Επος άγος

Το Εθνικό Κέντρο Βιβλίου είχε ανακηρύξει το 2001 ως έτος Ανδρέα Εμπειρίκου (1901 – 1975) με αφορμή τα εκατό χρόνια από τη γέννησή του. Την επόμενη χρονιά κυκλοφόρησε το σύντομο, ροϊδικού ύφους λιβελογράφημα του Ηρακλή Δ. Λογοθέτη «Ετος – Αγος ή Πώς εορτάζεται παρ’ Ελλησιν ο Ανδρέας Εμπειρίκος» (εκδόσεις Ινδικτος, 2002).

Εκεί ο συγγραφέας κατέγραφε όχι μόνο το πόσο κατώτεροι των περιστάσεων και της σπουδαιότητας του εμπειρίκειου έργου αποδείχθηκαν οι εορταστικές εκδηλώσεις του «έτους Εμπειρίκου», αλλά προχώρησε κατά πολύ περισσότερο. Η κριτική του Λογοθέτη επεκτάθηκε ώστε να αποτελεί μια οξυδερκή ματιά στη σύγχρονη ελληνική κοινωνία, το νεοελληνικό φαντασιακό και την αντιστοιχούσα πρόσληψη της πραγματικότητας.

Κάθε λαός και το αφήγημά του. Κάθε λαός και τα ιστορικά απωθημένα του. Και ο ελληνικός λαός εκείνες τις μέρες ζούσε το όνειρο των επερχόμενων Ολυμπιακών Αγώνων στην Αθήνα. Χωρίς να έχουμε διδαχθεί τίποτα από τις χρηματιστηριακές περιπέτειες του 1999, όταν περιουσίες χάθηκαν μέσα σε λίγες μέρες στον βωμό της εύκολης και γρήγορης κερδοσκοπίας, αφεθήκαμε να παρασυρθούμε από τον μεγαλοϊδεατισμό και τη φενάκη αυτού του μέγα-γεγονότος, το οποίο θεωρούσε απόδειξη του μεγαλείου μας.

Χρειάστηκαν μόλις ελάχιστα χρόνια από τη λήξη του «Αθήνα 2004» για να αντιληφθούμε το μέγεθος της σπατάλης που βάρυνε στους ώμους μας, την κενοδοξία του όλου εγχειρήματος, το γεγονός ότι μια γιορτή, όσο λαμπρή κι αν είναι, δεν μπορεί να αποκρύψει για πολύ τα πραγματικά μεγέθη της οικονομίας και τις δυσλειτουργίες της κοινωνίας μας. Θεωρούσαμε εαυτούς συνεχιστές του αρχαίου κλέους και (συνεπώς) ότι η καταγωγική μας σχέση με τη γλώσσα των ομηρικών επών και με το πνεύμα που γέννησε τη φιλοσοφία και τη δημοκρατία, μας καθιστούν αυτόματα και αναντίρρητα άξιους όλης αυτής της παρακαταθήκης.

Στις μέρες μας γράφεται ένα ακόμα «έπος» που κάποιοι, συνειδητά αμετροεπώς, δεν δίστασαν να το παρομοιάσουν με το έπος του ’40. Κάποιοι που συνειδητά επιλέγουν να λησμονούν ότι το ’40 οι Ελληνες αντιστάθηκαν με γενναιότητα, αυταπάρνηση και αυτοθυσία σε πολλαπλάσιας ισχύος δυνάμεις σε σχέση με τις δικές τους, μαχόμενοι για ό,τι πιο υψηλό και ευγενές.

Κάποιοι που λησμονούν ότι το Κυλώνειο άγος αφορά τις συμφορές που αντιμετώπισαν οι αρχαίοι Αθηναίοι όταν το 632 π.Χ. επέδειξαν απάνθρωπη συμπεριφορά προς συνανθρώπους τους που είχαν προστρέξει ως ικέτες, ζητώντας άσυλο στον βωμό της Πολιάδας Αθηνάς, που θεωρούνταν απαραβίαστος. Σήμερα κάποιοι βαφτίζουν ως «έπος» το ανθρωποκυνηγητό εξαθλιωμένων και κατατρεγμένων ανθρώπων. Ενα έπος άγος το οποίο ίσως προοικονομεί και προοιωνίζεται τι μέλλει να ζήσουμε όσο πλησιάζουμε στη διακοσιοστή επέτειο του ’21.

* (Ph.D.)², αναπληρωτής καθηγητής Ιατρικής Φυσικής – Υπολογιστικής Ιατρικής του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης