Μινεάπολις – και όχι μόνο

Η ρατσιστική βία είναι αρχέγονη. Από την αρχαιότητα ο άγριος ως κύρια ανθρώπινη απειλή έβλεπε τον αλλόφυλο. Τον έβλεπε σαν τέρας, εχθρό, ξένο, αποδιοπομπαίο τράγο, δύσκολα τον δεχόταν και εύκολα τον κατέστρεφε. Πέρασαν αιώνες, χιλιετίες, η απειλή πήρε νέες μορφές, έγινε ταξική, οικονομική, αλλά το ρατσιστικό υπόβαθρο δεν έχασε και δεν χάνει τη σημασία του. Ισα ίσα καθορίζει τις κοινωνικές σχέσεις, τις ταυτότητες και τα πάθη, καθώς αέναα επιβεβαιώνεται.

Γενικότητες τα παραπάνω, κρύβονται στην καθημερινή ζωή κάτω από το χαλί, ωσότου ένα τυχαίο επεισόδιο γίνει η σπίθα που προκαλεί την έκρηξη.* Ο βάρβαρος φόνος, αφόρητος, φέρνει στη συνέχεια τη γενικευμένη ταραχή. Τότε όμως είναι αργά και οι συνταγές μοιάζουν παλιόχαρτα. Ψυχραιμία; Αδύνατη. Καταστολή;

Ναι, αλλά από ποιον και πώς; Ποιος θα είναι ο «δικός μας» και ποιος ο αλλόφυλος; Στον δρόμο φυσικά θα πλειοψηφούν οι «μαύροι» και στις υπηρεσίες οι λευκοί, αλλά θα παρεμβάλλονται και οι παρείσακτοι και οι συνέπειες δεν θα ‘χουν μορφή καθαρής νίκης αλλά βρόμικων πληγών, κατά τεκμήριο σε βάρος των πιο αδυνάτων στο σώμα της κοινωνικής συνοχής.

Κι όμως, προηγουμένως υπήρχαν δυνατότητες αποτελεσματικότητας. Ο ρατσισμός θα μπορούσε να συντριβεί έγκαιρα με όρια και αντιστάσεις. Με μια γυναίκα στην οικογένεια που δεν θα ήταν ιμάντας μεταφοράς των επιταγών της πατριαρχίας, αλλά ο εαυτός της. Με μια παιδεία όχι μόνο μέσω σχολικών συμβούλων και συμβουλών, αλλά πρακτική και σκληρή. Με τον αστυνομικό να μαθαίνει παρακολουθώντας τον υπηρεσιακό του μηχανισμό ότι όσοι σέβονται τα δικαιώματα των άλλων, και μάλιστα και των διαφορετικών, προάγονται και ευημερούν. Οτι αντίθετα όσοι φέρονται ρατσιστικά χάνουν τη δουλειά ή τα προνόμιά τους. Καλώς ή κακώς, το πιο αποτελεσματικό μάθημα το προσφέρει το έμπρακτο παράδειγμα.

Αλλωστε επιδρά με μια περίεργη ισότητα: αν η Αστυνομία καταστείλει αποτελεσματικά με τη βία μια παρανομία και αν ο ιδιώτης οπλίζεται για να σκοτώνει εγκληματίες, το μήνυμα προς όλους (αστυνόμους, εγκληματίες, επίδοξους δράστες μαζικών φόνων σε σχολεία κ.λπ., εξίσου) θα είναι κοινό και πολλαπλασιαστικό: Ναι, να το, η βία είναι η λύση. Και οι στατιστικές θα μετρούν το ανθρώπινο κόστος της διασποράς αυτού του μηνύματος επί δικαίους και αδίκους.

Καθώς το έγκλημα και το φαινόμενο της αστυνομικής βίας καταγράφονται και στη χώρα μας, καθώς ο Ζακ Κωστόπουλος ζούσε δίπλα μας, καλό θα είναι να προσέξουμε πολύ την αμερικανική έκρηξη. Ο καθησυχασμός των δραστών και η σύσταση επιτροπών επί επιτροπών χωρίς πρακτική δράση θα μας αφήσουν ανόητα -ή μάλλον κατανοητά- εμβρόντητους απέναντι στην όποια αυριανή συγκυρία.

*Ποιος έχει ξεχάσει την ταινία «Τζόκερ»;

* ομ. καθηγητής ΑΠΘ