων για το πώς πραγματικά λειτουργούν οι σύγχρονες οικονομίες και την υιοθέτηση ιδεών και προτάσεων πολιτικής που απαντούν πειστικά και αποτελεσματικά στα σύγχρονα προβλήματα.

Το αισιόδοξο είναι ότι τέτοιες ιδέες και προτάσεις υπάρχουν, και διεθνώς κερδίζουν σταδιακά έδαφος. Η υιοθέτησή τους συνιστά την πιο κρίσιμη αναπτυξιακή πρόκληση που αντιμετωπίζει σήμερα η χώρα.

*Εντεταλμένος διδασκαλίας στο Τμήμα Οικονομικών Επιστημών ΕΚΠΑ και επιστημονικός συνεργάτης ΙΝΕ ΓΣΕΕ