ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ Θεόδωρος Γεωργίου*
Ανακαλύψτε περισσότερα άρθρα στα αποτελέσματα αναζήτησης
Προσθήκη του efsyn.gr στην Google

Ως παγκόσμια πολιτική κοινωνία, έχουμε εισέλθει στη δεύτερη φάση της πανδημίας. Κατά την πρώτη φάση της αντιμετώπισης του κορονοϊού ελήφθησαν μια σειρά από βιοπολιτικά μέσα για να εμποδιστεί η εξάπλωση του ιού (σ’ αυτά συμπεριλαμβάνονται το καθεστώς της καραντίνας και η εγκαθίδρυση της τεχνολογικής απόστασης), ενώ ταυτόχρονα η δομή και η λειτουργία της κοινωνίας ως ολότητας ετέθησαν σε καθεστώς «εξαίρεσης» ή «εκτάκτου ανάγκης», για να χρησιμοποιήσουμε τους όρους του Giorgio Agamben.

Η δεύτερη φάση μπορεί να ονομαστεί στάδιο της ανασυγκρότησης. Πράγμα που σημαίνει ότι οι πολιτικές ηγεσίες στα επιμέρους κράτη, αλλά και στις υπερεθνικές δομές, αναλαμβάνουν την αποστολή να εκπονήσουν σχέδια και προγράμματα για να αποκατασταθούν οι βλάβες που προκλήθηκαν στα κοινωνικά συστήματα. Δηλαδή, στο πολιτικό σύστημα, στο οικονομικό σύστημα και στον κοινωνικό βιόκοσμο, στην οργάνωση της κοινωνικής ζωής εν γένει. Αυτό το έργο ανήκει στις πολιτικές ηγεσίες, οι οποίες καλούνται να αφυπνιστούν από τον τεχνοκρατικό λήθαργο στον οποίον έχουν βυθιστεί.

Ας εξετάσουμε τώρα το εξής ζήτημα: ποιο είναι το έργο και ποια είναι η αποστολή της επιστημονικής κοινότητας στην έρευνα του φαινομένου του κορονοϊού; Για το ζήτημα αυτό καλούνται οι επιστήμονες (ως ειδικοί και εξειδικευμένοι ερευνητές στους επιστημονικούς τομείς τους) να απαντήσουν σε θεμελιώδη ερωτήματα που αναφέρονται τόσο στην προέλευση του κορονοϊού όσο και στην ανακάλυψη του εμβολίου κατά του κορονοϊού. Για το θέμα του εμβολίου εργάζονται πυρετωδώς σε παγκόσμια κλίμακα ιατρικά πανεπιστημιακά εργαστήρια και, όπως φαίνεται, η ανακάλυψη εμβολίου ή άλλου μέσου απώθησης της «ιοβόλου» επίθεσης είναι θέμα χρόνου.

Στη σύντομη αυτή θεωρητικο-πολιτική παρέμβασή μου, εστιάζω το επιστημονικό ενδιαφέρον μου (interesse) στο ζήτημα της προέλευσης του κορονοϊού και οι σκέψεις τις οποίες διατυπώνω είναι σκέψεις της φιλοσοφίας και του στοχασμού. Δηλαδή, ενός ιδιαίτερου τύπου του σκέπτεσθαι, του οποίου οι προτάσεις δεν υπόκεινται στους καθιερωμένους επιστημολογικούς ελέγχους, αλλά η ορθότητά τους εξαρτάται από τον βαθμό αυτοσυνείδησης που έχει αναπτύξει μια κοινωνία. Γνώση και κοινωνία συγκροτούν μία διαλεκτική ενότητα, πράγμα που σημαίνει ότι αυτό που συμβαίνει στην κοινωνία, δεν αναπαρίσταται στο επίπεδο της γνώσης, αλλά δομείται ως ορθολογικό ερμηνευτικό σχήμα (ιδέα κατά τον Hegel), στο οποίο η έννοια είναι η ίδια η πραγματικότητα.

Επί του προκειμένου, λοιπόν, ζητήματος για την προέλευση του κορονοϊού. Είναι φυσικό φαινόμενο ή ενδεχομένως κατασκευάστηκε σε επιστημονικά εργαστήρια, ρωτούν πολλοί στη δημόσια σφαίρα. Στον θεωρητικο-πολιτικό Λόγο (Diskurs), η συζήτηση για το εάν ο κορονοϊός είναι φυσικό φαινόμενο, όπως π.χ. είναι ο σεισμός, ή ανθρώπινο δημιούργημα στα εργαστήρια, είναι μια συζήτηση που τροφοδοτεί αυτό που ονομάζουμε συνωμοσιολογία. Δηλαδή ψάχνουμε να βρούμε σκοτεινά κέντρα εξουσίας σε παγκόσμια κλίμακα που επιδιώκουν να ελέγξουν τις ζωές μας με βιοπολιτικές μεθόδους.

Δεν θα επεκταθώ σε λεπτομερείς αναλύσεις για τη νέα διαμάχη ανάμεσα στον ορθολογισμό και τον ανορθολογισμό με αφορμή την πανδημία (εάν και αυτό το ζήτημα παρουσιάζει εξαιρετικό ενδιαφέρον). Θα εκθέσω τη φιλοσοφική μου θέση σχετικά με την προέλευση του κορονοϊού, ο οποίος «ανακατασκευάζει» τα κοινωνικά συστήματα σε παγκόσμια κλίμακα.

Η φιλοσοφική άποψή μου διατυπώνεται ως εξής: Η φυσική προέλευση του κορονοϊού ανάγεται στη διαλεκτική διαμεσολάβηση με το μοντέλο της σχέσης ανθρώπου-φύσης που επικράτησε κατά την ιστορική φάση της νεωτερικότητας (από τον 19ο αιώνα μέχρι σήμερα) και αυτό δεν είναι άλλο από την κυριαρχία του ανθρώπου πάνω στη φύση. Σύμφωνα μ’ αυτό το μοντέλο, η φύση είναι μία «εκτατή» υπόσταση (αντικείμενο), πάνω στην οποία ο άνθρωπος κυριαρχεί. Επιβάλλει και την «παράσταση» του και τη «βούλησή» του κατά τον Σοπενχάουερ.

Το άλλο μοντέλο της σχέσης ανθρώπου-φύσης είναι αυτό που έχει ονομαστεί συμφιλιωτικό, και το οποίο ασπάζομαι. Εάν είχε επικρατήσει το μοντέλο της συμφιλίωσης ανάμεσα στον άνθρωπο και τη φύση και όχι το μοντέλο της κυριαρχίας, τότε η σύγχρονη κοινωνία και η σύγχρονη εποχή δεν θα ζούσαν τον παγκόσμιο εφιάλτη της βιοπολιτικής με ό,τι αυτό συνεπάγεται.

* καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης