Οι τηλεοπτικές εικόνες με ανθρώπους που βγαίνουν στους δρόμους για να διαμαρτυρηθούν είναι όλο και πιο συχνές. Γαλλία, Ιταλία, Γερμανία, Ολλανδία, Βέλγιο, Σουηδία, Δανία… Ευρωπαίοι που φοβούνται για το παρόν και το μέλλον τους και αμφισβητούν την ειλικρίνεια και τις προθέσεις των ηγετών τους. Το υπόγειο ρεύμα αμφισβήτησης που διατρέχει την Ευρώπη εμφανίζεται όλο και πιο ορμητικό καθώς τροφοδοτείται από ένα διογκούμενο έλλειμμα εμπιστοσύνης.
Ο δυναμικός και ενίοτε βίαιος τρόπος που εκφράζει την παρουσία του ήδη έχει αναγκάσει την επιστημονική κοινότητα να το αναγνωρίσει ως συστατικό της νέας κοινωνικής πραγματικότητας και να αναζητήσει τις αιτίες της εμφάνισής του. Σήμερα, πολιτικοί επιστήμονες το περιγράφουν ως μαζικό κύμα αμφισβήτησης και άρνησης που ξεκίνησε από την κριτική στη διαχείριση της πανδημίας και εξελίχθηκε σε αμφισβήτηση του τρόπου διακυβέρνησης.
Το Πανεπιστήμιο της Κωνσταντίας σε έρευνα με δείγμα 15.000 ανθρώπων διαπίστωσε ότι «μόνο το 50% των ερωτηθέντων εκτιμά ότι η επίσημη κυβερνητική ενημέρωση ανταποκρίνεται πλήρως στην αλήθεια». Σύμφωνα με άλλες έρευνες, αυτοί που αμφισβητούν τα επίσημα στοιχεία για την πανδημία φτάνουν στο 10 με 15% του πληθυσμού της Ευρώπης.
Τα ΜΜΕ, που αρέσκονται σε ομαδοποιήσεις και ταμπέλες, μιλούν για το κίνημα Querdenker («Αυτοί που σκέπτονται διαφορετικά») στο οποίο στοιχίζονται άνθρωποι που έχουν αποκολληθεί από τον κοινωνικό ιστό και τροφοδοτούν την αντιπαράθεση ανάμεσα σε μία ριζοσπαστική μειονότητα και στην υπόλοιπη κοινωνία. Το ΔΝΤ σε πρόσφατη μελέτη του, αναφέρεται σε έκρηξη που βρίσκεται «καθ’ οδόν». Χρησιμοποιεί στοιχεία από πρόσφατες πανδημίες (SARS, H1N1, MERS, Ebola και Zika) και διαπιστώνει ότι οι υγειονομικές κρίσεις προκαλούν κοινωνικές αναταραχές ιδιαίτερα σε χώρες με υψηλά επίπεδα ανισότητας.
Με απλά λόγια, οι άνθρωποι βγαίνουν στους δρόμους επειδή φοβούνται τη φτώχεια και επειδή διαπιστώνουν ότι οι κυβερνήσεις τους αδιαφορούν γι’ αυτούς. Και η ένδεια λόγω πανδημίας δεν είναι μία αόριστη απειλή, που κυοφορείται στο μυαλό πεσιμιστών επιστημόνων, αλλά μία πραγματικότητα που αναγνωρίζουν όλοι.
Η Παγκόσμια Τράπεζα προειδοποιεί ότι μέχρι το τέλος του 2021, η πανδημία θα μπορούσε να ωθήσει έως και 150 εκατομμύρια επιπλέον ανθρώπους κάτω από το όριο της ακραίας φτώχειας (ορίζεται ως η διαβίωση με 1,90 δολάρια ανά ημέρα), ενώ το Brookings Institution προβλέπει ότι η αύξηση της φτώχειας θα μπορούσε να συνεχιστεί έως το 2030.
Ομως αυτό που συμβαίνει δεν αφορά μόνο τους τρόπους και τις επιπτώσεις από τη διαχείριση της πανδημίας. Οι άνθρωποι σήμερα είναι δυσαρεστημένοι και φοβισμένοι, διότι διαπιστώνουν ότι οι ηγεσίες τους όχι μόνο αδιαφορούν αλλά αρνούνται να λογοδοτήσουν για τις επιλογές τους. Και οι πολιτικές ελίτ αντί να προβληματιστούν από τον φόβο και την αγωνία, εξακολουθούν να κλείνουν τα μάτια τους στις ανησυχίες των πολιτών. Αντί να αποδεχτούν τη συνταγματικά κατοχυρωμένη απαίτηση των ανθρώπων να κυβερνώνται με τρόπο που θα αμβλύνει τη φρίκη του προδιαγραφόμενου αδιεξόδου, επιμένουν να χαρακτηρίζουν τη διαμαρτυρία ως «αντικοινωνική συμπεριφορά» και αυτούς που διαμαρτύρονται ως «περιθωριακές μειονότητες».
Δεν τους προβληματίζει το ενδεχόμενο ότι με τη στάση τους επιβεβαιώνουν εκείνους που ταυτίζουν τις δημοκρατικές ηγεσίες με τις ελίτ που επιδιώκουν δημόσια αξιώματα για ιδιωτικό κέρδος. Υποτιμούν τη δημοκρατία, αφού δεν αναγνωρίζουν ότι η ανθεκτικότητά της οφείλεται στην ικανότητα που διαθέτει να διορθώνει τα λάθη της, δίδοντας εξουσία σε θεσμούς και όχι σε ηγέτες.
Απορρίπτουν την ήπια ισχύ του κατευνασμού και υιοθετούν τη βια του κλιμακούμενου αυταρχισμού. Σήμερα ο απλός άνθρωπος νιώθει εγκλωβισμένος. Αν φωνάξει την αγωνία του, απειλείται με κλομπ και χημικά. Αν παραμείνει σιωπηλός, τότε είναι σαν να συναινεί για το ζοφερό μέλλον που προφητεύουν οι… σοφοί.
Υπό το πρίσμα αυτό, η πραγματική πρόκληση σ’ αυτές τις μέρες της πανδημίας είναι να πειστούν οι άνθρωποι ότι οι δημοκρατικοί θεσμοί λειτουργούν και ότι η δημοκρατία δεν χαρακτηρίζεται από τις μεθοδεύσεις και τους ελιγμούς των πολιτικών ελίτ, αλλά από τη λειτουργία ενός ολόκληρου συστήματος που έχει τους ίδιους στο επίκεντρο του ενδιαφέροντός του. Και για να γίνει αυτό θα πρέπει: η κυβέρνηση και η αντιπολίτευση να αποδεικνύουν καθημερινά την ανιδιοτέλειά τους, ο Τύπος την αυτονομία του, η δικαστική εξουσία την ανεξαρτησία της, η εκτελεστική εξουσία την αμεροληψία της, οι διανοούμενοι την ευθυκρισία τους.
Στον τόπο μας η αλαζονεία των ισχυρών θρέφει την καχυποψία των ευάλωτων και η απροκάλυπτη επίδειξη ισχύος των κυβερνώντων αδυνατίζει την ικανότητα της δημοκρατίας να ελέγχει, να ισορροπεί και να κατανέμει την εξουσία, ώστε να επιτυγχάνει την ισορροπία. Αγνοούν τα μαθήματα της Ιστορίας και αυτό μπορεί να αποδειχθεί προάγγελος μελλοντικών δεινών.
* δημοσιογράφος, συγγραφέας
-320x213.jpg)
