Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ο ποιητής είναι υποκριτής;
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ο ποιητής είναι υποκριτής;

  • A-
  • A+

Τι είναι η ποίηση; Σε τι χρησιμεύει; Ετυχε ν’ ακούσω αυτές τις ερωτήσεις, σε τόνο σχεδόν προκλητικό, από τον νεαρό μου συνομιλητή, σχετικά με την ποίηση.

«Σε τι χρησιμεύει; Σε τίποτε!» του απάντησα σε τόνο άλλο τόσο προκλητικό. «Αλλά σκέψου τι θα ήταν ο κόσμος, τι θα ήσουν εσύ, αν δεν υπήρχε η ποίηση».

Κι επειδή η απάντηση του φάνηκε κάπως ασαφής, συνέχισα: «Τι θα ήταν ο Τρωικός Πόλεμος χωρίς την ποίηση του Ομήρου; Δεν θα υπήρχαν ούτε ο Εκτορας, ούτε ο Αχιλλέας, ούτε οι ήρωες, οι θεοί και οι πολεμιστές, η μοιραία ομορφιά της Ελένης ή η αφοσίωση της Ανδρομάχης, αλλά μόνο άνθρωποι βίαιοι και αιμοσταγείς χωρίς ψυχή, όπως εκείνοι στα γιαπωνέζικα καρτούν επιστημονικής φαντασίας που πλημμυρίζουν την τηλεόραση».

Περιπλανήσεις της σκέψης; Το γεγονός είναι ότι δεν είμαι ούτε ένας κριτικός ούτε κάποιος μελετητής της ποίησης, δεν γνωρίζω τίποτε για τάσεις, ρεύματα, σχολές. Είμαι ένας αναγνώστης και τίποτε παραπάνω, αλλά όταν πέφτω σ’ έναν ωραίο στίχο και τον αναγνωρίζω, αισθάνομαι γεμάτος ευγνωμοσύνη σαν να δέχομαι ένα υπέροχο δώρο. Εξάλλου σήμερα είναι δύσκολο να πεις ότι είσαι ειδικός της ποίησης. Παλιά υπήρχαν διάφορες ετικέτες που κατά κάποιον τρόπο βοηθούσαν να μιλήσεις γι’ αυτήν, τώρα όμως δεν υπάρχει ο ερμητισμός, ο ντανταϊσμός, ο ρομαντισμός, ο σουρεαλισμός ούτε καν αυτός ο εμπειρισμός, κανένας ποιητής δεν αναγνωρίζεται πια κάτω από αυτούς τους ορισμούς. Κάθε ποιητής σήμερα γράφει όπως νομίζει, με τη δυνατότητα να ανήκει ταυτόχρονα σε πολλές κατηγορίες αλλά και να μην αναγνωρίζεται σε καμιά. Ολα αυτά δίνουν την αίσθηση μιας απόλυτης ελευθερίας, αλλά από την άλλη προϋποθέτουν μια εξαιρετική δημιουργικότητα, ανοίγουν άπειρους χώρους αλλά και μια τρομακτική αίσθηση, όπως συμβαίνει σε όποιον περπατά σε ένα τεντωμένο σχοινί πάνω από μια άβυσσο χωρίς προστατευτικό δίχτυ από κάτω.

«Ναι, εντάξει, αλλά δεν μου είπες, πρακτικά, σε τι χρησιμεύει η ποίηση;» επιμένει ο νεαρός μου φίλος.

Πρακτικά δεν χρησιμεύει σε τίποτε, θα του επαναλάμβανα, γιατί το να χρησιμεύεις σε κάτι, περιορίζει το μέγεθος και τη μεγαλειώδη περιττολογία. Η ποίηση είναι ένα χάρισμα και τίποτε άλλο, πρέπει να την αποδεχτείς έτσι όπως είναι. Η ποίηση είναι ένας τρόπος να προσεγγίζεις τα πράγματα, δεν είναι μια ενδογενής ιδιότητα των πραγμάτων. Και είναι απροσδιόριστη. Επαναλαμβάνει στη μυστηριώδη τάξη των λέξεων του ποιητή τη μυστηριώδη τάξη που στηρίζει τον κόσμο της δημιουργίας. Μυστηριώδης γιατί ανεξήγητος, όπως ανεξήγητη είναι και η ποίηση. Αν αλλάξουμε ή μεταφέρουμε τη σειρά των λέξεων σε μια πρόζα, το νόημα παραμένει το ίδιο και δεν συμβαίνει τίποτε το σημαντικό. Αλλά αν αλλάζαμε τη σειρά των λέξεων σε ένα ποίημα, όλα ανεξήγητα και μυστηριωδώς θα κατέρρεαν και δεν θα βρίσκαμε πια την ίδια μουσικότητα και την ίδια ποιητική αίσθηση.

Η ποίηση είναι σίγουρα ένα τέχνασμα, δεν είναι αυθόρμητη, κυρίως στις μέρες μας όπου δεν υπάρχουν οι Μούσες και οι θεοί δεν κρύβονται πια σ’ ένα δάσος, σε μια σπηλιά ή σ’ ένα λουλούδι. Αλλά αυτό το τέχνασμα είναι ενός συγκεκριμένου τύπου, γιατί με τις λέξεις ανακατασκευάζει περίτεχνα την αλήθεια ενός αυθόρμητου συναισθήματος.

Ο Πεσόα το λέει καθαρά: «Ο ποιητής είναι ένας υποκριτής. /Υποκρίνεται τόσο τέλεια /που φτάνει να υποκρίνεται ότι είναι πόνος / ο πόνος που στ’ αλήθεια νιώθει».

«Δηλαδή», ρωτά και πάλι ο νεαρός συνομιλητής μου, «η ποίηση δεν χρησιμεύει απολύτως σε τίποτε;».

Πρακτικά, του απαντώ, η ποίηση έχει έναν σημαντικότατο σκοπό, τον οποίο φέρει εις πέρας χωρίς να τον επιζητά. Γιατί η γλώσσα μας, η γλώσσα που χρησιμοποιούμε και που είναι η αληθινή μας πατρίδα («δεν μένουμε σε μια χώρα, μένουμε σε μια γλώσσα» έγραψε ο Ελίας Κανέτι), η γλώσσα που είναι η έκφραση του εαυτού μας, εξελίσσεται στον χρόνο, αλλά ταυτόχρονα εκτίθεται σε πολλαπλούς κινδύνους, απειλείται από την τηλεοπτική, γραφειοκρατική, λογοτεχνική, τεχνολογική, πολιτική κ.λπ. χυδαιότητα. Οπως η γλώσσα, έτσι και τα συναισθήματα αλλοιώνονται, φθίνουν. Και το κύριο συναίσθημα, εκείνο που μας κρατά στον κόσμο, ακόμη κι αυτό συνθλίβεται. Η ποίηση επιστρέφει στη γλώσσα και στο συναίσθημα την ένταση της «πρώτης φοράς». Και τον θαυμασμό μπροστά στα πράγματα. Τον θαυμασμό να ζεις στον κόσμο. Και ίσως έτσι να έδωσα και την απάντηση στον νεαρό μου φίλο.

* ομότιμος καθηγητής στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

ΑΠΟΨΕΙΣ
Επιμέλεια καταστροφής
Ο ποιητής μας «εγκατέλειψε» προχθές, αλλά έχει φροντίσει να μας προειδοποιήσει έγκαιρα στους δυο πρώτους στίχους του προαναφερθέντος ποιήματος: «Εγκαταλείπω την ποίηση δε θα πει προδοσία / δε θα πει ανοίγω ένα...
Επιμέλεια καταστροφής
ΑΠΟΨΕΙΣ
Τι συνέβαινε στον Κόσμο, στην Ελλάδα και στην Κρήτη την εποχή του «Ερωτόκριτου»
Ο Ερωτόκριτος συνδυάζει τη μαγεία του παραμυθιού με τη γνώση της ζωής,.. είναι η ομορφιά των πραγμάτων και των αισθημάτων και η χαρά για την έκφραση της ομορφιάς αυτής με τον ποιητικό λόγο.
Τι συνέβαινε στον Κόσμο, στην Ελλάδα και στην Κρήτη την εποχή του «Ερωτόκριτου»
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το ιερό και το γαλήνιο
Αυτό που σκέφτομαι καθώς αυτές τις μέρες συνομιλώ πιο πολύ από ποτέ με τον φίλο μου Λευτέρη Ξανθόπουλο, που έφυγε αναπάντεχα, είναι πόσο δύσκολο θα ήταν σε μια πατρίδα σαν τη δική μας, που οι άνθρωποι...
Το ιερό και το γαλήνιο
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το νερό
Το νερό ήταν πάντα αείζωον, πηγή ζωής και υλικό σύμβολο για την έκφραση μεταφυσικών αγωνιών, για να οριοθετήσει την έννοια της αμαρτίας και του ιερού, στον τρόπο που αναζωογονούνται και αναπαράγονται οι...
Το νερό
ΑΠΟΨΕΙΣ
Πέφτει η νύχτα στο Μιλάνο
Στο Μιλάνο, κανονικά αυτή την ώρα, οι άνθρωποι θα περπάταγαν δίπλα στο κανάλι του Navigli και τα παιδιά θα τράβαγαν τους γονείς τους για μια βόλτα με το καραβάκι που πάει βόλτα μέσα στο κανάλι.
Πέφτει η νύχτα στο Μιλάνο
ΑΠΟΨΕΙΣ
Χορεύοντας με τον θάνατο
Ο Φλεβάρης μπορεί να μη γεμίζει το μάτι, να του βρήκαν διάφορα σουσούμια, όμως τη ζημιά την έκανε ο φετινός μήνας. «Σπίτι μείναμε μόνο δυο: ο Αγιος Φεβρουάριος κι εγώ», κατά πώς έγραφε ο ποιητής.
Χορεύοντας με τον θάνατο

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας