Ακόμη και σε συνθήκες κρίσεων, ελάχιστα ήταν τα ιστορικά παραδείγματα όπου μια κυβέρνηση είχε τη στήριξη της αντιπολίτευσης αλλά και της κοινής γνώμης. Η έλευση του νέου κορονοϊού αποτέλεσε μια τέτοια περίπτωση, όπου το σύνολο σχεδόν της κοινωνίας αλλά και η αντιπολίτευση διαμόρφωσαν ομόθυμα ένα ενιαίο μέτωπο ώστε να γίνουν όσα οι κανόνες της επιστήμης θεωρούσαν ενδεδειγμένα, παρά τις επιφυλάξεις για πολλές επιμέρους πτυχές.
Φαίνεται ότι αυτή η «κοινή γαρ γνώμη» αντιμετώπιση του φαινομένου, σημείο πολιτικής και κοινωνικής ωριμότητας, παρεξηγήθηκε από την κυβέρνηση. Ή, ακόμη χειρότερα, αποτέλεσε αντικείμενο όχι μόνο παρεξήγησης αλλά και εκμετάλλευσης. Παρεξήγησης, γιατί θεωρήθηκε ότι η στήριξη που παρασχέθηκε ήταν λευκή επιταγή ανοχής προς την ασυδοσία. Και εκμετάλλευσης γιατί με αφορμή την κρίση επιχειρήθηκε μια άνευ προηγουμένου παρέκκλιση από τη διοικητική και νομική κανονικότητα. Με άλλα λόγια, από τη νομιμότητα.
Και εν προκειμένω, μιλώντας για την «καμπάνια ενημέρωσης», ακόμη και αν δεχτούμε ότι ήταν απαραίτητη (κάτι συζητήσιμο, δεδομένου ότι με διάταξη της ίδιας της κυβέρνησης η προβολή μηνυμάτων προστασίας από τον κορoνoϊό θα μπορούσε να γίνεται δωρεάν), προκύπτουν ορισμένα μείζονα ζητήματα: Από τη μία, ο διαμοιρασμός των είκοσι εκατομμυρίων ευρώ αυθαίρετα σε μέσα μαζικής ενημέρωσης χωρίς γνωστά, αντικειμενικά και διάφανα κριτήρια. Και από την άλλη, άρρηκτα συνδεόμενα με την πρώτη, ο τρόπος καταβολής των ποσών αυτών στα μέσα που επέλεξε η κυβέρνηση. Και στις δύο περιπτώσεις το κύριο χαρακτηριστικό είναι η αδιαφάνεια.
Μέχρι τώρα γνωρίζαμε ότι όλες οι αποφάσεις ανάληψης υποχρέωσης δαπάνης, έγκρισης δαπάνης και οριστικοποίησης της πληρωμής, για κάθε επιμέρους δαπάνη των φορέων του Δημοσίου, αναρτώνται αμελλητί στη «Διαύγεια» με μέριμνα του οργάνου που τις εξέδωσε. Γνωρίζαμε, επίσης, ότι η διοικητική πράξη αποκτά ισχύ με την ανάρτησή της. Ομως η στοιχειώδης κοινή αυτή γνώση για όσους υπηρετούν τη Δημόσια Διοίκηση φαίνεται ότι δεν δεσμεύει τους πάντες: Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος αναφερόμενος στη χρηματοδότηση των ΜΜΕ για την καμπάνια ενημέρωσης στο πλαίσιο προστασίας από τον κορονοϊό δήλωσε ότι θα δοθούν τα ποσά στη δημοσιότητα «όταν ολοκληρωθούν οι σχετικές διαδικασίες». Μα οι σχετικές διαδικασίες προϋποθέτουν τη δημοσιοποίηση των ποσών και των διοικητικών πράξεων που εκδόθηκαν.
Ολοι οι δημόσιοι υπάλληλοι υποχρεούνται και δημοσιοποιούν καθημερινά ακόμη και την προμήθεια ενός μολυβιού του ενός ευρώ. Τα είκοσι εκατομμύρια που δόθηκαν από την κυβέρνηση κατά βούληση δυστυχώς αγνοούμε ακόμη πού και πώς δόθηκαν. Ακόμη και αν η κυβέρνηση επιχειρήσει να νομιμοποιήσει εκ των υστέρων όσα έγιναν και τα οποία σήμερα ακόμη δεν γνωρίζουμε, μπορεί να προσδώσει μόνο μια αμφιλεγόμενη επίφαση νομιμότητας. Σε καμία περίπτωση όμως δεν θα έχει αποκαταστήσει τη διαφάνεια και κυρίως δεν θα έχει υπηρετήσει το πνεύμα των νόμων, σύμφωνα με τη φράση του Μοντεσκιέ.
Η στάση της κυβέρνησης καταστρατηγεί το πνεύμα του Συντάγματος, που επιτάσσει την αρχή της νομιμότητας και τη διαφάνεια, το πνεύμα των κανόνων της Ευρωπαϊκής Ενωσης, που απαιτεί καθαρές διαδικασίες, αλλά και το πνεύμα του κοινωνικού συμβολαίου για την εμπιστοσύνη των πολιτών στους θεσμούς, του οποίου οι όροι διαμορφώνονται με καθημερινή προσπάθεια και με απαρέγκλιτη υλοποίηση μεταρρυθμίσεων όπως η «Διαύγεια». Τα όσα συμβαίνουν δεν συνιστούν μόνο πρωτοφανή παρέκκλιση από τη νομιμότητα αλλά και θεσμικό πισωγύρισμα που δεν προσιδιάζει σε ένα ευρωπαϊκό κράτος δικαίου.
*Πρώην γενικός γραμματέας του υπουργείου Διοικητικής Ανασυγκρότησης
