Μεταρρύθμιση-τομή για την τεχνική εκπαίδευση

Τι κοινό έχουν μια σειρά από τεχνικά επαγγέλματα, όπως ο τεχνικός ηλεκτρολογικών εγκαταστάσεων, η χειρίστρια μηχανημάτων έργου, το στέλεχος προώθησης εξαγωγών, η υπεύθυνη εφοδιαστικής αλυσίδας, ο τεχνικός αυτοματισμών και βιομηχανικών εγκαταστάσεων ή ο τεχνικός ηλεκτροκίνητων συστημάτων και δικτύων;

Πρόκειται για ειδικότητες «χαμηλής ορατότητας» για τους περισσότερους από εμάς, αλλά υψηλής ζήτησης από επιχειρήσεις και κλάδους που σχετίζονται άμεσα με την παραγωγή και τη μεταποίηση, τις εξαγωγές, το διεθνές εμπόριο, δηλαδή με δραστηριότητες σημαντικής προστιθέμενης αξίας για την οικονομία μας. Επιπλέον, είναι δουλειές με αμοιβές πολύ υψηλότερες του κατώτατου ή και του μέσου μισθού που πληρώνει η εγχώρια αγορά εργασίας, αλλά και με δύο βασικά «μειονεκτήματα» – το ένα πραγματικό και το άλλο απολύτως στρεβλό: δεν αποτελούν ειδικότητες αιχμής στα προγράμματα σπουδών της επαγγελματικής εκπαίδευσης της χώρας μας και δεν ανήκουν στα επαγγέλματα που υπηρετούν το μεταπολιτευτικό όνειρο «μιας θέσης στο Δημόσιο».

Η διόγκωση του κράτους που συντελέστηκε τις προηγούμενες δεκαετίες σε βάρος της παραγωγικής οικονομίας οδήγησε πέρα από τα δημοσιονομικά αδιέξοδα και σε μια σειρά από τέτοιες αβελτηρίες. Δηλαδή, τα προγράμματα σπουδών της επαγγελματικής εκπαίδευσης να υπηρετούν πρωτίστως το προφίλ των εκπαιδευτικών αντί για τις ανάγκες των μαθητών και της αγοράς.

Το αποτέλεσμα είναι η βαθιά απαξίωση και ένα ακόμα βαθύτερο ρήγμα μεταξύ της επαγγελματικής εκπαίδευσης και μαθητείας, από τη μια πλευρά, και των αναγκών της πραγματικής οικονομίας, από την άλλη. Το πληρώσαμε ακριβά ως χώρα και είναι επιτέλους καιρός να θέσουμε επί τάπητος την ουσιαστική αναβάθμιση της τεχνικής εκπαίδευσης και στη χώρα μας, ώστε να υπηρετήσουμε στην πράξη το όραμα μιας οικονομίας που παράγει και εξάγει.

Η κυβέρνηση, κάνοντας πράξη την προεκλογική της δέσμευση, προχωρά στην αναδιάταξη της μεταγυμνασιακής και μεταλυκειακής εκπαίδευσης με στόχο να καταστήσει την επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση συνειδητή, ελκυστική ποιοτική επιλογή για τους πολλούς, για όσους επιθυμούν να εισέλθουν νωρίς στην αγορά εργασίας με αυξημένα επαγγελματικά προσόντα.

Το Εθνικό Σύστημα Επαγγελματικής Εκπαίδευσης, Κατάρτισης και Διά Βίου Μάθησης, που θεσπίζεται με το υπό συζήτηση στη Βουλή νομοσχέδιο του υπουργείου Παιδείας, συνιστά μια ολιστική παρέμβαση με πολλές καινοτομίες για τα ελληνικά δεδομένα, με θεσμούς δοκιμασμένους σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες.

Κεντρική επιδίωξη, όπως προανέφερα, είναι η σύνδεση της επαγγελματικής εκπαίδευσης με την αγορά εργασίας. Πρώτη φορά, οι κοινωνικοί εταίροι (ΓΣΕΕ, ΑΔΕΔΥ, ΓΣΕΒΕΕ, ΣΕΒ, ΣΕΤΕ, ΕΣΕΕ, ΚΕΕΕ, ΕΝΠΕ, ΚΕΔΕ κ.ά.) που γνωρίζουν καλύτερα τις συγκεκριμένες ανάγκες της αγοράς εργασίας κάθε περιοχής, θα έχουν ουσιαστική συμμετοχή στον σχεδιασμό της ΕΕΚ, σε κεντρικό και περιφερειακό επίπεδο. Αλλες ανάγκες έχουν οι Κυκλάδες (τουριστικά επαγγέλματα), άλλες η Δυτική Μακεδονία (απολιγνιτοποίηση).

Σημαντικός είναι ο νέος θεσμός των Πρότυπων Επαγγελματικών Λυκείων, αντίστοιχος με τον θεσμό των Πρότυπων Σχολείων στη γενική εκπαίδευση, που θα λειτουργήσουν ως «πιλότος» για την εξάπλωση της μεταρρύθμισης σε όλα τα Επαγγελματικά Λύκεια. Οι μαθητές θα επιλέγονται με βάση το απολυτήριο Γυμνασίου και οι εκπαιδευτικοί με βάση τα προσόντα τους. Θα ξεκινήσουν από τον Σεπτέμβριο 2021 σε κάποιες περιοχές της χώρας και σταδιακά θα επεκτείνονται και σε άλλες.

Εξίσου καίριας σημασίας η ίδρυση νέου εναλλακτικού επιπέδου σπουδών (μετά το Γυμνάσιο και πριν από το Λύκειο – Επίπεδο 3) ώστε απόφοιτοι Γυμνασίου να έχουν τη δυνατότητα να αποκτούν ειδικά επαγγελματικά προσόντα, προσαρμοσμένα στις ανάγκες της αγοράς σε συγκεκριμένα τεχνικά επαγγέλματα (π.χ. τεχνίτες αλουμινίου, τεχνίτες μαρμάρου) με διετή φοίτηση και ειδικά μαθήματα.

Προβλέπεται επίσης η αναβάθμιση των ΙΕΚ, τα οποία αποκτούν μεγαλύτερη αυτονομία, μπορούν να αναπτύξουν συνεργασίες με κοινωνικούς εταίρους, φορείς της αγοράς και της εκπαίδευσης, θα έχουν Γραφεία Επαγγελματικής Ανάπτυξης και Σταδιοδρομίας, ενώ ιδρύονται πρώτη φορά και αγγλόφωνα τμήματα.

Με το νέο σύστημα δεν υπάρχει εκπαιδευτικό αδιέξοδο, συνδέονται όλοι οι δρόμοι της εκπαίδευσης και δίνονται λύσεις. Δηλαδή εάν κάποιος επιλέξει να παρακολουθήσει Επαγγελματική Σχολή Κατάρτισης (επίπεδο 3), στη συνέχεια μπορεί να επιλέξει τη συνέχιση της εκπαίδευσής του στη 2η τάξη ΕΠΑΛ ή αν κάποιος αποφοιτήσει από ΙΕΚ, μπορεί να δώσει κατατακτήριες εξετάσεις για την εισαγωγή του σε τμήμα ΑΕΙ σε συναφές με το πτυχίο του αντικείμενο, με όρους που θέτει το ίδιο το ΑΕΙ.

Ενδεχομένως να υπάρξουν καλοπροαίρετα δύσπιστοι που θα αναρωτηθούν αν πρόκειται για άλλον έναν πειραματισμό στον ταλαιπωρημένο χώρο της επαγγελματικής εκπαίδευσης, για ακόμη μια φιλόδοξη εξαγγελία που θα μείνει ημιτελής κατά την εφαρμογή της στην πράξη. Η απάντηση είναι ξεκάθαρα όχι.

Το Εθνικό Σύστημα Επαγγελματικής Εκπαίδευσης, Κατάρτισης και Διά Βίου Μάθησης είναι μια καλά σχεδιασμένη μεταρρύθμιση που έχει ενταχθεί ήδη στο Εθνικό Σχέδιο για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας ώστε να υποστηριχτεί στην πράξη και με τους αναγκαίους πόρους. Αλλωστε, μια τόσο εμβληματική και αναγκαία μεταρρύθμιση είναι καταδικασμένη να αποτύχει αν δεν βάλουμε το χέρι στην τσέπη για να επενδύσουμε στην αναβάθμιση του εκπαιδευτικού προσωπικού, των προγραμμάτων σπουδών και των κρίσιμων υποδομών. Και ο στόχος μας είναι να πετύχει.

*Υφυπουργός στον πρωθυπουργό για τον συντονισμό του κυβερνητικού έργου