Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η συλλογική προστασία της Αγίας Σοφίας ως μνημείου της UNESCO
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η συλλογική προστασία της Αγίας Σοφίας ως μνημείου της UNESCO

  • A-
  • A+

Οι πρόσφατες εκδηλώσεις στον εσωτερικό χώρο της Αγίας Σοφίας καθώς και στον περιβάλλοντα χώρο του μνημείου προσβάλλουν για ακόμα μια φορά τη Σύμβαση Παγκόσμιας Κληρονομιάς.

Η Σύμβαση προβλέπει ένα μοναδικό νομικό πλαίσιο με δημόσιο και συλλογικό χαρακτήρα, θεμελιωμένο στην ιδέα ότι ορισμένα μνημεία της φύσης και του πολιτισμού έχουν εξαιρετική οικουμενική αξία και πρέπει να προστατεύονται ως μέρος της κοινής κληρονομιάς της ανθρωπότητας.

Η Σύμβαση βασίζεται στη διαγενεακή αρχή: τα συμβαλλόμενα μέρη αναγνωρίζουν ότι έχουν την υποχρέωση να προστατεύουν τα μνημεία αυτά για να τα μεταβιβάσουν στις επόμενες γενιές. Τα κράτη αποδέχονται επίσης ότι η διάσωση της παγκόσμιας κληρονομιάς είναι καθήκον της διεθνούς κοινότητας χωρίς αυτό να σημαίνει διακύβευση της εθνικής κυριαρχίας τους.

Η έννοια «εξαιρετική οικουμενική αξία» έχει διασαφηνιστεί με τη θέσπιση κριτηρίων και άλλων παραμέτρων (αυθεντικότητα, ακεραιότητα) που πρέπει να πληρούν τα παγκόσμια μνημεία.

Οπως είναι γνωστό, η Αγία Σοφία συμπεριλαμβάνεται στις ιστορικές ζώνες της Κωνσταντινούπολης που έχουν εγγραφεί στον κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς το έτος 1985. Σύμφωνα με τα κριτήρια της εν λόγω κήρυξης, η Αγία Σοφία αναγνωρίζεται ως μοναδικό έργο τέχνης της βυζαντινής περιόδου, με επιρροές σε αρκετούς μεταγενέστερους ορθόδοξους ναούς, σε οθωμανικά τζαμιά, στην ανατολική και τη δυτική τέχνη.

Η πρόθεση της Τουρκίας για μετατροπή της Αγίας Σοφίας (μουσείο από το 1935) σε τζαμί δεν συνάδει με το αιτιολογικό της κήρυξης, προσβάλλει την έννοια «εξαιρετική οικουμενική αξία» και αλλοιώνει την αυθεντικότητα του μνημείου ως προς τις άυλες αξίες, τη χρήση και τη λειτουργία του.

Ο περιβάλλων χώρος ενός μνημείου θεωρείται αναπόσπαστο μέρος του που σηματοδοτεί έναν ιδιαίτερο πολιτισμό ή ένα ιστορικό γεγονός. Επομένως η χρήση του χώρου αυτού για διαφορετικούς σκοπούς υποβαθμίζει την ακεραιότητα του μνημείου.

Η διακυβερνητική Επιτροπή Παγκόσμιας Κληρονομιάς, κυρίαρχο όργανο για την εφαρμογή της Σύμβασης, δεν καταρτίζει μόνο τον κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς, αλλά παρακολουθεί και την κατάσταση διατήρησης των παγκόσμιων μνημείων, διατυπώνει συστάσεις και λαμβάνει μέτρα σε περίπτωση που απειλείται η εξέχουσα οικουμενική αξία τους.

Εχουν απορριφθεί χρήσεις που αντίκεινται στο αιτιολογικό της κήρυξης μνημείων, όπως στην περίπτωση του Αουσβιτς, έχουν αποτραπεί αναπτυξιακά έργα, όπως στον περιβάλλοντα χώρο του καθεδρικού ναού της Κολονίας, στον αρχαιολογικό χώρο των Δελφών, στο εθνικό πάρκο Σότσι στη Ρωσία, έχουν διαγραφεί από τον κατάλογο μνημεία που έχουν απολέσει την οικουμενική αξίας τους (το πολιτιστικό τοπίο της κοιλάδας του Ελβα, το καταφύγιο της αραβικής αντιλόπης στο Ομάν).

Σύμφωνα με τις ισχύουσες κατευθυντήριες οδηγίες που οφείλουν να εφαρμόζουν τα συμβαλλόμενα μέρη (παρ. 166, 167), όταν ένα κράτος επιθυμεί να αλλάξει την ονομασία ενός παγκόσμιου μνημείου πρέπει να υποβάλει σχετικό αίτημα στην Επιτροπή γιατί δεν έχει τη δικαιοδοσία να αποφασίσει μόνο του. Επίσης η αλλαγή της χρήσης ενός μνημείου συνεπάγεται και την τροποποίηση των κριτηρίων βάσει των οποίων έχει αναδειχθεί σε παγκόσμιο μνημείο. Αυτό σημαίνει την αυτόματη ακύρωση της κήρυξης και την υποβολή νέας υποψηφιότητας από το ενδιαφερόμενο κράτος.

Θεωρείται σκόπιμο η χώρα μας να ενημερώσει για το όλο θέμα τα 21 μέλη της Επιτροπής (η Κίνα έχει αναλάβει την προεδρία για το έτος 2020) και να ζητήσει τη λήψη μέτρων για την αποφυγή μελλοντικών ενεργειών που απειλούν την εξαιρετική οικουμενική αξία της Αγίας Σοφίας και το κύρος της Σύμβασης.

Οπως αναφέρεται στο προοίμιο της Σύμβασης, η φθορά ή η εξαφάνιση οποιουδήποτε στοιχείου ενός μνημείου μιας χώρας πληγώνει την κληρονομιά όλης της ανθρωπότητας.

* Αρχαιολόγος, πρ. αντιπρόεδρος της Επιτροπής Παγκόσμιας Κληρονομιάς

ΑΠΟΨΕΙΣ
Αγια-Σοφιά και Λωζάννη
Η προσευχή στην Αγια-Σοφιά μαζί με την αμφισβήτηση και απαξίωση της Συνθήκης της Λωζάννης έχουν αναδειχτεί στην Τουρκία ως το κατεξοχήν προνομιακό πεδίο απομυθοποίησης του Κεμάλ Ατατούρκ.
Αγια-Σοφιά και Λωζάννη
ΧΡΟΝΟΓΡΑΦΗΜΑ
Ποιος πολιτισμός απειλείται στο Ιράν
Ανάμεσα στους 52 στόχους αντιποίνων, σε περίπτωση που το Ιράν χτυπήσει αμερικανικούς στόχους, ορισμένοι «είναι πολύ υψηλού επιπέδου» και «σημαντικοί για τον ιρανικό πολιτισμό»... έβγαλε διάτα ο Κρούταγος, της...
Ποιος πολιτισμός απειλείται στο Ιράν
ΑΠΟΨΕΙΣ
Οι δολοφόνοι της μνήμης
Η προφορική ιστορία είναι με μία έννοια ένα υποκατάστατο της ψυχαναλυτικής διαδικασίας. Ενας συλλέκτης αφηγήσεων, εκτός από ιστορική γνώση, οφείλει να σέβεται το πλαίσιο που έχει συμφωνηθεί με τους αφηγητές...
Οι δολοφόνοι της μνήμης
ΑΠΟΨΕΙΣ
Παγκόσμια Ημέρα Εκπαιδευτικών
Η παιδεία είναι επένδυση για το μέλλον και δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως απλή δαπάνη στον προϋπολογισμό. Οι χώρες που σε περίοδο κρίσης δεν επένδυσαν στην παιδεία δεν ανέκαμψαν ποτέ.
Παγκόσμια Ημέρα Εκπαιδευτικών
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ενα video game θα «σώσει» τη Notre Dame
Στην Ελλάδα, ακόμα και εκείνοι που δεν ασχολούνται με τα video games μάθανε την εν λόγω σειρά παιχνιδιών και τη Ubisoft, την εταιρεία παραγωγής τους, από τον τίτλο Assassin’s Creed Odyssey (2018) με θέμα...
Ενα video game θα «σώσει» τη Notre Dame
ΑΠΟΨΕΙΣ
Μια δρασκελιά στη μνήμη Μνήμη Θωμά Λεοντάρη
​Απόσπασμα από λαξευμένη φράση σε τάφο στο νεκροταφείο του Τσεπέλοβου είναι ο τίτλος του κειμένου. Στο Ζαγόρι. Το ψάρεψα στο περιοδικό «Εν Τσεπελόβω», που βγαίνει στα Γιάννενα από ανθρώπους που εκπαιδεύουν τον...
Μια δρασκελιά στη μνήμη Μνήμη Θωμά Λεοντάρη

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας