Φεστιβαλίζεσθαι!

Το υπουργείο Πολιτισμού αιφνιδιάστηκε από το ισχυρό και ανεξάρτητο κίνημα καλλιτεχνών και δημιουργών, που διεκδίκησαν την επιβίωσή τους υπερασπιζόμενοι, ταυτόχρονα, το όραμα ενός ανεξάρτητου πολιτιστικού πεδίου.

Αδυνατώντας να τους κατανοήσει, υποτιμώντας τον σύγχρονο πολιτισμό και τους ανθρώπους του, η υπουργός εμφανίστηκε με μια μεγαλοπρεπή δήλωση: «Εξαντλήθηκε η επιείκεια της κυβέρνησης και του υπουργείου Εργασίας προς τους καλλιτέχνες» (sic). Απονενοημένη προσπάθεια να αντιστρέψει τις ευθύνες της για την εξαίρεση χιλιάδων καλλιτεχνών από την οικονομική στήριξη, την ολιγωρία για τα πνευματικά δικαιώματα των δημιουργών, την έλλειψη σχεδίου για τη βιωσιμότητα των πολιτιστικών δράσεων την επόμενη μέρα.

Ωστόσο, για να κατασιγάσει τις αντιδράσεις και να κερδίσει χρόνο, το υπουργείο εφηύρε το Μητρώο, ένα αναγκαίο εργαλείο που όμως χρησιμοποίησε για εφησυχασμό, με προχειρότητα και χωρίς καμία δέσμευση. Εφηύρε όμως και κάτι πιο φιλόδοξο ή, μάλλον, επανεφηύρε το φεστιβαλίζεσθαι, προσπαθώντας να ανακτήσει το χαμένο κύρος του και να κερδίσει με ένα εύκολο πυροτέχνημα τις εντυπώσεις.

Το φεστιβαλίζεσθαι χρησιμοποιήθηκε για να διασκεδαστούν οι κακές εντυπώσεις και οι ολέθριοι χειρισμοί αλλά και για να καλλιεργηθεί μια τεχνητή πολιτιστική αισιοδοξία. Αποφασίστηκε πίσω από κλειστές πόρτες και σερβιρίστηκε με τυμπανοκρουσίες σε χρυσό πιάτο, παρότι ξαναζεσταμένο και υστερώντας σε διαφάνεια ακόμη και από την κουζίνα του Master Chef, τον οποίο όμως προσπάθησε να συναγωνιστεί σε εντυπωσιασμό.

Αλλά στον πάγκο της κουζίνας με τα υλικά, το υπουργείο παρουσιάζει τεράστια ακαταστασία, πολλή καθυστέρηση, μπαγιάτικες κονσέρβες και βρόμικες κατσαρόλες. Πιο αναλυτικά:

■ Το «νέο» φεστιβάλ; Δεν είναι παρά ένα ρεκτιφιέ της Πανσελήνου του Αυγούστου, που από το 2002 πραγματοποιείται κάθε χρόνο στους αρχαιολογικούς χώρους από τις Εφορείες Αρχαιοτήτων και το ΥΠΠΟΑ με μουσικές συναυλίες, ποιητικές βραδιές, θεατρικές παραστάσεις, εικαστικές εκθέσεις, παραστάσεις χορού, ξεναγήσεις, προβολές ταινιών κ.λπ. Οι αριθμοί εύγλωττοι: 115 αρχαιολογικοί χώροι και μουσεία με 93 εκδηλώσεις το 2017, 132 χώροι και 95 εκδηλώσεις το 2018. Φιλικά, χωρίς τυμπανοκρουσίες, αποτελεσματικά.

■ Η «νέα» φιλοσοφία; Δεν υπάρχει. Επαναλαμβάνεται η παλιά, ανιαρή και αυτάρεσκη από την υπουργό: «Αυταπόδεικτα η Ελλάδα διαθέτει ένα σημαντικό πλεονέκτημα: τη δυνατότητα ανάδειξης και αξιοποίησης του μνημειακού της πλούτου μέσα από τη σύζευξή του με τη σύγχρονη δημιουργία. Η σχέση αυτή εμπλουτίζει και διαφοροποιεί ποιοτικά και αισθητικά το τουριστικό προϊόν».

Καθόλου αυταπόδεικτα, οι αρχαιολογικοί χώροι χρειάζονται ερευνητικά προγράμματα με τη συνεργασία αρχαιολόγων, κοινωνικών επιστημόνων και καλλιτεχνών προκειμένου να παραχθεί ο αναγκαίος διάλογος αρχαίου-σύγχρονου. Οσο για το τουριστικό προϊόν, προφανώς είναι το αποτέλεσμα της ουσιαστικής συνεργασίας και όχι μια βιαστική παραγγελία της τελευταίας στιγμής.

■ Ο «νέος» τίτλος; Ενα προϊόν εξυπνακίστικου μάρκετινγκ. «Ολη η Ελλάδα ένας πολιτισμός», όπως όλος ο κόσμος μια σκηνή ή όλη η Ελλάδα ένα κρεβάτι; Σε τι αλήθεια παραπέμπει; Σε τι μας καλεί; Ποιο το μήνυμα που εκπέμπει, σε μια στιγμή που έχουμε τόσο ανάγκη από νέες νοηματοδοτήσεις;

Τι συνέβη στην πραγματικότητα;

● Από την περιφερειακή αποκεντρωμένη διοργάνωση πολιτιστικών εκδηλώσεων με ευθύνη των Εφορειών του, το υπουργείο περνάει σε έναν νέο συγκεντρωτισμό. Αναθέτει στους εποπτευόμενους μια διοργάνωση ρεφενέ, ώστε να επεκτείνουν τον κύκλο εργασιών τους, ελεγχόμενη, στην ίδια γνωστή τους κατεύθυνση, γραμμή επιλογών, αισθητική πρόταση που διαθέτουν.

● Με το παραπάνω ως άλλοθι συνεργασίας, δεν ανακοινώνει την επιτροπή που έλαβε τις αποφάσεις, ούτε και τα κριτήρια.

● Δεν ανακοινώνει αναλυτικό budget, αλλά διαβάζουμε ότι «το κόστος των δράσεων ανέρχεται περίπου στα 2 εκατομμύρια ευρώ (θα καθοριστεί ουσιαστικά κατά την εκτέλεση των δράσεων)». Ο καθένας καταλαβαίνει ότι το πιο σημαντικό είναι το εντός παρενθέσεως.

● Για να αποκρούσει την κριτική, υπόσχεται θεσμό από του χρόνου, μελλοντικά χρήματα και μελλοντικές διαδικασίες.

● Οι εκδηλώσεις του Φεστιβάλ Αθηνών μειώνονται, με πρόσχημα τον κορονοϊό, που εμφανίζεται επιλεκτικός, σε κάποιες περιπτώσεις κολλάει και σε άλλες όχι.

● Καταφέρνει όλες τις καλοκαιρινές συναυλίες και πολιτιστικές διοργανώσεις των ανεξάρτητων παραγωγών να αποδειχθούν μη βιώσιμες και άρα ακυρωμένες, με όλα τα μεγάλα φεστιβάλ του καλοκαιριού ματαιωμένα.

● Κλείνει το μάτι σε κάποιους που πήραν τις δουλειές, που θα εργαστούν, κι αδιαφορεί για όσους διαμαρτύρονται.

● Χρησιμοποιεί λίγα μεγάλα ονόματα και δανεικό κύρος σαν κράχτες.

● Το φεστιβάλ διαφημίζεται με τη γνωστή αμετροέπεια φιλικών κονδυλοφόρων «Καταιγίδα δράσεων» και «Ο πολιτισμός επιστρέφει δυναμικά στην Ελλάδα με έναν νέο θεσμό που ήρθε εσπευσμένα λόγω πανδημίας αλλά θα μείνει για πάντα». Ελεος!

Το υπουργείο, αντί να καταστρώσει σχέδιο πολιτικής πολιτισμού και αντιμετώπισης των συνεπειών της πανδημίας, αναλαμβάνοντας τις ευθύνες του απέναντι στον κόσμο του πολιτισμού, επιστράτευσε άρτο και θεάματα, επί το πιο καθωσπρέπει, με ανταύγειες κοσμικότητας και εκθαμβωτικά γκαλά με ασπίδα τους εποπτευόμενους φορείς.

Στο όνομα του δόγματος μιας ολοκληρωτικής πολιτιστικής μονορούφι μοναδικότητας και με τον νου στην τουριστική χρήση, ξέχασε όχι μόνο την τοπικότητα, όχι μόνο την αποκέντρωση, όχι μόνο το παραδοσιακό σταυροδρόμι πολιτισμών αλλά και τη σύγχρονη πολιτισμική Αρχή της Διαφορετικότητας, άξονα σύγκλισης του ευρωπαϊκού πολιτισμού τις τελευταίες δεκαετίες.

Το μονοδιάστατο υδροκεφαλικό σύνθημα «Ολη η Ελλάδα ένας πολιτισμός» δρομολογεί μια ακόμη πολιτισμική οπισθοδρόμηση, την αρχή ενός συντηρητικού εκπολιτιστικού project που έρχεται να ωραιοποιήσει μια ατζέντα οικονομικής εκποίησης και όχι παραγωγικής επένδυσης.

Μετά το γλωσσικό και διανοητικό στραμπούληγμα με το Α-πολιτιστικό καλοκαίρι, ήρθε το φεστιβάλ πίσω από το οποίο κρύβεται μια πολιτική βούληση που δεν καταφέρνει να σχεδιάζει στρατηγικές λύσεις, αλλά καταγίνεται να καθησυχάζει και να αποκρύπτει την επαπειλούμενη ύφεση της δημιουργικής οικονομίας τον χειμώνα, την ανεργία, τις εργασιακές σχέσεις μεσαίωνα που οραματίζεται. Επειδή, όμως, οι εργαζόμενοι του πολιτισμού δεν αξίζουν μια τέτοια τύχη, είναι αυτοί που δείχνουν με τις κινητοποιήσεις και το όραμά τους το σχέδιο για να παραμείνει ζωντανό, πολύμορφο και δημιουργικό το πολιτισμικό οικοσύστημα της χώρας.

*Τέως υπουργός Πολιτισμού