Γιατί η πολιτική απέτυχε να αντιμετωπίσει την πανδημία;

Συνεχίζω τις σκέψεις που ανέπτυξα σε προηγούμενο κείμενό μου με τίτλο «Πολιτικός απολογισμός για την πανδημία» («Εφ.Συν.», 31 Οκτωβρίου 2020) και τώρα θέλω να τονίσω ότι η πανδημία διέλυσε όχι μόνο τον κοινωνικό βιόκοσμο σε παγκόσμιο επίπεδο, αλλά πρωτίστως διαμόρφωσε τις πραγματολογικές προϋποθέσεις για να καταργηθεί η ίδια η πολιτική ως πρακτική μέθοδος που «κατασκευάζει» το «ευ ζην», την ευδαιμονία για τους ανθρώπους, τα άτομα, τους πολίτες.

Δεν χρειάζεται να πάμε στο διάστημα, παρά μόνο να ανοίξουμε την πόρτα μας έξω από το σπίτι μας για να κατανοήσουμε ότι η πολιτική απέτυχε στην αντιμετώπιση της πανδημίας. Οι κυβερνήτες σε όλα τα ευρωπαϊκά κράτη βρίσκονται σε πανικό και οι πληθυσμοί ζούνε σε καθεστώς «φόβου και τρόμου». Μπορούν οι κυβερνήτες να επικαλούνται την πολιτική νομιμοποίηση που αντλούν από τις τυπικές αντιπροσωπευτικές διαδικασίες (εκλογές) για να παραμένουν στη θέση τους, τα πράγματα όμως «φωνάζουν». Το κοινωνικό πρόβλημα της πανδημίας ή ορθότερα η κρίση της πανδημίας δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί από την πολιτική για δύο λόγους: πρώτον, επειδή η πολιτική εδώ και χρόνια έχει μετατραπεί σε τεχνοκρατία και, δεύτερον, η σύγχρονη δημοκρατική κοινωνία δεν είχε εδώ και έναν αιώνα (από τις αρχές του 20ού αιώνα μέχρι σήμερα, αρχές του 21ου) αντιμετωπίσει το πρόβλημα της μετατροπής ενός βιολογικού φαινομένου (π.χ. του κορονοϊού) σε πολιτικό πρόβλημα.

Η κρίση της πανδημίας σε παγκόσμιο επίπεδο σημαίνει το «τέλος της πολιτικής». Η πολιτική με όλες τις δημιουργικές θεσμικές μορφές της (ως κοινοβουλευτική δημοκρατία, ως κράτος δικαίου, ως κοινωνικό κράτος κ.λπ.) «καταθέτει τα όπλα της», όπως λέμε στην καθομιλουμένη γλώσσα μας.

Σε παγκόσμιο επίπεδο οι μηχανισμοί για να αντιμετωπιστεί η πανδημία οδηγούν στην κατάργηση της πολιτικής. Λαμβάνονται μέτρα περιορισμού των δικαιωμάτων. Λαμβάνονται και εφαρμόζονται μέτρα καταστολής του πνεύματος του πολιτικού διαφωτισμού. Και την ίδια στιγμή η πολιτική εξαρτάται από την επιστήμη της επιδημιολογίας. Κάτι τέτοιο δεν έχει συμβεί εδώ και δύο αιώνες στη σύγχρονη δημοκρατική πολιτική κοινωνία. Οπότε το ερώτημα που διατυπώνεται είναι σωστό: πού βρίσκεται η πολιτική μπροστά στην κρίση της πανδημίας; Την απάντηση τη δίνει κάθε φορά, όσον αφορά την Ελλάδα, ο πρωθυπουργός της, Κυριάκος Μητσοτάκης. Η πολιτική εξουσία φοβάται περισσότερο από τους ίδιους τους πολίτες της δημοκρατικής κοινωνίας μας. Η σύγχρονη δημοκρατική πολιτική κοινωνία δεν έχει την πραγματολογική δυνατότητα να ασκεί πολιτική και καταλήγει να είναι προέκταση τεχνοκρατικών διαδικασιών.

Διά γυμνού οφθαλμού διαπιστώνουμε όλοι μας ότι τα μέτρα που λαμβάνονται από τους πολιτικούς για να αντιμετωπιστεί η πανδημία δεν είναι πολιτικές αποφάσεις και πράξεις. Τέτοιου τύπου μέτρα λαμβάνουν οι ειδικοί, οι τεχνοκράτες. Οπότε τίθεται το ερώτημα: πού βρίσκεται η πολιτική ως δημιουργική και επινοητική ανθρώπινη δράση; Η ανακάλυψη του εμβολίου ή γενικά η επινόηση της μεθόδου για να θωρακιστεί ο ανθρώπινος οργανισμός απέναντι στον κορονοϊό είναι μήπως η πολιτική πράξη; Τι ακριβώς συμβαίνει; Γιατί η πολιτική δεν εξετάζει το κατεξοχήν πολιτικό ζήτημα, το οποίο δεν είναι άλλο από τη μορφή ζωής που επικράτησε ως κυρίαρχο μοντέλο κατά τους δύο τελευταίους αιώνες; Πρόκειται για το μοντέλο της κυριαρχίας του ανθρώπου πάνω στη φύση. Γιατί η πολιτική δεν επιδιώκει να αντικατασταθεί αυτό το μοντέλο κυριαρχίας από το μοντέλο της συμφιλίωσης, της συνύπαρξης του ανθρώπου με τη φύση;

Κλείνω αυτή την παρέμβασή μου θέτοντας ερωτήματα και δεν έχω στόχο μου να προτείνω λύσεις, επειδή η ανθρώπινη κοινωνία βιώνει την κρίση της πανδημίας και δεν μπορεί να τη «μεταφράσει» σε πολιτικό πρόβλημα. Και αυτό σημαίνει ότι ζούμε στην εποχή του «τέλους της πολιτικής».

* καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης