Προσφάτως, στον ψηφιακό κόσμο των zoom-συζητήσεων, πραγματοποιήθηκε μια διαδικτυακή ημερίδα με θέμα τη μη εφαρμογή των σχολικών Προγραμμάτων Σπουδών (Π.Σ.) για την Ιστορία. Πρόκειται για Προγράμματα Σπουδών που συντάχθηκαν μόλις το 2018 από επιστημονική ομάδα με επικεφαλής τον ιστορικό Πολυμέρη Βόγλη.
Το κεντρικό ζήτημα που απασχόλησε τη συζήτηση ήταν η απόσυρση των Π.Σ. που σχεδιάστηκαν από την επιτροπή με κόπο, χρόνο και αμισθί, ενώ ήδη έχει συσταθεί νέα επιτροπή για τη διαμόρφωση νέων Προγραμμάτων Σπουδών. Στο μεταξύ, βέβαια, το μάθημα της Ιστορίας διδάσκεται «πατροπαράδοτα», μέσω ενός «γερασμένου» εγχειριδίου 20 ετών, αποπλαισιωμένου από τη γενική ιστορία. Στη χώρα μας, βέβαια, αυτά δεν παραξενεύουν, καθώς είναι γνωστό ότι κάθε που αλλάζει η κυβέρνηση αλλάζει «φυσιολογικά» και η σχολική ιστορία!
Μάλιστα, οι γνωστές «μάχες της ιστορίας» αποτελούν πλέον εθνικό ανέκδοτο. Μάχη στον δημόσιο λόγο για το εγχειρίδιο διδασκαλίας του μαθήματος της Ιστορίας, για το περιεχόμενο του Προγράμματος Σπουδών, για το αν θα συμπεριληφθεί μια λέξη, μια παράγραφος κ.ο.κ.
Υποθέτουμε ότι στην ακαδημαϊκή κοινότητα των ιστορικών δεν ενθουσιάζονται τόσο με το «εθνικό ανέκδοτο» και φέρουν βαρέως την «καθήλωση» της σχολικής ιστορίας στο παρελθόν, λόγω επιστημονικής ευθύνης, εμβρίθειας και γνώσης των επιστημονικών trends. Ωστόσο, συνιστά πράγματι γκροτέσκο στην κοινότητα των εκπαιδευτικών της σχολικής πράξης καθώς στα σχολεία, χρόνια τώρα, οι εκπαιδευτικοί που διδάσκουν Ιστορία έχουν καταλήξει ή «καταντήσει» να εργάζονται με παρωχημένα επιστημονικά εργαλεία ελλείψει «νεωτέρας οδηγίας».
Είναι τραγικά φανερό ότι υπάρχει σοβαρή καθυστέρηση στη σχολική ιστορική παιδεία, εκτεταμένο κενό, μεταξύ των απαιτήσεων της σύγχρονης εκπαιδευτικής διαδικασίας και της εκπαιδευτικής πράξης. Βεβαίως, τα παρωχημένα προγράμματα έχουν τη σιγουριά του «δοκιμασμένου».
Αυτό σημαίνει ότι δεν θα ξεσηκωθούν τα πλήθη των μαθητών υπέρ των μειονοτήτων, των Τούρκων, των προσφύγων, μη αναγνωρίζοντας τον ηρωισμό των ηρώων, προτάσσοντας τη διαμόρφωση πολυπολιτισμικής έναντι εθνικιστικής ταυτότητας. Με τη διατήρηση του παρωχημένου τρόπου διδασκαλίας η ιστορική συνείδηση των μαθητών είναι «εξασφαλισμένη». Ο υποτιθέμενος κίνδυνος αλλοίωσης της εθνικής ταυτότητας απομακρύνεται, καθώς ο πατριωτισμός των μαθητών «διασφαλίζεται» μέσω της παγιωμένης παρωχημένης διδακτικής πρακτικής της «παπαγαλίας» που εφαρμόζεται κατά κόρον, διαιωνίζοντας την ελλειμματική ιστορική παιδεία.
Πάρα ταύτα, αυτό που προκαλεί εντύπωση είναι η σιωπηρή στάση και καθόλου πίεση των «ομάδων συμφερόντων»! Δεν θα αναφερθούμε στους συνδικαλιστικούς φορείς του χώρου της εκπαίδευσης, μια και έχουν βρει τη θέσης τους στη συνείδηση των εκπαιδευτικών αλλά και της ελληνικής κοινωνίας γενικότερα.
Η σκέψη επικεντρώνεται στις Επιστημονικές Ενώσεις που «πονάνε» το αντικείμενο. Ο καταστατικός σκοπός φορέων του είδους εστιάζει στη διαφύλαξη, προώθηση, διακήρυξη της «ιδέας», εν προκειμένω, των αρχών και μεθόδων της ιστορικής έρευνας και διδασκαλίας της Ιστορίας καθώς και της αναβάθμισης της ποιότητας της παρεχόμενης ιστορικής εκπαίδευσης στο ελληνικό σχολείο.
Και ενώ είναι ευκταίο και αναμενόμενο, οι επιστημονικές ενώσεις και όμιλοι να αναλαμβάνουν ενεργό δράση προς διαφύλαξη των «καθεστώτων αληθείας» στο πεδίο, αμερόληπτα μάλιστα από πρόσωπα και κυβερνήσεις, στην περίπτωσή μας, δεν υπήρξε ηχηρή αντίδραση στην αδικαιολόγητη καθυστέρηση υιοθέτησης του Νέου Προγράμματος Σπουδών και συγγραφής συναφών σχολικών εγχειριδίων.
Στο διά ταύτα, η κοινότητα αναμένει από τους φορείς της κοινωνίας των πολιτών να δρουν ανεπηρέαστοι, υπέρ της διαφύλαξης της ποιότητας, της αξίας του γνωστικού αντικειμένου της Ιστορίας, της «ιδέας» της διαμόρφωσης ιστορικής συνείδησης στους μαθητές. Η διδασκαλία της Ιστορίας δεν πρέπει να στέκεται μετέωρη, ανυπεράσπιστη, βορά περιστασιακών μικροπολιτικών των κυβερνήσεων.
Πάρα ταύτα, υπάρχουν και καλά νέα για τη διδακτική του μαθήματος της Ιστορίας και προέρχονται από το Συμβούλιο της Ευρώπης. Εντός του 2020 έχει προγραμματιστεί η ίδρυση Παρατηρητηρίου για τη Διδασκαλία της Ιστορίας στην Ευρώπη, μια γαλλική πρωτοβουλία, με τη στήριξη και της Ελλάδας. Βέβαια, η επαγρύπνηση της κοινωνίας των πολιτών είναι αναγκαία και σε αυτό το επίπεδο, κατοπτεύοντας ότι πράγματι αποτυπώνεται η «φωνή» των εκπαιδευτικών που διδάσκουν Ιστορία, ότι δεν προβάλλονται μονομερώς απόψεις experts ενώ τα καίρια ζητήματα της διδασκαλίας της Ιστορίας χάνονται στα σοκάκια του Στρασβούργου. Πέρα από τις ανησυχίες, πρόκειται για σπουδαία πρωτοβουλία, μια ελκυστική πρόκληση για συνδιαμόρφωση ουσιαστικής πολιτικής και εκπαιδευτικής ατζέντας στα ζητήματα διδασκαλίας της Ιστορίας.
Εν κατακλείδι, ισχύει σταθερά, πιεστικά, η ανάγκη υπεράσπισης από την κοινωνία των πολιτών, της Ποιότητας στην Εκπαίδευση, εν προκειμένω της ποιότητας στη διδασκαλία του μαθήματος της Ιστορίας σε Ελλάδα και Ευρώπη. Εν τέλει, ας προβούμε στην πάντα χρήσιμη SWOT analysis (εργαλείο στρατηγικού σχεδιασμού το οποίο χρησιμοποιείται για την ανάλυση του εσωτερικού και εξωτερικού περιβάλλοντος μιας επιχείρησης, όταν αυτή πρέπει να λάβει μια απόφαση σε σχέση με τους στόχους της ή με σκοπό την επίτευξή τους).
Στα υπέρ, η ακαδημαϊκή γνώση είναι διαθέσιμη και οι ακαδημαϊκοί διατεθειμένοι και πρόθυμοι. Στα κατά, οι πολιτικοί διστάζουν και αδρανούν. Στις αναξιοποίητες ευκαιρίες κατατάσσουμε την ενεργοποίηση της κοινωνίας των πολιτών, των επιστημονικών ενώσεων, των ομάδων συμφερόντων. Τις απειλές, τέλος, τις αφήνω στη φαντασία σας και παραπέμπω στη συχνή αποστροφή των νέων για την Ιστορία, καθώς και στα φαινόμενα βίας, μισαλλοδοξίας και ρατσισμού που ανθούν στις κοινωνίες μας.
* εκπαιδευτικός
